Kerk (z)onder vuur.

Amigos todos,

De Boliviaanse kerk - vooral dan haar leiders - worden bestookt met het verwijt dat "optie voor de armen" te hebben verloochend en zich aan de kant van de rijken te hebben geschaard. Zijn van de vurige tongen van Pinksteren slechts waakvlammetjes overgebleven zijn, vraagt men zich af. Wat is er aan de hand?

1. Aanleiding daartoe zijn twee feiten die met kardinaal Julio Terrazas, als vertegenwoordiger van de kerk, verband houden. In een zondagspreek vroeg hij om bewijzen voor het bestaan van slavernij in de latifundia. En op 4 mei nam hij openlijk deel aan het door de regering onwettig verklaarde referendum over autonomie-statuten voor Santa Cruz. Beide feiten worden beschouwd als een onverbloemde steun voor de lokale oligarchie, tegen de door de volksorganisaties gesteunde regeringspolitiek in.

2. De oorzaken voor deze wending in de visie van het volk op de kerk liggen echter dieper. De kerk heeft geen bezwaar tegen het feit dat in de nieuwe grondwet de scheiding tussen kerk en staat verder wordt doorgetrokken, ook al weet ze dat ze daarbij voorrechten zal moeten prijsgeven. Maar toch neemt zij een wat krampachtige, verdedigende houding aan ten opzichte van het huidige veranderingsproces. Ze vreest blijkbaar aan invloed te zullen verliezen. Ze weet dat haar inbreng in de samenleving, niet alleen op het vlak van onderwijs en sociale dienstverlening, maar zelfs van zingeving en morele motivering, aan belang zal inboeten. Deze bekommernis verhindert dat haar leiders oog hebben voor het feit dat de zaden van bevrijding, van de strijd voor gerechtigheid en tegen uitsluiting, die de kerk zelf mee heeft gezaaid, in goede aarde zijn gevallen, groeiden en nu vruchten dragen. Sommigen van die gewassen beschouwen ze nu als uitwassen, als onkruid. De kerk is bang zich daarin de verstrikken en zo te verstikken. En dus blijft ze op afstand.

3. De kerk is daarom bang van haar eigen verleden, niet alleen van haar koloniale herkomst, die nu telkens opnieuw wordt opgerakeld, maar ook van recente teksten en documenten met sociale inslag. De toespraken van Juan Pablo II, die precies 20 jaar geleden in Bolivia was, werden bij de herdenking daarvan bezonder weinig aangehaald, net nu min als de eigen pastorale brieven over gronden en water of zelfs de conclusies van de regionale bisschoppenvergadering in Aparecida (Brazilië) van een jaar geleden.

4. De hierarchie vreest dat, gezien de huidige situiatie, de spanningen met basisgroepen binnen de eigen kerk zullen toenemen. Ze is beducht voor de kritiek en de aanvallen van andere christelijke kerkgemeenschappen en religieuze groepen. Ze is er niet op voorbereid te dialogeren met de religieuze beleving van de Andesvolkeren en andere autochtone bevolkingsgroepen, waarvan ze steeds gedacht heeft dat het alleen maar wat resten waren van oude gebruiken die wel vanzelf zouden verdwijnen. Zij komt er moeilijk toe haar monopolie-positie vrij te geven. Andes-rituelen vervangen steeds meer katholieke vieringen en ook de evangelische kerken krijgen een rol toebedeeld bij het maatschappelijke debat.

5. De kerk ziet met lede ogen aan hoe sociale, culturele en etnisch bewegingen steeds meer de plak zwaaien, vaak zelfs onder de leiding van mensen, die ze zelf heeft gevormd, maar nu niet langer refereren naar een religieuze motivatie voor hun inzet. Zij voelt zich verlaten en diezelfde mensen voelen zich door de kerk in de steek gelaten.

6. En toch. Een kerkgemeenschap, waarin een tot stervens toe gefolterde mens tot de Allerhoogste verheven is, hoeft niet bang te zijn, als ze maar trouw blijft aan de boodschap en de opdracht die daaruit voortvloeit. Ze heeft dan immers niks te verliezen.

7. De kerk kan en zal ongetwijfeld een belangrijke rol blijven spelen in de pacificatie van het land, waar groeiende tendenzen tot minachting en uitsluiting van als minderwaardig beschouwde bevolkingsgroepen, terecht als racistisch bestempeld worden. Haar inbreng zal echter pas dan authentiek zijn als de band tussen pacificatie, gerechtigheid en gelijkheid in ere gehouden wordt. De kerk en haar leiders, moeten nu met concrete gebaren het bewijs leveren dat zij de "optie voor de armen" niet hebben verloochend. Dit houdt in dat zij alleen maar bang mogen zijn van zichzelf, van gebrek aan vlammende verontwaardiging waar fundamentele rechten van personen en volkeren geschonden worden.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Kruispunt of kruisweg voor Bolivia?

Dag Elkeen,

Kan Bolivia nog wel kiezen welke richting het uit wil? Slaat elke regio zijn eigen weg in? Of denderen we met zijn allen, zonder remmen, op een afgrond af? Daarover hadden we het gisterennamiddag in CEPA met twintig mensen, eigen volk en wat genodigden.

