Gilberto's Andeskrabbels

Boliviaanse agenda

2011-04-27T06:44:00.000-07:00

Vandaag meldt de krant dat het nationaal inkomen per persoon in Bolivia in zeven jaar tijd verdubbeld is: van 894 us$ in 2003 naar 1849 us$ in 2010. Zeven jaar eerder (in 1996) was het 953 us$ en nog zeven jaar vroeger (1989) 714 us$. Deze cijfers zeggen echter niks over de interne sociale verdeling en evenmin over de al dan niet feitelijke verbetering van de levensomstandigheden. Maar het is wel overal te merken dat deze globale vermeerdering van inkomen, de verwachtingen en dus ook de eisen van de bevolking tot meer welstand heeft aangewakkerd. De regering van Evo Morales had de jongste weken met heel wat sociale onrust af te rekenen omdat er dit jaar "slechts" 10% loonverhoging kwam. Met een paar procent verhoging extra voor onderwijs en gezondheidszorg, werd dan toch alles weer rustig, vlak voor Goede Week.

Dit is een goeie gelegenheid om het eens te hebben over waar CEPA in deze context mee bezig is. Voor wie rond productie en inkomen werkt, lijkt het aangewezen om zich op rechtvaardige verdeling
te concentreren. Als "Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren" (CEPA) is het ons echter - 15 jaar al - om natuur en culturen te doen.

1. Ons "paradepaardje" is het Decreet 335. Vanuit CEPA ontstond een steeds maar aangroeiende organisatie van tientallen door mijnbouw benadeelde Andesgemeenschappen (CORIDUP). Samen konden we bekomen dat het bekken van de rivier van Huanuni door de regering tot milieu-noodgebied werd uitgeroepen. De planning en uitvoering van werken om verdere contaminatie te vermijden en te redden wat er te redden valt, wordt nu dagelijks van dichtbij gevolgd.

2. Ons "vervolgverhaal" is de controle op de sociale en milieu-gevolgen van de twee mijnen voor goudwinning van het bedrijf Inti Raymi. De operaties waren reeds rentabel toen het goud aan 300 us$ per ons stond; nu betaalt men daarvoor 1500 us$. Wie gaat met de extra-winst lopen? De aan gang zijnde milieu-audit zou normaal dit jaar moeten afgesloten worden.

3. Drie keer hebben we werkdagen georganiseerd tussen nationale en regionale regeringen, de mijnbedrijven en de door vervuiling benadeelde en bedreigde wijken en gemeenschappen. De vierde "mesas de trabajo" wil de gouverneur nu echter zelf organiseren. Wij blij, dat was de bedoeling. Maar we zullen erbij zijn, aan de zij van CORIDUP, de organisatie van de gemeenschappen. Het gaat erom afspraken te maken ter bescherming van gronden en waters en de uitvoering van vroegere beloftes af te dwingen.
Eergisteren werd aan CEPA gevraagd om, in het kader van het opstellen van de statuten van het "autonome" Oruro (de regionale "grondwet"), het voorzitterschap op zich te nemen van de commissie "water en bevloeiing".

4. Intussen gaat de vorming van mensen verder. Volgende week begint de "School van milieu-leiders" voor jongeren, en daarna ook een voor leiders van volksorganisaties, voor leraars en voor journalisten. Gedurende vier maanden komen ze elk weekend samen om bij te leren en ervaringen uit te wisselen. De bibiotheek zorgt voor lees- en kijkvoer. Gisteren was ik in Huanuni om er voor CAEP (Centrum voor volkseducatie) een virtuele bibliotheek in te huldigen, een venster op de wereld
voor een groot tinmijncentrum.

5. Gisteren kwamen dertig Urus van het Poopó-meer (Muratos) samen in CEPA, een volkje van jagers, vissers en verzamelaars. Samen met de Chipayas vormen zijn de "Nación Originaria Uru", een van de 36 naties die het plurinationale Bolivia rijk is. Het is een etnische minderheidsgroep (3000 mensen). Dank zij de nieuwe grondwet, hebben ze nu een eigen volksvertegenwoordiger en mogen eigen statuten opstellen. Het was de startvergadering van een proces om de eigen organisatie te versterken. We zullen hen daarbij een paar jaar begeleiden.

6. Niet alleen de "suyu" van de Urus komt geregeld in CEPA samen, ook de Sura (met vooral mijnbouw) en de Carangas (vooral veetelers, maar straks ook met een solfer-mijn). De Jakisa-groep (quinua- en melkproductie) verzet zich tegen het opstarten van een goudmijn door een Canadees bedrijf naast hun stuwdam en velden. Deze vier "suyus", die vooral Aymara en Quechua spreken, vormen samen de rurale bevolking van het departement, maar komen zich ook in versneld tempo in de stad Oruro vestigen. Vorige maandag hadden we de vrouwen op bezoek, voor een politieke vormingssessie.

7. Vorige dinsdag heb ik het afwateringsisteem van de stad bezocht; daar zou normaal het water van de stad (250.000 inwoners) een zuiveringsproces moeten ondergaan vooraleer het in het Uru Uru-meer terecht komt. Het zure water van de San José-mijn en twee derden van het afvalwater van de stad komt echter ongezuiverd in het meer terecht. Er werkt immers slechts één van de
vier pompen. Dit is meteen ons conscientisatie-onderwerp voor de Dag van Moeder Aarde. Later komt de vuilnisbelt aan de beurt; die zou moeten verplaatst worden.

8. Wat ik zelf het belangrijkste vind, is het opstarten en begeleiden van groepen die stilaan een eigen leven mogen leiden. Niet alleen CORIDUP. De Eco-vrouwen komen al jaren twee keer per maand samen. De Eco-jongeren zijn meer onderhevig aan de wisselvalligheden van het schooljaar. De Patrullas Ecológicas (kinderen) nemen dezer dagen de animatie van de Dag van Moeder Aarde voor hun rekening in het centrum van de stad. Jonge sociale onderzoekers (CIPS) brengen trachten discussies over actuele onderwerpen op gang te trekken.
De reflectiegroep Amerindia Oruro is niet van CEPA zelf, maar kan op onze medewerking rekenen. We komen nog steeds twee keer per maand samen om ons te bezinnen over wat in de samenleving gaande is en welke onze rol daarin kan zijn vanuit het Evangelie. Tot voor enkele maanden, brachten we dit daarna ter sprake in een wekelijks radio-programa, maar de bisschop heeft de groep elk publiek optreden verboden. Onbegrijpelijk eigenlijk, maar we laten het aan ons hart niet komen.

9. En toch is wat we ter sprake brachten en waar we nu op andere manieren mee door gaan, belangrijk. Willen we vandaag ecologie en Andesculturen ter sprake brengen, dan moeten we het ook hebben over interculturaliteit, interreligieuze dialoog en acties, dekolonisering, optie voor de armen, Moeder Aarde, uitsluiting, racisme, machtsstructuren, de relatie tussen christendom en Andesreligies, oecumene, politiek en sociaal engagement, ... Ook daarrond willen we mensen en groepen aan het werk zetten, want het zijn de thema's die morgen - nee, vandaag reeds - aan de orde van de dag zijn.