1. Op 4 mei keurde de bevolking van het departament Santa Cruz, onwettelijk naar massaal (85%), zijn statuten voor zelfbestuur goed. Zo beweert men. Wie op die dag via TV min of meer wou weten wat er aan de hand was in Santa Cruz, moest eigenlijk naar drie soorten zenders tegelijk kijken.
- De buitenlandse stations waren op zoek naar gewelddaden, maar konden slechts hier en daar wat schermutselingen vastleggen. Zij waren er van uitgegaan dat Bolivia aan de rand van een burgeroorlog stond.
- De regionale en antiregeringszenders wilden vooral tonen hoe normaal en massaal het referendum verliep en hadden vooral oog voor de uitslag. Maar welke waarde heeft een volksraadpleging die onder controle van alleen maar ja-stemmers gebeurt?
- Het geregingsgezinde kanaal focuste op fraude, het grote aantal niet-stemmers (39 % van de ingeschrevenen), de nee-stemmers (13 %) en de protesten van honderduizenden Bolivianen die in andere grote steden betoogden tegen wat men als aan onwettige afscheuringsactie beschouwde. Maar de herbevestiging van de roep tot autonomie kon men niet loochenen.
Dus: iedereen kreeg ten dele gelijk en blijft dus op zijn standpunt.

2. Maar dit alles lijkt nu wel oud nieuws. Er zijn immer nog drie regionale referendums over autonomie in de maak (Beni, Pando en Tarija) en drie nationale, betreffende:
- de goedkeuring van de Nieuwe Grondwet
- de vraag hoeveel hectares men in Bolivia privé mag bezitten. 5000 of 10.000 ha?
- en nu ook nog de vertrouwensstemming over de president, zijn vice en de prefecten (gouverneurs) van de negen departementen. Als een groter aantal mensen hen wegstemmen dan de voorkeur die zij bij bij hun verkiezing kregen, worden ze naar huis gestuurd. Voor Evo zal dat wel geen probleem vormen (trouwens, hoe dan ook, bij nieuwe verkiezingen zou hij toch opnieuw winnen), maar voor de meeste prefecten betekent dit koorddansen. De inzet van deze permanente krachtmetingen is het nieuwe Bolivia (en zijn grondbeleid) dat de Grondwetgevende Vergadering heeft uitgetekend.

3. Bolivia lijkt voor een driesprong te staan:
- Ofwel opteert men voor dialoog en een groot sociaal akkoord, waarbij iedereen inlevert.
- Ofwel komt het tot een confrontatie, die in mindere of meerdere mate gewelddadig kan zijn.
- Ofwel valt Bolivia zonder slag of stoot uiteen en gaat elk deelgebied zijn eigen weg.
Het zou wel eens kunnen dat we tot een combinatie van de drie komen: beperkte confrontaties die tot gesprekken leiden waarbij men, om erger te vermijden, een zekere graad van zelfbestuur erkent. De vraag is welk maatschappelijk model daarbij de overhand haalt. Komt het tot alleen maar wat aanpassingen aan de bestaande Grondwet of wordt de nieuwe Grondwet (op basis van fundamentele rechten en respect voor culturele eigenheden) dan toch grotendeels uit de brand gered?

4. Tal van voorwaarden en factoren zullen daarbij een rol spelen, zoals bevoorbeeld:
- Het huidige veranderingsproces is onomkeerbaar. De participatie van de vroeger uitgesloten inheemse meerderheidsgroepen kan niet meer ongedaan gemaakt worden.
- Voor het ogenblik bestaat er geen alternatief voor president Evo Morales. Hij alleen kan nu voor een relatieve sociale rust zorgen, in tijden van grote prijsstijgingen voor basisproducten en -diensten, die slechts ten dele door hogere inkomsten worden opgevangen.
- De afhankelijkheid van externe invloeden blijft groot, en dit niet alleen van de wereldeconomie en -politiek, maar ook van de grillen van de natuur en de klimaatsveranderingen.
- Het gaat niet alleen om economische welvaart, maar ook om erkenning, waardering, identiteit, "iemand" worden in de samenleving. Daarvoor is men tot op niet geringe hoogte tot economische offers bereid.
- De regering van Evo Morales heeft haar beperkingen en maakte fouten. Men bleef tezeer afhankelijk van tegendraadse ambtenaren en moest teveel mensen zonder de nodige vorming en ervaring inschakelen. Had men niet eerst veranderingen moeten doordrukken, om die pas nadien in een Grondwet te gieten? Heeft men de rechtmatige roep voor autonomie, waarop men een eigen antwoord heeft, niet te zeer in handen van de oppositie gelaten?
- De ontevredenheid onder de middenklasse zwelt aan.
- Onder de autochtone bevolkingsgroepen leeft - veeleer onbewust - de zekerheid dan men het land in handen heeft. Daarbij staat men als één man achter Evo. Als hij morgen wil dat de wegen met miljoenen stenen bezaaid worden, dan komen die er. De mogelijke gevolgen daarvan raken hen het minst.

5. Intussen gaat het werk in CEPA verder, onafhankelijk maar dan toch betrokken bij het huidige veranderingsproces.
- Aan de elfde "Feria de la Biodiversidad" op de plaza van Oriuro, namen meer dan 20 rurale onderwijsinstellingen deel. Alles stond in het teken van het Internationale Jaar van de Aardappel".
- De Landbouwfaculteit van de Universiteit van Oruro, kende CEPA een "decoratie voor bewezen diensten" toe, op voorstel van de pas opgerichte Afdeling voor Duurzame Rurale Ontwikkeling. Daarmee oogsten wij wat Marcos van Ryckeghem, als Oblaat - agronoom, gedurende zovele jaren heeft gespit, bemest en gezaaid.
- Deze week stuurden we 14 afstuderende antropologen uit voor opzoekings- en promotiewerk, gedurende enkele weken, in de Casas de Cultura van 7 Andesdorpen (Aymara, Quechua en Uru).
- Na een lange strijd komt dan toch een milieu-audit van de goudmijn Inti Raymi op gang. De Universiteit van La Paz (UMSA) werd tot "fiscal" aangesteld, maar ook de betrokken rurale gemeenschappen (georganiseerd in CORIDUP) zullen een oogje in het zeil houden.

Wat men zeker niet kan zeggen is dat het Bolivia aan dynamiek ontbreekt...

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Leven in verscheidenheid

Amigos nuestros,

Diversiteit is een rijkdom, zo wordt tegenwoordig vaak beweerd. Het is zelfs een van de basisprincipes van ons CEPA (Centro de Ecología y Pueblos Andinos), zowel wat de culturele als de bio-diversitiet betreft. Dagdagelijks samenleven in verscheidenheid, blijkt echter niet altijd zo gemakkelijk.

1. De langverwachte (of gevreesde) dag is nabij: 4 mei. Volgende zondag wordt in het departament Santa Cruz een referendum gehouden, waarbij de statuten voor autonomie aan de
bevolking ter goedkeuring worden voorgelegd. Dit referendum is door de centrale regering van Evo Morales onwettig verklaard, want de organisatie ervan is niet gebeurd in overeenstemming met de grondwet. Vooral twee gevaren bedreigen dit gebeuren: 1. dat hierbij Bolivia feitelijk uit mekaar valt; 2. dat dit gepaard gaat met uitbarstingen van geweld.

2. Dat het bestuur van het land gedecentraliseerd moet worden, daar is iedereen het over eens. Er zijn verscheidene vormen van autonomie in de maak: regionale, departamentale, etnisch-culturele en gemeentelijke. Het twistpunt is dat men vindt dat dit niet op deze manier en onder de leiding van deze mensen (de oligarchie van Santa Cruz) kan gebeuren. Een brede volkslaag in Santa Cruz verzet zich dan ook tegen dit referendum en zegt niet te zullen deelnemen. Het conflict is dus niet alleen met de westelijke hoogvlakte, maar is ook in Santa Cruz zelf aanwezig. In gans het land zijn dezer dagen tal van manifestaties aangekondigd voor de eenheid van het land en voor de vrede. Velen zijn akkoord met meer zelfbestuur, vrijwel niemand met afsplitsing van Bolivia.

3. Met de organisatie van dit autonomie-referendum heeft men alvast reeds bekomen dat het nationale referendum voor de goedkeuring van de nieuwe grondwet wordt uitgesteld. Na 4 mei hoopt men de uitslag van de volksraadpleging te kunnen aanwenden om dit project naar de prullemand te verwijzen en zo een van de grootste betrachtingen van de regering van Evo Morales ongedaan te maken. Liever baas blijven desnoods alleen maar in het Oosten van het land, dan een nieuw Bolivia te laten geboren worden, dit is wat de rijke-blanke minderheid in Santa Cruz, daarin gesteund door buitenlandse belangen, verkiest.

4. Normaal zal volgende zondag alles rustig verlopen. Internationale organisaties willen het referendum geen legaal karakter geven, door waarnemers te sturen. De volksorganisties worden door de regering aangemaand geen mensen naar Santa Cruz te sturen. Er zijn haarden van regeringsgezind verzet (San Julian, Yapacani, Plan 3000), maar als het dan toch tot geweld zou komen, dan zal dit eerder zijn oorsprong vinden in radicale minderheidsgroepen (het neonazisme is Santa Cruz), misdaadbendes of ophitsing door massa-media (TV, radio). Volgende zondag en maandag komt Bolivia, hoe dan ook, in het wereldnieuws.

5. Intercultureel samenleven op basis van gelijkwaardigheid, daar komt het nu op aan. Verschillen kunnen daarbij geaccentueerd of weggemoffeld worden. Dat viel me op, een paar weken geleden, tijdens een symposium met enkele mensen van El Alto (La Paz) en van Oruro. De tegenstellingen tussen de Andeswereld en de "dominante" samenleving werden in geuren en kleueren uiteengezet, maar het verschil tussen beide plaatsen kwam gewoon niet ter sprake. El Alto is een jonge stad met een bevolking die overwegend uit de Aymara-dorpen overkwam. Oruro is een oude mijnstad die ook stilaan door mensen uit de omliggende dorpen (Aymara en Quechua) wordt omsingeld en ingepalmd. In El Alto voert men een defensief anti-discours (zoals 10-20 jaar geleden in Oruro) tegen de "anderen" die daarnaast in het lager gelegen La Paz wonen. Hier in Oruro is, zonder veel woorden maar met een onstuitbaar economisch en politiek overwicht, een onopvallende overname van de stad aan de gang door de autochtone bevolking. Op beide plaatsen is men een nieuwe identiteit aan het uitbouwen. De Andesvolkeren veroveren de steden.