Een hernieuwende Paastijd toegewenst,

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Overbodig?

2011-04-10T23:47:00.000-07:00

Broederlijk Delen (BD) heeft dit jaar de vastenactie ingezet met een merkwaardige slagzin: "Maak ons overbodig!" Hoe komt een dergelijke oproep over in het Zuiden?

1. Wie denkt dat BD daarmee beweert dat niemand hen nog iets vraagt of iets geeft, dat ze zelf vinden dat zij geen boodschap meer hebben, en er dus maar de brui aan willen geven, heeft het verkeerd voor. De slogan wil er integendeel toe oproepen het BD mogelijk te maken zo vlug mogelijk en zo goed mogelijk hun (uiteindelijk onbereikbare) doelstellingen te benaderen.

2. Maar van wie kan men zeggen dat zij de uitdrukkelijke bedoeling hebben zichzelf overbodig te maken en, als het lukt, dit als een succes beschouwen? Alvast een dokter of een leraar bevoorbeeld, die wil dat de zieke geneest en die aan de leerlingen kennis en waarden wil doorgeven om op eigen benen door het leven te gaan. Het komt er op aan dat zieken en jongeren "hun eigen plan kunnen trekken". In die zin is het een goeie zaak dat BD niet langer geneesheer wil zijn voor verziekte situaties in het Zuiden. Het komt niet aan BD toe hier de diagnose te stellen, de remedie voor te schrijven en die ook nog te bekostigen. Dat BD zich wil niet opstellen als "wij die het allemaal wel weten en kunnen tegenover jullie die daartoe niet in staat zijn", is ook een goede zaak. Verzaken aan dit leidende rollenpatroon zit ook vervat in de gangbare leuze: "Omdat het Zuiden plannen heeft". Bepaalde visies en praktijken kunnen inderdaad overbodig gemaakt worden in de relatie van BD met het Zuiden. Uiteindelijk zijn we allemaal in hetzelfde beddeke ziek en zijn we allen onwetend en onkundig ten aanzien van bepaalde aspecten van het leven en van de eigen problematiek van andere volkeren.

3. En wie maken zich niet overbodig? Familieleden, vrienden, bondgenoten,... BD beschouwen als alleen maar een hulporganisatie die op bepaalde plaatsen of bij een bepaalde groep een aantal jaren bijspringt om daarna ineens te verdwijnen, is toch wel een te beperkende visie op de organistie. BD kan, na 50 jaar, zichzelf niet zomaar ineens overbodig maken, zeker niet als het er op aan komt bruggen te bouwen, banden te smeden, kabels te trekken tussen Zuid en Noord, vanuit de overtuiging dat een andere wereld maakbaar is, rekening houdend met de eigen plannen van de volkeren van het Zuiden.

4. Voor dergelijke situaties hebben we in het Vlaams een mooie uitdrukking. Die van het kind en het badwater, niewaar. 't Is goed, gooi het badwater maar weg; het is al lang overbodig geworden. Maar laat ons samen goed zorgen voor het kind dat intussen groter is geworden: de Zuid-Noord-Zuid relatie, aan de basis.

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Maskers in Oruro.

2011-03-10T08:10:00.001-08:00

Het hoogtepunt van de Carnaval van Oruro is voorbij. Het werd een nooit eerder geziene explosie van glitter, klank, kleur en ritme. De religieuze inslag geeft aan deze eigen-aardige Carnaval nos steeds een eigen gezicht, maar folklore en commerce krijgen stilaan de overhand.

1. Het waren de bewoners van een mijnwerkerswijk die er, bijna anderhalve eeuw geleden, toe kwamen het duivelsfeest te laten versmelten met de Mariaverering, en zo zagen we een paar dagen geleden duizenden gemaskerde, geschilderde en gekostumeerde duivels, zwarten, Inkas, woudindianen, herders, landbouwers,... de knieval doen voor een schilderij van Maria Lichtmis met een mijnwerkerskaars uit lama-vet in de hand. Is dat een toonbeeld van de onderwerping van de Andeswereld aan de eertijds mee-koloniserende kerk of is het (wordt het) een uitdrukking van de "reconquista", de herovering van het territorium van de stad door zich bevrijdende bevolkingsgroepen in verbondenheid met de Virgen Morena? Vorige week hebben we als CEPA een boek voorgesteld over dit tema, maar de discussie daarrond is nog niet echt op gang gekomen (Fiesta Urbana en los Andes. Experiencias y discursos del Carnaval de Oruro. Marcelo Lara y Ximena Córdova, 2011, 228 pp.) Achter de maskers en in de traditionele kleden gaan zowat alle volksgroepen schuil, maar dan toch vooral de middenklasse van de stad. Twee dagen eerder werd de stad ingenomen door meer dan honderd muziek- en dansgroepen uit de verschillende Andesdorpen, ter gelegenheid vande Jallupacha (regentijd)- en Anata (vreugdefeest)-vieringen.

2. Dat de mensen van Oruro tegelijk de Andestradities en hun christenzijn in ere houden is onmiskenbaar. Als ik door het venster kijk van mijn kamer, zie ik op de ene heuvel een trap die leidt naar een rotsblok in de vorm van een condor, waaraan plengoffers worden gebracht. Hetzelfde gebeurt op andere plaatsen aan de slang, de pad, de hagedis en de mieren; zij maken deel uit van de ontstaansmitologie van de stad. Maar op de heuvel ernaast wordt een beeld gebouwd van de Virgen de Socavon (de Maagd van de Mijnschacht), dat groter zal zijn dan het gekende Christusbeeld van Rio in Brazilië of de (grotere maar minder gekende) Cristo van Cochahamba. Het wordt een reusachtig beeld met binnenin een kapel, restaurant, winkel en museum.

3. Ja, voor wie sinds enkele jaren niet meer in Oruro was, moeten toch wel een aantal veranderingen opvallen. De stad wordt steeds groter op de heuvels, naar de vlakte toe en langs de toegangswegen. De vroeger uitpiekende kerken lijker kleiner geworden, gezien het gezelschap van bouwwerken van meerdere verdiepingen. In het centrum is men twee "wolkenkrabbers" van twintig verdiepingen aan het afwerken. Mensen uit de dorpjes nestelen zich tegelijk ook in de stad. Ze investeren in het kopen van gronden en bouwen van huisjes. Het aantal auto´s stijgt zienderogen. De bewoners van de grensstreek, - die niet alleen leven van het kweken van lama's, aardappeken en quinua, - maken zich meester van de binnenstad. Jaren geleden gaf ik een interview aan Walter Lootens dat als titel meekreeg: "De Andesvolkeren veroveren de steden". Dat lijkt zich nu te voltrekken. Walter trok trouwens zopas opnieuw door Bolivia om de gevolgen van het aan gang zijnde veranderingsproces op te snuiven.