6. Dat mensen uit El Alto en Oruro samen rond de tafel gaan zitten om over hun gemeenschappelijke problemen uit te wisselen is een nieuw gerbeuren, waar muziek in zit. Het was mogelijk dank zij Koen De Munter, die sinds enkele jaren antropologisch onderzoek verricht in El Alto, de resultaten daarvan in boekvorm (uitgegeven door CEPA) ter beschikking stelde van de betrokkenen en op basis daarvan de uitwisseling op gang trok. Dat kon- en dat mag ook wel eens gezegd worden - dank zij de VLIR (Vlaamse Interuniversitaire Raad) die dergelijke initiatieven steunt. CEPA heeft tot nu toe vooral relaties met de universitiet van Gent voor een studie rond het ecologsich bewustzijn van de Andesvolkeren, biochemisch onderzoek en het zoeken naar alternatieven voor vervuiling door mijnbouw en binnenkort ook voor een historische studie.

Vandaag. 1 mei, vierden wij de 49ste verjaardag van radio Pio XII, de Oblatenradio in Bolivia (Siglo XX, Oruro en Cochabamba), een radio die wou bekeren maar meteen ook bekeerd werd: tot de sociale en politieke strijd van de mijnwerkers en om op te komen voor de verdediging van de rechten van de Andesvolkeren op een eigen cultuur, gronden en waters en de natuurlijke hulpbronnen in hun territorium.

De autonomie-geschiedenis in Bolivia is nog lang niet ten einde.
Tot na het referendum,

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Breekpunt of scharnier?

Dag allemaal,

Vandaag blijkt dat een cactus in onze tuin ineens opnieuw is beginnen te bloeien. Ook de rozen krijgen knoppen en de rabarber steekt opnieuw haar kopje boven. En dat op een herfstdag waarop bomen en bloemen zich eigenlijk zouden moeten klaarmaken voor hun winterslaap. Rare tijden, hier in Bolivia.

1. Ook op politiek vlak is er heel wat aan de hand. Het is onbegonnen werk om in enkele lijntjes de situatie uit te doeken te doen. De laatste weken heb ik aan verscheidene bijeenkomsten deelgenomen die telkens begonnen met een kritische analyse van het huidige veranderingsproces. Als ik dacht iets te kunnen inbrengen, dan was het iedere keer ter verdediging van de Indiaanse bevolkingsgroepen, de "indígenas" of "originarios".

2. Het is duidelijk dat het in de komende weken in het land op een of andere manier tot een krachtmeting komt tussen twee groepen: de regering van Evo Morales enerzijds en anderzijds economische machtsgroepen in Santa Cruz. De regering wil de onlangs opgestelde nieuwe grondwet via referendum aan de bevolking ter goedkeuring voorleggen. Deze wet laat verschillende vormen van autonomie toe, onder andere een op basis van cultuurgemeenschappen. In Santa Cruz daarentegen, wil men een regionaal referendum houden om de statuten voor een autonoom Santa Cruz ter goedkeuring aan de bevolking voor te leggen, zonder daartoe de toelating te hebben van de centrale regering. Deze statuten betekenen in feite een breuk met de Boliviaanse grondwet, leiden tot een nieuw staatsbestel. Tussen die twee extremen in, die vernesteld zitten in een kluwen van vragen rond (on)wettelijkheid en recht op zelfbestuur, wriemelt het van lokale, regionale en sectoriële stellingnamen en conflicten.

3. Voor deze krachtmeting of machtstrijd is een einddatum vooropgesteld: 4 mei, dag waarop men het referendum wil doorvoeren. Wordt het een breekpunt dat tot een opgesplitst Bolivia leidt of een historisch scharniermoment dat de deur opent naar een nieuwe faze in het aan de gang zijnde veranderingsproces? Er kan nog veel gebeuren eer het zover is, binnen een maand.

4. Men kan niet zomaar stellen dat het subtropische Oosten tegenover de westelijke Andesstreek staat, dat het om twee gebieden gaat die gemakkelijk van mekaar los te weken zijn. Groepen mensen zijn vanuit de Andes en de valleien naar het Oosten getrokken en maken daar nu deel uit van de bevolking. Een brede volkslaag in Santa Cruz, vooral dan in de buitenwijken van de stad en rurale gemeenschappen, gaan niet akkoord met de plannen van de grootgrondbezitters en patroons. Eigenlijk wil vrijwel niemand een verscheurd Bolivia. Anderzijds is het ook zo dat in Oost en West om verscheidene redenen, waaronder de inflatie en prijsstijgingen, de steun aan de regering van Evo vanwege de middenklasse aan het afzwakken is.