4. En toch. Wat gaat er achter die maskers schuil? Wat speelt er zich af achter die hoge pronkerige voorgevels? Over wie gaat het en op basis van wat? Waarom is dan toch de jongste tijd blijkbaar een groeiend protest tegen het beleid van president Evo Morales? Het zou ons te ver leiden de oorzaken en gevolgen van dit complexe proces te ontrafelen. We zouden het moeten hebben over socio-economische herverdeling; racisme; corruptie; interne politieke verdeeldheid; de invloed van enerzijds de pers en anderzijds devolksorganisaties; de schaarste en prijs van voedingswaren; de prijs van petroleum, gas en minerales; de transformatie van vroegere politieke medestanders in concurrerende alternatieven voor de toekomst; regionale verschillen en autonomie; religieuze tegenstellingen en protagonisme; internationale politiek; gebrek aan politieke en profesionele vorming; etnische identificatie; gebrek aan duurzaamheid; en zoveel meer...
Vanuit het dagdagelijkse leven wil ik toch een paar onvermijdelijke aspecten van het veranderingsproces vermelden. Wie meer participatie nastreeft, wordt onvermijdelijk geconfronteerd met meer kritiek, onhaalbare voorstellen en eisen tot meebeslissing. En ook: lotsverbetering in de hand werken, leidt niet noodzakelijk tot meer tevredenheid. Eenmaal het proces op gang gekomen, blijken behoeften en noden rapper te groeien dan de antwoorden die men geeft, en dus stijgt de ontevredenheid.
Zopas werden de lonen met 10% opgetrokken en het minimumloon zelfs met 20%. Zien nu hoe men na Carnaval daarop zal reageren, temidden het aanhoudende protest tegen prijsstijgingen, vooral dan van het vervoer. Aan de prijs van de brandstoffen werd uiteindelijk niet geraakt.
Het veranderingsproces zelf loopt geen gevaar. Iedereen besft wel dat het lot van het land vooral in handen is van de rurale gemeenschappen. Dat zij het land kunnen lamleggen zolang zij dat zelf willen, door met honderdduizenden stenen de wegen onbruikbaar te maken, hebben ze vroeger reeds bewezen. Maar dat is nu niet aan de orde.

Het veranderingsproces draait stilaan uit op een ontmaskeringsproces. Wie wil en kan zich echt ten dienste stellen van het volk? Hoe sterk staan zij?

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia.

Bolivia: gehoorzaam regeren.

2011-01-06T23:39:00.000-08:00

Het decreet, waarbij de prijs van benzine en diesel met driekwart steeg, heeft amper vijf dagen standgehouden. President Evo Morales heeft het op oudejaarsavond ongedaan gemaakt. Het volksprotest en vooral de aankondiging van grootscheepse manifestaties vanaf vandaag, maandag 3 januari, hebben de regering ertoe aangezet de maatregel op te heffen.

1. De rust is teruggekeerd in het land en, na wilde stijgingen, heeft men (grotendeels) de vroegere prijzen van goederen en diensten hernomen. Bolivia zal er nu enkele jaren moeten over doen om de kloof tussen de wel en niet gesubsidieerde prijs van de brandstof te dichten. Industrialisering en investeringen voor petroleumexploraties zullen trager verlopen. Er zullen grotere inspanningen geleverd moeten worden om de smokkel tegen te gaan naar de buurlanden (waar de brandstof twee tot drie keer duurder is). Minder geld dus in de schatkist van de staat. Het agressieve plan, dat onder de leiding van de vicepresident Álvaro García Linera werd uitgewerkt, gaat niet door.

2. "Toen ik president werd, heb ik beloofd te regeren in gehoorzaamheid aan het volk," zei Evo Morales, "dat doe ik nu en dat wil ik in de toekomst steeds meer doen. Het volstaat niet te luisteren naar de ministerraad of alleen maar te spreken met dirigenten; de basis zelf moet bij het nemen van beslissingen betrokken worden". Er waren weliswaar afspraken gemaakt met belangrijke volksorganisaties (van campesinos, arbeiders, onderwijzers, wijkcomités, ...), maar dat is niet voldoende gebleken. Dat van de ene dag op de andere, alles tientallen procenten duurder wordt of zelfs in prijs verdubbeld, terwijl grote sectoren van de bevolking op korte termijn daarvoor onvoldoende compensatie kunnen krijgen, is een onhaalbare interventie gebleken, ook al wierp een volkspresident als Evo Morales daarbij al zijn invloed en prestige in de weegschaal. Men had de situatie verkeerd ingeschat. De bewindsploeg kreeg nu van de president duidelijke instructies om te regeren samen met het volk, in gehoorzaamheid aan de volksorganisties. De vraag blijft of dit dan wel haalbaar zal zijn. Zal men voldoende overtuigingskracht kunnen opbrengen om op dezer manier eventueel maatregelen te kunnen opleggen die offers vergen?

3. Naast "gehoorzaam regeren" is een tweede krachtlijn die in de regeringspolitiek van het nieuwe jaar zal bovendrijven: de Wet van Moeder Aarde. Onlangs werd in allerijl een korte wet goedgekeurd naar aanleiding van de klimaatsbijeenkomst van Cáncun; deze moet nu tenvolle uitgewerkt worden, met deelname van de volksorganisaties en de ganse samenleving. Daarbij laat men zich ook wel inspireren door wat elders gebeurt, in Ecuador bevoorbeeld, niet alleen wat de inhoud van de wetten betreft, maar ook de omkadering, zoals de creativiteit in de actualisering van Andesrituelen.

4. In de relaties met de kerken zal deze "interreligieuze dialoog" ongetwijfeld een van de aandachtspunten zijn. De laatste weken had men het echter vooral over de nieuwe onderwijswet die onlangs werd goedgekeurd. De regering hield voet bij stuk wat het recht op religieuze diversiteit betreft, maar gaf meteen de katholieke kerk garanties dat haar eigen netwerk en instellingen gerespecteerd zullen blijven op basis van de bestaande akkoorden. Binnenkort komt de wetgeving rond sexualiteit en abortus aan de beurt en dat zal ongetwijfeld voor een nieuwe, vinnige confrontatie zorgen. Als de regering dan ook nog tot meer controle zou willen overgaan op het sociale nut van de eigendommen van organisaties en kerken, dan ligt voor 2011 heel wat spanning en conflictiviteit in het verschiet. Nu maar hopen dat de door iedereen voorgestelde weg van de dialoog in praktijk wordt omgezet.

2011 zou wel eens voor verrassingen kunnen zorgen. Uit vele structuren, wetten, wetmatigheden, zelfs in het klimaat, is de regelmaat eruit. Veel lijkt op losse schroeven te staan. Nu maar hopen dat alles ten goede kan worden gekeerd. Ik wens jullie alvast in het nieuwe jaar alleen maar aangename en nuttige verrassingen toe.

Gilberto Pauwels
Oruro -Bolivia

Plurinationaal Bolivia.

2010-12-27T05:19:00.000-08:00

De republiek Bolivia bestaat niet meer. Bolivia is nu een plurinationale staat met 36 naties. Maar om wat in de nieuwe grondwet geschreven staat in de praktijk te brengen, dient nog een lange weg afgelegd te worden. Dekolonisering en interculturaliteit zijn nu de sleutelwoorden.

1. De laatste maanden wordt tenvolle werk gemaakt van het uitschrijven en goedkeuren van nieuwe wetteksten, die de nieuwe visie op de samenleving vorm, normen en structuur moeten geven. Pensioenen, racisme, Moeder Aarde, onderwijs, mijnbouw,... alle facetten van de samenleving krijgen hun wetgeving en nog honderden voorschriften moeten aan de nieuwe grondwet aangepast worden. Permanent zijn er werksessies en raadplegingen, maar iedere keer zijn er ook groepen in de samenleving die zich verontrecht voelen en protesteren. De ruime meerderheid van de MAS-partij van Evo Morales in de wetgevende organen zorgt ervoor dat een en ander op een drafje wordt afgehandeld. Ook op lagere vlakken met wetgevende bevoegdheid (departement, regio, gemeente, etnische groep) wordt koortsachtig aan wetteksten gesleuteld. Als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren), krijgen we unieke kansen om daarop in te spelen en milieu en culturen binnen te loodsen.

2. ¿ Maar heeft dat pluriculturele wel iets te maken met het dagdagelijkse leven? Een paar voorbeeldjes van de laatste dagen. Gisteren, Kerstdag, kwam als eerste Don Severino op bezoek,
de man die gewoonlijk, samen met zijn vrouw, de Andesrituelen voorgaat in CEPA. De tovenaar op bezoek bij de missionaris, zou men vroeger gezegd hebben. Hij kwam voor een zakelijke afspraak, maar het was meteen een gelegenheid om efkens na te praten over de verjaardag van CEPA (op 8 december), toen hij, nadat hij de mis van Padre Luciano had bijgewoond, de "mesa" (tafel, offer) voor Moeder Aarde voorging. "Ja, Pachamama kan ik toch niet laten vallen; ik ben uit haar voortgekomen en ik heb aan haar borsten gelegen," zei hij. Hij vertelde hoe zijn grootvader en schoonvader hem de rituelen hebben voorgeleefd. "Dat zijn krachtige en soms gevaarlijke gebaren. Ik ga er behoudzaam mee om; je mag daar niet mee overdrijven", zei hij, "voor jullie en hier in de streek doe ik het wel, maar als men mij van elders uitnodigt, ga ik er niet op in. Ik doe steeds alles in naam van de God die ons geschapen heeft."

3. De eerste telefoon kwam uit Chipaya, met kerstwensen vanwege Sylvia, een Engelse zuster die sinds vijftien jaar woont temidden dat volkske dat ervan overtuigd is dat zij een restgroep zijn van een vorige mensheid, toen alleen maar de maan bestond. Toen de zon opkwam, hebben enkele zich kunnen redden door in de water te springen. Het is van oorsprong een vissers-, jagers- en plukkersvolk. Sylvia is ontgoocheld. Het bezoek van een paar traditionele Argentijnse priesters (in soutane), hebben de plaatselijke gemeenschap alle initiatief voor het feest ontnomen.

4. Een paar dagen geleden werd ik uitgenodigd op de jaarlijkse bijeenkomst van de mallkus en jilaqatas, de traditionale gezagsdragers van de Aymara-natie van Carangas. Ik zat daar tussen 140 echtparen, allemaal met groene poncho's en manta's. Ze hadden het over de verdere uitbouw van hun organisatie. "75 % van ons gebied is reeds door de staat erkend als gemeenschapsgrond," zeiden ze, "we moeten er toe komen dat we als natie een eigen territorium hebben, zodat we zeggingschap hebben niet alleen over gronden en waters, maar ook over de ondergrond." Ik kon mijn oren en ogen amper geloven. 35 jaar geleden kende ik de jilaqatas alleen maar als onderdanige traditionele leiders, waarvan vooral verwacht werd dat ze de leden van hun gemeenschap (ayllu) ter beschikking zouden stellen van de mestiezen die de twaalf hoofddorpen van Carangas in handen hadden. Er was toen amper contact tussen de dorpen; nu wordt de "provincia de los Carangas" uit de Inca-tijd in ere hersteld.
Tijdens de bijeenkomst werd CEPA in de bloemetjes gezet, omdat hun stuurgroep gedurende jaren in onze lokalen kon vergaderen. Onlangs kreeg Jach'a Carangas (Groot Carangas) van president Evo Morales - die trouwens tot die natie behoort - vlakbij een eigen huis toegewezen. Een reuzensprong.

5. Intussen wachten we nog steeds op een antwoord op de twee brieven waarmee we als AMERINDIA-groep aan de bisschop om een onderhoud vroegen. Hij heeft ons spreekverbod opgelegd. We zouden hem willen uitleggen dat we alleen maar een kleine basisgroep zijn, die samenkomt om de realiteit en de actualiteit te analyseren en onze bevindingen via radio en debatten te delen met de bevolking, zonder daarom de stem van de lokale kerk te willen zijn. Maar blijkbaar is het hem niet alleen te doen om het feit dat we geen toelating vroegen of statuten voorlegden, maar dat we woorden als "dekolonisering" en "interreligieuze dialoog" in de mond durven nemen en mensen daarover het woord geven. De lokale kerk van Oruro (en elders...) probeert een gigantische stap achteruit te zetten, op zoek naar restauratie, temidden een onstuitbaar veranderingsproces. Een nieuwe wereld en een nieuwe kerk zijn niet alleen nodig, maar noodzakelijk.

6. Maar.... laat ons dat nu maar allemaal voorlopig tussen haakjes plaatsen. Vanaf morgen gaat het niet om plurinationaliteit, maar even opnieuw om de staat zelf. Vandaag heeft de regering een prijsverhoging van 75% van de benzine-en dieselprijs afgekondigd. De subsidiëring wordt afgeschaft. Men heeft al te lang dit probleem verwaarloosd. Dit betekent dat niet alleen het transport, maar op slag alles merkelijk duurder zal worden. Er werd reeds voor morgen een algemene staking van onbeperkte duur afgekondigd. President Evo Morales en zijn regering gaan voor het eerst een frontale confrontatie aan met het volk, met een impopulaire maatregel. Te verwachten valt dat hij in zekere mate zal moeten inbinden.