5. Zoals reeds vaker gebeurde in crisissituaties alhier, wordt nu op de kerkleiding beroep gedaan om de twee partijen met mekaar aan de praat te krijgen en te houden. De bisschoppen willen geen bemiddelaars zijn, alleen maar de dialoog vergemakkelijken, zeggen zij. Eerst was het de oppositie die om de tussenkomst van de kerk vroeg. Nu is het eerder de regering zelf die op haar deelname aandringt, maar tegelijk vroeg en bekwam dat personaliteiten uit andere landen aan de gesprekken zullen deelnemen. Anderzijds is het ook zo dat de bisschoppen onlangs een document publiceerden over de huidige situatie die de tekst van de nieuwe grondwet op een (al te) afwijzende wijze op de korrel neemt. Komt het, in dergelijke omstandigheden, tot een dialoog met resultaten?

6. "Het is toch merkwaardig dat zij die steeds voorrechten genoten nu ineens opschrikken uit vrees dat ze iets van hun privilegies zullen verliezen", titelt een artikel dat hier naast me ligt.
Daar gaat het nu blijkbaar om. Zullen zij zich goedschiks inpassen in het huidige onstuitbare veranderingsproces dat tot meer gelijkheid en participatie moet leiden? Of zal men moeten proberen hen er hoe dan ook toe te dwingen,... welke ook de gevolgen daarvan mogen zijn? Een weg terug, naar zoals het vroeger was, is er niet.

7. Het voorgaande kan de indruk wekken dat we alleen maar met dergelijke zaken bezig zijn.
Er staat inderdaad veel op het spel en we volgen het van dichtbij. Maar vandaag heb ik bevoorbeeld een samenwerkingsakkoord ondertekend tussen CEPA en de afdeling antropologie aan de universiteit. Volgende week doen we hetzelfde met de faculteit landbouw. Gisteren sloten we een driedaags simposium af over de aardappel met meer dan 200 deelnemers. We zijn immers in het Internationale Jaar van de Aardappel. Vorige zaterdag startte een langdurige vormingscyclus voor onderwijzers over milieu-educatie. We voorzagen 40 deelnemers. Er kwamen er zich meer dan 100 inschrijven en dus moeten we nu voor de helft daarvan een alternatief programma zoeken te organizeren. Vorige week bracht CORIDUP, die de door mijnbouw vervuilde rurale gemeenschappen groepeert, 1500 mensen op de been voor een protestmeeting. En zo van die dingen meer. Als er een tijdje geen Andeskrabbels kwamen, is de reden daarvoor niet ver te zoeken.

8. Maar het liefst ben ik dan toch bezig met het begeleiden van onderzoekswerk. Vandaag las ik de tekst van Alicia over milieubewustzijn en die van Tito over rurale gemeenschapsbedrijfjes. Vorige week hielp ik vier groepen bij de voorbereiding van een onderzoeksproject rond de gevolgen van de internationale migratie, vooral dan naar Spanje, voor de situatie hier in Oruro. (Dertig jaar geleden maakte ik deel uit van de studiegroep van Prof. E. Roosens aan de KUL over de migratie naar België en nu bekijken we hetzelfde fenomeen van de andere kant.) Volgende week lanceren we als CEPA een onderzoek over pendelmigratie (tussen rurale gemeenschappen en de stad) en nodigen we antropologie-studenten ertoe uit studies te maken die nuttig kunnen zijn voor de "casas de cultura" in de dorpen. Maar ik heb nog het meest mijn ogen opengetrokken bij het lezen van een rapport over wat er zoal leeft onder de jeugd van de 52 middelbare scholen die Oruro rijk is (een stadje van zo'n 200.000 inwoners). Welke toekomst is voor hen weggelegd?

Met een hartelijke groet,

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Gezichten.

Dag elkeen,

10 februari: feestdag van het departement Oruro. En dit jaar meteen ook Domingo de Tentaciones, eerste zondag van de Vasten (met als evangelie de bekoringen van Jesus, vandaar de naam). Met een optocht van fanfares worden de laatste Carnavalsdansen ingezet. Vanaf volgende week ontwaakt Oruro uit zijn feestroes.
Als CEPA hebben we al lang de evaluatie 2007 en de planning 2008 achter de rug. Als ik dan dat stapeltje paparassen bekijk, denk ik: nee, het zijn de ménsen die het werk een gelaat zullen geven. Aangezien nogal wat lezers de Andeskrabbels mensen hier ter plaatse kennen, deze keer dus alleen maar wat gezichten.

1. Angel en Isabel lieten de Carnavalsoptochten in de stad aan zich voorbijgaan, maar zaten op een van de zeven bussen die mensen vanuit de stad naar hun dorp Turco brachten om ginds deel te nemen aan de vieren in de lokale gemeenschappen, de ayllus. Intussen zijn ze terug en opnieuw aan het werk, tussen groenten en bloemen, in de serres en velden van Chuzekery, achter de heuvels rond de stad. Ze hunkeren naar regen, want de aardappelen staan in volle bloei.

2. Marcelo Lara is een van de weinige antropologen in Oruro die zich niet beperkt tot het met superlatieven beschrijven van de pracht en praal van het Carnaval van Oruro. Waarom hebben die stadsmensen die dezer dagen klank en kleur, mythen en riten ontlenen aan de Andesvolkeren, verder zo weinig respect en aandacht voor hen?, is zijn vraag. "Casas de cultura" in de dorpen als interculturele ontmoetingscentra, is zijn antwoord.

3. Johnny Terrezas, Quechua, komt zelfs tijdens de verlofdagen de auto van CEPA op punt zetten. Hij komt uit het straatjongensmilieu en werkte in de confectie,
vleesverwerking, schoenenmakerij, vervoer,... Nu is hij niet alleen de chauffeur van CEPA, maar ook op velerlei manieren de contactpersoon tussen het Centrum en de doelgroepen. Het is spijtig dat hij binnenkort een kleine hartoperatie moet ondergaan, maar we vertrouwen er op dat alles goed komt.

4. Francisca Condori is afkomstig uit de etnische minderheidsgroep van Chipaya. Zij is een toonbeeld van gedienstigheid in de bibliotheek. Maar nog nooit heb ik iemand zo fel te keer horen gaan tegen de discriminatie van de vrouw, als toen zij het over haar ervaringen in haar eigen cultuurgroep had. Zij is de eerste universiteitsstudente van de "Nación Originaria Uru" (Chipaya, Muratos, Iru Ito). In voorbereiding van haar thesis in de antropologie, kan ze dit jaar samenwerken met een Duise lingüiste over haar eigen Chipaya-taal.
Ook Viviane Cuisa is vanuit de bibliotheek van CEPA, antropologie beginnen studeren. Alleen de thesis ontbreekt. Zal ze er toe komen de veranderingen in haardracht in verband te brengen met identiteitswisselingen?

5. Bij Emilio Madrid is het nog niet gelukt. Ondanks tal van onderzoeken en meerdere publicaties, kwam hij er nog niet toe een thesis te presenteren. Misschien dan toch in 2008? Hij leeft en werkt voor CORIDUP, de overkoepelende organisatie van rurale gemeenschappen die in vier waterbekkens rond het Poopó-meer (Desaguadero, Huanuni, Poopó en Antequera) opkomt voor milieubescherming en daarbij mijnbedrijven en regering ter verantwoordong roept. Een antropoloog in dienst van volksorganisaties. Samen met Angela (agronome) en Silvana (scheikundige) en bijgestaan door Cesar Padilla (cooperant van Broederlijk Delen), vormen zij de ecologische stoottroep van CEPA.

6. Minder opvallend is het werk van Oscar Roca (psycholoog) en Alicia Cuiza (afgestuurde in de psychologie die een thesis klaarstoomt over ecologisch bewustzijn). Zij zijn het die er in 2008 voor zullen zorgen dat het werk van CEPA naar buiten toe zichtbaar wordt en binnenin efficient verloopt. Alles wat met vorming en distributie te maken heeft, valt onder hun bevoegdheid.
Norma Mollo, Aymara-journaliste, zal dit jaar vanuit CEPA de nationale milieu-liga LIDEMA in Oruro vertegenwoordigen.
Don Franklin, als administator, heeft geen gemakkelijke en een soms ondankbare taak: permanent verantwoording eisen voor alles wat wordt opgebruikt aan materialen en fondsen, vanuit de visie dat alles waarover we beschikken eigenlijk tot het "patrimonium van de armen" behoort.

7. Aan Eva is de begeleiding van de groepen Eco-vrouwen en Eco-jongeren toevertrouwd, m.a.w. het vrijwilligerswerk binnen CEPA. Germán blijft verantwoordelijk voor het motiveren en begeleiden van autoriteiten en scholen opdat er in de rurale gemeenschappen meer groen en minder zwerfvuil zou te zien zijn.
De grootste uitdaging is echter voor Limbert, onlangs afgestudeerde pedagoog uit het Aymara-dorp Corque. Hij staat voor de opdracht de Tambo CEPA Chuzekery, aan de rand van de stad, uit te bouwen tot een vormingscentrum met een permanent programma in interculturaliteit, milieu-educatie en interreligieuze dialoog.

8. CEPA is uiteraard geen eiland; is verweven in een netwerk van organisaties, waar ook mensen werken die ooit met CEPA of met het Diocesaan Centrum voor Sociale Pastoraal verbonden waren.
Zo is Ely López, antropologe, overgestapt naar UMAVIDA en zorgt vanuit La Paz voor de coordinatie van dit oecumenisch netwerk van ontwikkelingsorganisaties waarvan in Oruro alleen CEPA lid is. Meteen verdiept ze zich in interreligieuze en milieu-spiritualiteit.
Luis Alberto Aguilar, mijnwerkerszoon en ook antropoloog, is al een tijdje prefect (gouverneur) van Oruro en nam in zijn kielzog, Maribel, Victor, Roberto, Tito, Milton, Fernando,... met zich mee om zijn departementaal plan "Ontwikkeling met Identiteit" waar te maken.
Sandra Berdeja (onderwijzeres - antropologe - advokate) werkt nu op het Ministerie voor Justicia en Ricarado López (Aymara-antropoloog) op dat van Buitenlandse Zaken. Ze werken rond temas waar ze in CEPA warm voor liepen.
Mirka Aguilar wil nu op de eerste plaats moeder zijn voor haar drie dochtertjes en geeft, na zeven jaar intens werk, de leiding van CETHA Socamani (een vormingscentrum voor jongvolwassenen uit de Andesgemeenschappen) door aan Judith, die daar reeds vele jaren werkt als agronome.
Carol Rocha en Eliseo Quispe, beiden antropologen, blijven zich plichtsgetrouw in Pastoral Social - Cáritas wijden aan de problematiek rond "tierra y territorio" in de rurale gemeenschappen. Een weinig gekende, maar uiterst waardevolle en fundamentele bijdrage ter versterking van de traditionele gemeenschapsstructuren.