Allen een Vredige Kersttijd en een Gelukkig Nieuwjaar toegewenst,

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Spreekverbod.

2010-11-28T08:00:00.001-08:00

Normaal moest gisteren voor de 84ste keer ons radioprogramma "Context" in de ether gaan. We hebben beslist dit niet te doen, want de bisschop heeft via een publieke verklaring aan de groep "AMERINDIA" alle publieke acties verboden.Deze beslissing werd openbaar gemaakt een paar dagen eer ik, na een vakantie in België, terugkeerde naar Bolivia.
Ik had reeds de intentie om, na een onderbreking van enkele maanden, met nummer 192, de draad van de "Andeskrabbels" terug op te nemen. Als nu een communicatiekanaal wordt afgesneden, heb ik daar dus een reden temeer voor.

1. "AMERINDIA" is een kleine reflectiegroep van enkele leken en een paar religieuzen en priesters die een paar keren per maand samenkomt om van gedachten te wisselen over wat in kerk en samenleving aan het gebeuren. Ook Geert Van Den Berge, pastoor in Oruro, behoort tot deze groep. Enkele maanden geleden namen we het initiatief om ook in een wekelijks radioprogramma in Radio Pio XII onze bedenkingen en opinies te delen met een breder publiek. We hebben nooit beweerd te spreken in naam van de lokale kerk. Wel hebben wel af en toe mensen uitgenodigd om over hun situatie, verwezenlijken of problemen te komen spreken: kerkmensen, straatkinderen, gevangenen, ontwikkelingswerkers, autoriteiten, leiders van volksorganisaties... Verder organiseerden we initiatieven samen met anderen, zoals een maandelijkse reflectieavond met de Permanente Vergadering voor de Rechten van de Mens, en onlangs een Boekenbeurs van het Religieuze Boek, samen met CEPA, waartoe het Santuario van de Virgen del Socavón het initiatief nam (maar de bisschop verbood aan de katholieke colleges deze interreligieuze beurs te bezoeken).

2. "AMERINDIA" is meteen ook een netwerk op continentaal vlak, in meer dan 20 landen, van groepen die openstaan voor oecumenische contacten en interreligieuze dialoog en het gedachte goed van de Latijnsamerikaanse bisschoppenconferenties levend wil houden. Daar maken we deel van uit. In het verbod van de bisschop, dat we via de krant vernamen, komt de inhoud van de uitzendingen echter niet ter sprake; hij baseert zich op het feit dat we onze statuten en doelstellingen niet hebben laten kennen aan de bisschop en geen toelating gevraagd hebben om te functioneren.
Nu is het zo dat we helemaal geen statuten hebben en geen "associatie" willen zijn zoals het kerkelijk recht dat bepaalt. We zijn alleen maar een informele groep van mensen die vanuit een evangelisch inspiratie en kerkelijke tradities iets willen doen ten dienste van de samenleving.
En nu? We blijven intern verder werken, onder andere met een onderzoek rond de socio-religieuze problematiek. We vertrouwen we op dat alles wel weer goed komt. Ik hou jullie op de hoogte. Spijtig dat we in dergelijke legalistische zaken tijd en energie moeten steken. Maar het is meteen een gelegenheid tot conscientisatie.

3. Intussen gaat het veranderingsproces in Bolivia zijn gang. Het is intussen steeds duidelijker een herverdelingsproces geworden: Wie moet wat inleveren en hoe worden de staatsinkomsten verdeeld? Zo gaat dat nu eenmaal in de politiek.
En dat zorgt voor spanningen en scheuren, druk en repressie, verdeeldheid en corruptie, en soms (maar te weinig) dialoog en consultatie. De koek is groter geworden en er wordt naar gestreeft dat de armsten en zwaksten daar beter van worden. Maar er is nog zoveel te doen. Men is nog steeds te volle bezig met het uitdokteren van controle-systemen via nieuwe wetten.

4. Ons CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) heb ik mij mijn terugkeer in volle activiteit aangetroffen. Nog steeds gaat de aandacht allereerst uit naar controle op de vervuiling van water, grond en lucht en het zoeken naar alternatieven en herstel. Minder zichtbaar, maar even belangrijk, is het werk op socio-cultureel vlak met de traditionele gezagsdragers en de dirigenten van rurale gemeenschappen en wijkcomités. De Eco-jongeren hebben zopas hun jaarlijks congres achter de rug en de Eco-vrouwen blijven zich wijden aan vormingswerk en kleine onderzoekjes over concrete dagdagelijkse situaties. Ondanks Internet blijven bibliotheek en documentatiecentrum en eigen publicaties voor alternatieve informatie zorgen, vooral dan over de regionale problematiek. En nu willen we plannen voor de komende
maanden en jaren, want op nieuwe vragen willen we nieuwe antwoorden geven.

5. In de voorbije jaren heeft vooral de sociale, etno-culturele en ecologische problematiek en conflictiviteit onze agenda bepaald. Dat zal ongetwijfeld zo blijven, maar dan wel in een context van interculturaliteit; wereldvisies; interreligieuze dialoog; participatie en sociale controle; vieringen, riten en mythen; samenlevingsmodellen; filosofische beschouwingen en geloofsovertuigingen,... Dat we daarbij tegenstand en misschien zelfs repressie zullen ondervinden, nemen we er ook nu weer bij. Trouwens... verscheidene mensen van CEPA, maken meteen ook deel uit van AMERINDIA.

Gilberto Pauwels - Oruro

Tussen twee verkiezingen in.

2010-03-11T08:48:00.000-08:00

Hola Amigos/as,

President Evo heeft het extra druk de laatste tijd. Na de nationale verkieizingen met een reuze-overwinning (meer dan 64%), benoemde hij zijn ministers en hun medewerkers, vooral dan de viceministers. Tegelijk kwam de campagne op gang voor de departementale en gemeenteverkiezingen die op 4 april (Pasen) zullen plaatsgrijpen. Vooral het uitkiezen van kandidaten bezorgde hem nogal wat kopzorgen. Op heel veel plaatsen hebben de kandidaten voor gouverneur, burgemeester en hun respectievelijke raden immers meteen de volle zekerheid gekozen te zullen worden.