En zo zou ik nog een tijdje door kunnen gaan.... Alleen maar om te zeggen dat er voor 2008, al heel wat mensen de handen uit de mouwen hebben... Ik stond er bij en kijk er naar,... bemoedigend en met bewondering .

Met een hartelijke groet,

Gilberto Pauwels

Startblokken en mengelmaren.

Amigos todos,

En het blijft maar regenen. De boeren hier zijn tevreden; elders lijdt men aan overstromingen.

1. Op welk feest gaan er meest mensen naar de kerk? Het kan verwondering wekken, maar hier zou het wel eens Driekoningen kunnen zijn. Dan is het verzamelen geblazen, rond het altaar, voor honderden kribbekes met vaak meerdere kindekes van alle kleur en grootte. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat Driekoningen van oudsher een vooraanstaand Spaans feest is. Ook hier is het trouwens een kinderfeest. Maar het is ook de periode waarin er nieuwe gezagdragers (jilaqata en mallku) van de inheemse gemeenschappen (ayllu) "gekroond" worden, aangekleed met een poncho, een lasso en/of zweep rond de nek, een broodkroon op de hoed en een staf (de "Papa Santa Roma") in de hand. De historisch gegroeide religieuze beleving van het volk heeft zo haar eigen hoogtepunten en betekenissen.

2. Intussen staat Evo Morales, een Aymara uit Orinoca, een dorpje van ons departement Oruro, sinds twee jaar als president aan het hoofd van de Boliviaans regering. De aan gang zijnde dialoog met de lokale besturen (prefecten) verloopt stroef. Met vallen en opstaan, ebbe en vloed, afbreken en herplakken, zoekt men een oplossing voor de hangende kwesties: de goedkeuring van de nieuwe grondwet, de decentralisatie van de macht en de verdeling van de gasinkomsten. De oppositie - of m.a.w. de belangenverdediging van de tot voor kort dominante machtgroepen - heeft zich van de traditionele partijen naar de bestuurorganen van de regionen verplaatst.

3. Maar nu eerst Carnaval vieren!! Vandaag, in het centrum van de stad, roffelden en bliezen, tegelijk, 6000 muzikanten. Onze Vlaamse dorpsfanfares - met in een ver verleden eenzelfde oorsprong - verdwijnen erbij is het niet. Maar waar komen de Andes-melodiën vandaan? Uit de natuur: het klateren van het rivierwater, het pletsen van de regen en het knetteren van de hagel, het roffelen van de donder en het gieren van de wind, het gezang van de vogels en het kwaken, loeien en trappelen van de dieren, het ritselen van de blaren en het ruisen van het riet. Men gaat slapen in volle natuur om de klanken en ritmes op te nemen. Deze week zijn een paar mensen van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) met de culturele groepering "Illawara" naar hun dorp Escara getrokken om er een nachtelijk ritueel te voltrekken voor de "sirenas" (sirenen, meerminnen), die geacht worden de muziek over te brengen. Er werd een lama geofferd, en een haan ("que canta", die kraait).

4. Intussen trokken de mensen van CORIDUP (de "coordinadora" ter verdediging van rivieren en meren), samen met Emilio, Angela en Silvana van CEPA, naar Poopó en Antequera, met mensen van het Ministerie voor Milieu, voor een inspectie betreffende vervuiling door mijnexplotaties. Ze hielden ook in Oruro een algemene vergadering van vertegenwoordigers van de rurale gemeenschappen. De meer dan 200 aanwezigen klaagden erover dat de overeenkomsten niet worden nageleefd. Ze geven de regering en de bedrijven daartoe een maand tijd, zoniet zal men tot mobilisaties overgaan: optochten en wegversperringen.

5. En vorige dinsdag kwamen, zoals elk jaar, twintig gezagsdragers van het dorp Choquecota op bezoek in CEPA: de jilaqatas (steeds man en vrouw), de gemeenteraadsleden (allemaal vrouwen in dat dorp), de directeur van de school,.... Het voorbije jaar werd in herinnering gebracht en meteen werden er plannen gemaakt voor verdere samenwerking in 2008. Men wil vooral aanplantingen, vormingscursussen en een gelegenheid om hun biodiversiteit te laten kennen (naar aanleiding van het Internationale Jaar van de Aardappel). Germán van CEPA ontving de bezoekers, maar volgend jaar...zal hij zelf op bezoek komen. Hij, samen met zijn vrouw, zullen dan immers aan de beurt zijn om, gedurende een vol jaar, als jiliqata en mama t'alla, aan het hoofd te staan van hun ayllu. Als ouders en herders van hun gemeenschap, zullen zij dan de rituele, culturele en sociale verantwoordelijkheid dragen voor het welzijn van hun "kinderen".