1. Welke zijn de grootste problemen waar Evo voor staat? Allereerst de interne scheuren en afscheuringen. Ze vinden hun oorsprong niet zoveer in ideologisch verschillen, dan wel in de keuze van medewerkers en kandidaten. De alliantie van de MAS met de MSM (Beweging Zonder Vrees) van Juan del Granado, ligt aan dingelen; de MAS denkt immers hen niet nodig te hebben en het alleen wel te zullen klaarspelen. Vraag is of de MSM niet de vluchthaven zal worden van velen die zich door de MAS, - als persoon of organisatie -,gemarginaliseerd voelen en zo een soort oppositie vanbinnenuit op gang zullen brengen. Niet zonder belang is daarbij de groeiende kritische houding van etnische organisaties, die in de mate dat zij geleerd hebben aan het veranderingsproces deel te nemen, ook meer participatie eisen. Ze willen ook dat aan de "discours" over Moeder Aarde, concrete maatregelen beantwoorden. Deze interne opposities kunnen op de duur belangrijker worden dan de externe controle van de traditionele partijen en tegenstanders

2. Een tweede probleem is de corruptie. De regering wil die met alle macht indijken, maar het blijft een moeilijk probleem. Teveel groepen en personen werden lid van het apparaat van de staat, niet uit overtuiging of met visie, maar gewoon om hun stukje van de taart mee te pikken, waar ze om een af andere reden menen recht op te hebben of dan toch dat recht hebben kunnen afdwingen. Het zijn niet altijd de meest bekwame of gemotiveerde mensen die op de juiste plaats terechtkomen. De stijgende coca-productie voor cocaine-uitvoer, maakt deel van uit van die tendens tot onwettelijkheid.

3. De hoofdvraag is echter wat president Evo en zijn entourage met hun haast ongeremde macht zullen doen. Nu wordt nog veel rekening gehouden met de komende verkiezingen, pas daarna zal tenvolle blijken welke de bedoelingen zijn. Nogal wat mensen drukten echter, bevoorbeeld, hun bezorgheid uit over het feit dat Evo per decreet nieuwe rechters aanduidde, terwijl die grondwettelijk door de Plurinationale Vergadering (m.a.w. het Parlement) moeten verkozen worden. Dit lijkt een veelbetekenend signaal, een antecedent dat om waakzaamheid vraagt.

4. Het is feit dat er een veranderingsproces op gang is gebracht dat op participatie, herverdeling, respect voor de fundamentele rechten van de mens en voor de verscheidenheid gegrondvest is, en dat niemand dat nog zal kunnen tegenhouden. Maar stilaan wordt de overtuiging scherper gesteld dat het veranderingsproces één gegeven is en dat de regering van Evo iets ánders is; dat de twee niet noodzakelijk en in alles samenvallen. En daar groeien vragen rond. Welke bijdrage kunnen wij als kerken en NGO's daarbij leveren? Hoe kunnen wij het veranderingeproces en de concrete realisaties in deze richting ten volle blijven steunen, zonder daarbij onze kritisch functie binnen de samenleving ten aanzien van regering én oppositie te verliezen?
Ik ben voor het ogenblik in Santa Cruz. Met een aantal organisaties zullen we ons gedurende een paar dagen over deze problematiek buigen.

5. Dank zij de vastencampagne van Broederlijk Delen komt Bolivia wat meer ter sprake in Vlaanderen. Daar zijn we blij mee. De klimaatsveranderingen en de bijhorende waterproblematiek zijn fundamenteel voor de toekomst van het land. Om die het hoofd te bieden zal iedereen zich moeten inzetten, want zij doordingen alle facetten van het leven. Dit zijn de ware "gemeenschappelijke vijanden" waartegen we allemaal samen ten strijde moeten trekken, als we tenminste geloven in de eeuwenoude droom en belofte dat een "andere wereld" mogelijk is, waar "goed leven" voor iedereen gewaarborgd zal zijn.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Krachtlijnen voor morgen

2010-01-20T05:10:00.001-08:00

Amigas/as nuestras/os,

Een nieuw jaar is hoe dan ook een nieuw begin, al zijn er veel processen die gewoon doorlopen. Als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) keken we even achterom, maar vooral vooruit. Het vorige jaar is goed geweest, met tastbare resultaten. 2010 dient zich aan, boordevol kansen en verwachtingen. Enkele krachtlijnen, sporen in een open vlakte.

1. Dat de rivieren en de vlakte tussen het mijngebied van Huanuni en het Uru Uru- en Poopó-meer tot
milieu-noodgebied werden uitgeroepen dank zij de acties van CORIDUP, de organisatie van aangetaste boerengemeenschappen, was een meevaller en is nu een onomkeerbaar feit. Het is meteen onze grootste uitdaging voor het nieuwe jaar: CORIDUP blijven steunen om er voor te strijden dat die dertig beloften-volle bladzijden in concrete acties worden omgezet.

2. Dat de milieu-audit van de goudmijn Kori Kollo (Inti Raymi), nadat we er samen met de lokale gemeenschappen gedurende jaren voor opkwamen, van start is gegaan, is een voltreffer, maar met een staartje: de uitvoerders en controleurs waarborgen, in onze ogen, niet ten volle een transparent en onafhankelijk onderzoek. Wat we jaren hebben betracht, samen met de Indiaanse gemeenschappen, hebben we niet helemaal kunnen afdwingen. Extra waakzaamheid geboden dus, in het nieuwe jaar. Het is nu of nooit en het gaat om het allereerste sistematisch onderzoek betreffende de ecologische gevolgen van een mijnbedrijf in Bolivia. Inti Raymi is intussen doorverkocht door de multinationale goudreus Newmont aan een nationaal bedrijf. Welke erfenis laat Newmont achter, nu zij uit het land zijn weggetrokken?

3. Er komt stilaan een milieubeweging op gang in Oruro, vooral tégen zwerfplastiek en vóór zuiver water, tégen vuilnis en vóór meer plantengroen, overwegend onder de jongeren. Moeder Aarde van de Andes zit in de lift. En het is nog maar een begin. Dus moeten wij er mee doorgaan,... met de School voor Milieuleiders, en die voor het Water, vorming van leraars, exposities, de Blauwe Octobermaand (rond de waterproblematiek) en allerhande bewustmakingsacties. 2010 werd trouwens door de UNO uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Biodiversiteit en de Ontmoeting tussen Culturen, de twee hoofdtema's van CEPA.

4. De toeloop naar bibliotheken worden bedreigd door Internet, zegt men, maar daar ondervinden we weinig hinder van. We hebben immers geopteerd voor publicaties over natuur, culturen en volkeren in eigen streek, informatie waar elders weinig over te vinden is. CEPA heeft trouwens zelf ook weer dit jaar, samen met anderen, negen boeken en boekjes uitgegeven (over mijnvervuiling en mogelijke remedies; milieuwetgeving; migratie naar Spanje; de situatie van het Uru Uru-meer; interculturaliteit; etniciteit in Bolivia; dagboek van een soldaat van Oruro in de Chaco-oorlog; Inca-geschiedenis). Als we er tijd en fondsen voor vinden, beginnen we dit jaar met zwerfbibliotheekjes, kistjes met een honderdtal boeken die in buitenwijken van de stad en rurale gemeenschappen circuleren.