6. Als de nieuwe grondwet er door komt, dan zullen niet drie, maar vier "machten" in Bolivia de plak zwaaien: de wetgevende, juridische, uitvoerende en nu ook de verkiezingsmacht. Vorige donderdag werd ik door het Kieshof uitgenodigd om de opening van hun werkjaar bij de wonen en er meteen een medaille in ontvangst te nemen "voor diensten aan de democratie en de burgerrechten". Ik verwachtte eigenlijk een soort historische erkenning van toen we, nu meer dan 25 jaar geleden, tegen militaire dictaturen in, opkwamen voor leiders en bewegingen die democratie eisten. Maar nee, het ging wel degelijk om het werk van CEPA: om de democratische verdediging van de biodiversiteit en de natuurlijke hulpbronnen van het departement Oruro. De milieubeweging wint aan erkenning en waardering.

Ik ben zopas terug van Chuzekery, waar ik, zoals elke zaterdagmiddag, de oogst aan ecologische groenten ging ophalen. Een groot deel daarvan verkochten Don Angel en Isabel reeds onderweg, aan de Spaanse Brug.

Met vriendelijke groeten,

Gilberto Pauwels

2008: Volksraadplegingen

Dag iedereen,

Het jaar 2008 is ingezet. Normaal wordt het hier een jaar waarin het volk het voor het zeggen heeft. Over verscheidene aangelegenheden zal aan de bevolking gevraagd worden belangrijke beslissingen te nemen.

1. Het referendum over de goedkeuring of verwerping van de nieewe Grondwet is van het grootste belang. Een deel van de oppositie (Podemos, MNR), vecht de legitimietit en legaliteit van de wet aan, onwille van de manier waarop die is tot stand gekomen, nadat ze zelfs als minderheid de Grondwetgevende Vergadering verlieten. Vooral het Westen (Altiplano) zal opteren voor de goedkeuring, terwijl de departamenten van het het subtropische Oosten ervoor opteren om hun autonomie-statuten aan hun bevolking voor te leggen. Vlak voor de eindejaarsfeesten tot een soort bestand dwongen, kwam het tot een massale, maar afstandelijke krachtmeting: twee massa-manifestatie, de ene in la Paz en de andere in Santa Cruz. De opkomst was overdonderend, maar de als onvermijdelijk gewaande gewelddaden bleven uit. De regering, behoedzaam nmaar krachtdadig, behield de interne controle over de confrontatie, alsook de steun van de internationale organisaties.

2. Over één punt kwam de Grondwetgevende Vergadering niet tot een akkoord en dus wordt de vraag per referendum aan de bevolking voorgelegd. Mag men in het land tot 5.000 ha of tot 10.000 ha grondgebied als privé-eigendom bezitten? Het is ongetwijfeld de bedoeling tot een volksuitspraak te komen die een rem zet op het het grootgrondbezit(opnieuw tot stand gekomen in het Oosten, nadat het in het Westen door de Landbouwhervorming van 1952 aan banden was gelegd).

3. En dan is er nog het referendum, door president Evo Morales zelf voorgesteld, waarbij het volk de president, de vice en prefecten van de negen departamenten naar huis stuurt, indien een groter aantal hun ontslag vraagt dan de hoeveelheid mensen die hen eertijds gekozen hebben. De meeste prefecten zijn niet bepaald opgetogen met deze evaluatie. Allicht komt het eerder tot algemene verkiezingen, volgens de normen van de nieuwe Grondwet, als die eenmaal is goedgekeurd.

4. Iedereen is het er over eens dat er in Bolivia meer autonomie moet komen voor de verschillende streken en groepen. De vraag is echter op welke manier, voor welke sectoren en met welke bevoedheden. Naast de departamentale en regionale autonomie, is er niet alleen voor steden en gemeenten, maar ook voor etnische volksgroepen ("naciones", "pueblos originarios"), een bepaalde vorm van eigen bestuur voorzien. Dit wordt materie voor eindeloze diskussies en drukkingsacties, met eisenbundels die gebaseerd zijn op enerzijds het recht op eigenheid en anderzijds op de noodzaak van onderlinge solidariteit.

5. Als CEPA (Centrum voo Ecologie en Andesvolkeren), staan we in 2008 voor de taak aan het conscientisatie-proces over deze tematiek en raadplegingen mee te werken. We voeren daarbij de oproep tot vreedzaam intercultureel samenleven en het rationeel beheer van de natuurlijke rijkdommen in het vaandel. Het ligt trouwens in de lijn van wat we tot nu toe hebben nagestreefd. Het ontvoodingsproces van de Andesvolkeren en van de meer dan dertig kleine etnische groepen in het Oosten, is een positief gebeuren waartoe tal van organisaties, ook kerkelijke, hebben bijgedragen.
De kerkleiding volgt nu echter met wat wantrouwen en zelfs angst dit onstuitbaar proces, waarbij zij onvermijdelijk aan invloed en belang inboet. Het is niet langer nodig in naam van de stemlozen te spreken, ze zijn zelf aan het woord.
"Wees niet bang", is nu een actuele boodschap en het Kerstgebeuren - de herders ("pastores") incluis - een actueel tafereel. Zie maar, het lijkt misschien wel wat povertjes, maar daar gaat het om.

2008 heeft voor ieder van ons wel wat verrassingen in petto. Ik wens elk van jullie alleen maar schone, goede en leuke toe.

Gilberto Pauwels