5. Tegenwoordig heeft men het ook hier vooral over de aanpassing aan de klimaatsveranderingen. Bijna de hele ontwikkelingsproblematiek wordt in die trechter gegoten. Persoonlijk heb ik wel vragen over hoe we dit tema moeten aanpakken. De problematiek is niet zo nieuw voor de mensen. Sinds eeuwen bestaan er grote klimaatsverschillen in de Andes; een of meerdere jaren met een haast totale droogte wisselen af met andere met zware overstromingen. De voorouders hebben met dat wispelturige klimaat leren leven en hebben er tal van technieken tegen ontwikkeld. Maar ja, inderdaad, intussen is veel daarvan verloren gegaan... en straks komen we wellicht voor totaal nieuwe fenomenen te staan. Het zogenaamde "eeuwige" ijs in de Andes, is aan het smelten.

6. Dit jaar willen we ons onderzoek toespitsen op interetnische relaties met het oog op de uitbouw van een interculturele samenleving op basis van gelijkwaardigheid tussen volksgroepen. We zullen het doen enerzijds vanuit de Chipaya-groep (de meest uitgesloten inheemse groep) en anderzijds de Aymara-elites, die deels uit diezelfde grensstreek met Chili afkomstig zijn. Hopelijk kunnen we zo iets bijdragen tot een beter verstaan en begeleiden van het huidige veranderingsproces in Bolivia dat een zekere autonomie voor diverse volksgroepen voorstaat.

7. 2010 wordt ook het jaar van wetswijzigingen. De haast totaal vernieuwde "Vergadering van de Plurinationale Staat" (zo heet nu het Parlement van Bolivia) heeft heel wat werk voor de boeg om alle wetten aan de nieuwe Grondwet aan te passen. Het komt er nu dus vooral op aan de participatie te bevorderen in de verschillende organen en bijeenkomsten voor volksraadpleging waar de kans gegeven wordt voorstellen te formuleren of te verwerpen. Tot nu toe werken we als CEPA mee op het vlak van mijnbouw, bosbouw in Oruro en milieuverordeningen.

8. Maar wat kan het meest vernieuwende zijn in dit pas ingezette jaar? Naar de diepte graven! Het is niet voldoende te blijven op het technische, socio-economische en juridische niveau van het huidige veranderingsproces. Als het proces zich niet doorzet op het vlak van visies, spiritualiteiten, waarden, motiveringen, houdingen, symbolen,... zou alles wel eens kunnen leeg- en vastlopen. Op dat dieperliggende vlak uiten zich fundamentele tegenstellingen en onbenutte kansen. Een van de instrumenten die we daartoe willen benutten is meewerken aan de reflectie-en communicatie-groep AMERINDIA Oruro, een groep mensen die, met alle beschikbare middelen, een open dialoog rond samenleving, culturen, wereldvisies en religies wil in stand houden en bevorderen.

Ik wens jullie allen een tof 2010 toe, met nieuwe antwoorden op nieuwe en eeuwige vragen.

Gilberto Pauwels
Oruro, Bolivia.

Bolivia: de stem van het volk.

2009-12-15T05:46:00.000-08:00

Dag elkeen,

Bijna tien procent vooruitgaan na vier jaar regeren en 63 % halen; in zes van de negen departementen meer dan 50 procent krijgen - nergens minder dan 37 - en in drie departementen zelfs rond de 80 procent; de steun ontvangen van acht op tien mensen in La Paz en vier op tien in Santa Cruz; in elk departement minstens twee, soms drie of zelfs vier senators halen op een totaal van vier en zo de 2/3 meerderheid in de senaat verzekeren, net zoals onder de volksvertegenwoordigers,.... tja, veel beter kon Evo Morales niet verwachten.
Wat staat ons nu te wachten? Tien invalshoeken...
1. De nieuwe regering van Evo Morales krijgt straks de volle verantwoordelijkheid voor het bestuur van het land. Tot nu toe kon men de senaat, waar de oppositie de meerderheid had, deels de schuld geven van wat verkeerd liep, gezien daar honderden wetsvoorstellen werden geblokkeerd. Nu niet meer.
2. De oppositie is verdeeld en biedt geen alternatieven. Blijkbaar zullen het eerder de volksorganisaties en de burgerlijke samenleving als zodanig zijn, die voor sociale controle en vernieuwing zullen moeten zorgen.
3. Begin april zijn er departementale en gemeenteraadsverkiezingen. Er is een proces van decentralisering (regionale autonomie) op gang gebracht en bij die gelegenheid zal de oppositie proberen wat regionale besturen in handen te krijgen.
De uitslag van de nationele verkiezingen tekent hen een weinig rooskleurige toekomst. Of slagen ze er deze keer dan toch in hier en daar een eenheidsfront te vormen?
4. Nu de MAS geen gemeenschappelijke valabele tegenstrever meer heeft, zullen de interne tegenstellingen binnen de regeringspartij zich wellicht accentueren, mogelijks reeds bij het aanstellen van kandidaten voor de verkiezingen, die vaak de volle zekerheid zullen hebben gekozen te worden. Tot nu toe is het gezag van president Evo bij benoemingen onaangetast gebleven. Maar zal dat zo blijven? Een voorbeeld: de viering van de verkiezingsoverwinning gebeurde in Oruro op twee verschillende plaatsen en ongetwijfeld is een deel van de mensen thuisgebleven om zich niet met een van de twee groepen te moeten identificeren.
5. In de toespraken na de verkiezingen kwam vaker "socialisme" ter sprake dan wel "inheemse volkeren". Het gros van de steun aan Evo ligt nochtans bij deze laatsten. De al te theoretische beschouwingen van de regeringsinstanties slaan echter niet aan bij de basisgroepen. Verwacht men dat de etnisch ideologie zal leegbloeden? Dat zou wel eens een verkeerde berekening kunnen zijn, want versnelde socio-culturele veranderingen betekenen niet noodzakelijk verlies aan etnische identificatie. Modernisering leidt niet automatisch tot het afzwakken van etnische zelfbevestiging, soms zelfs integendeel. Als men wereldvisies, traditionele mystiek en gebruiken laat verkommeren, zal men noodgedwongen moeten terugvallen op een maatschappij met meer controle-mecanismen en dwangmaatregelen. Het veranderingsproces zou daarbij wel een zijn eigen karakter kunnen verliezen. Mogelijks zal men zich daar rekenschap van geven, gezien de buitenlandse interesse voor de "presidente-indio".
6. We stevenen af op een toenemende deelname aan de comsumptie-samenleving. Zal de staat aan de stijgende
behoeften kunnen blijven voldoen? Als het om comsumptie van eigen productie gaat, kan dit de economie aanzwengelen,
maar wat zullen de gevolgen zijn als het vooral om import gaat?
7. Vier jaar regeren is voor vele mensen, zonder ervaring in dat soort dingen, een leerproces geweest. Zal men op een
evenwichtige manier vernieuwing en continuiteit men mekaar kunnen verzoenen? Men kent nu het klappen van de zweep, de achterpoortjes en kronkelwegen van de politiek. Zal dit ten goede of ten kwade inwerken?
8. Bovenstaande bedenkingen doen me besluiten dat Evo Morales nu op zijn hoogtepunt is. Zijn rol zal stilaan kleiner worden en de volkssteun aan het proces zal daaronder lijden. Hij heeft reeds gezegd dat hij zich bij de volgende verkiezingen, binnen vijf jaar, geen kanidaat meer zal stellen, ook al kan het wettelijk. Het veranderingsproces zal doorgaan, maar veel zal afhangen van het op tijd vinden en klaarstomen van een geschikte, voor velen aanvaardbare plaatsvervanger. Loopt Evo gevaar? Kan hij plots wegvallen? Me dunkt dat het gevaar op een ongeval groter is dan de waarschijnlijkheid van een aanslag. Met het oog op de april-verkiezingen, reist Evo opnieuw, elke dag, naar meerdere plaatsen in het land.
9. En de kerk? De verkiezingen binnen de bisschoppenconferentie hebben niet tot ingrijpende veranderingen geleid, ook al zijn er verscheidene bisschoppen die binnen een paar jaren de leeftijdsgrens van 75 bereiken. Kardinaal Julio Terrazas (73) blijft president. De kerkleiding lijkt te blijven treuren om het machtsverlies en deelt de angst van de wereldkerk voor een aantal thema's. Vandaag, in het radioprogramma van de groep AMERINDIA, hebben we ons de vraag gesteld of de kerk al die organisaties en mensen die zij zelf oprichtte en vormde en die zich nu blijvend inzetten voor "een andere wereld" binnen allerhande samenlevingsstructuren, niet al te zeer in de steek heeft gelaten.
10. Een toemaatje. Vandaag kwam Víctor Hugo Vásquez op bezoek. Hij is Aymara, afkomstig van Orinoca, het dorpje van Evo; is antropoloog van vorming en nam deel aan de grondwetgevende vergadering. In CEPA nam hij deel aan meerdere onderzoeksprojecten, onder andere over de campesino-markt in de wijk Kantuta. Ik begeleidde zijn thesis over het gemeenschappelijk vangen en scheren van vicuna's. Vandaag vertelde hij dat wat hem vooral op weg heeft gezet de cursus geweest is, die Marcos Van Ryckeghem, Oblaat en landbouwingenieur, gaf aan de antropologen in de universiteit van Oruro. Sinds een paar maanden is Víctor Hugo nu immers.... vice-minister voor rurale ontwikkeling. De grootste uitdaging waar hij voor staat is het organiseren van een rurale productieverzekering tegen droogte, overstromingen, vorst en hagel. Maar ook tal van andere productieprojecten staan op stapel en maatregelen tegen de klimaatsverandering. En zo is er elke dag wel een of andere aanwijzing dat er echt wel iets ten goede aan het veranderen is Bolivia. Jammer dat we er niet méér kunnen voor doen.

Met hartelijke groeten,
Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

DECRETO SUPREMO 0335: Voor Moeder Aarde.

2009-10-31T09:04:00.000-07:00

Amigos nuestros,

Er kwamen tranen van vreugde bij te pas, toen de goedkeuring van het decreet werd bekendgemaakt. Enkele honderden mensen hadden zich reeds opgesteld om van El Alto naar het centrum van La Paz af te dalen. Ze dachten dat men hen eens te meer bedrogen had. Ze waren van Oruro gekomen om hun eis kracht bij te zetten dat het gebied tussen de tinmijn van Huanuni en het Poopó-meer tot milieu-noodgebied zou uitgeroepen worden. Toen ze wilden vertrekken, kwam de minister van milieu, Pablo Ramos, dan toch in een taxi aangereden. Hij kwam vertellen dat, op uitdrukkelijk bevel met president Evo Morales, het voltallige kabinet zopas het decreet ondertekend had.

1. De vraag om het waterbekken van Huanuni tot ecologisch noodgebied uit te roepen is reeds een paar jaar oud. CORIDUP het coordinatie-orgaan van tachtig rurale gemeenschappen die zich door de vervuiling van de mijnbouw benadeeld weten, hield het proces aan de gang via een geduldige dialoog met de verantwoordelijken van de mijn en de regionale en nationale gezagsdragers. In mei beschreven we de grootscheepse inspectie door vertegenwoordigers van verscheidene viceministeries. Een paar weken geleden hadden we het nog over de ontgoocheling wegens het uitblijven van maatregelen en de aankondiging van acties. Een mars op La Paz heeft het beoogde resultaat opgeleverd. Waarom is het dan toch gelukt, vragen velen zich af.

2. De tegenstand kwam de mijnwerkersorganisaties die vrezen dat de afkondiging tot noodgebied tot het sluiten van mijnen zal leiden. Er waren ook (vice)ministers die tegen het decreet in verzet kwamen omdat ze vinden dat de saneringsonkosten van het gebied voor de staat veel te hoog zullen oplopen, vooral gezien dit geval als antecedent kan dienen voor gelijkaardige situaties elders in het land.

3. Maar de omstandigheden waren gunstig. Vorige week kwam de president van Ecuador op bezoek in Huanuni en hij maakte een opmerking over de toch wel verregaande vervuiling door de mijnontginning. En president Evo Morales werd onlangs op wereldvlak tot verdediging van Moeder Aarde uitgeroepen. Felix Laime, president van CORIDUP, speelde daar handig op in. Hij eiste dat de woorden in het buitenland in daden voor eigen volk zouden omgezet worden. De mars werd voorgesteld, niet als een protest tegen de regering, maar als een oproep om het aangekondigde veranderingsproces ook effectief door te voeren. Niet tegen Evo, maar vóór hem, tegen groepen en personen die zijn plannen dwarsbomen. En het lukte. Dat de verkiezingsstrijd intussen is losgebarsten, zal ook wel meegespeeld hebben. De oppositiepers gaf veel ruchtbaarheid aan de protestacties, in de overtuiging dat het op een sisser zou uitlopen en het imago van de president zou aantasten. En dat lukte niet.

4. Het decreet voorziet helemaal niet het sluiten van bedrijven en beperkt zich tot de vier gemeentes in het gebied tussen de mijn en de meren: Huanuni zelf, Machacamarca, El Choro (met Challacollo) en Poopó. De voorziene maarregelen zijn indrukwekkend: het verhinderen van verdere vervuiling door de bouw van dammen, door controle van vroegere mijnafval en waterbeheer; recuperatie van gronden met steun aan landbouw en veeteelt; drinkwater en afvalverwerking voor mijncentra en dorpen; milieu-opvoeding in bedrijven en educatieve centra; gezondheidszorg; onmiddellijke noodhulpverlening; sociale controle op de uitvoering, o.a. door CORIDUP. Zeven ministeries, de prefectuur, de vier gemeentebesturen en het staatsbedrijf COMIBOL zijn bij de uitvoering betrokken. Het betreft een tienjarenplan.

5. De mensen van CORIDUP zijn dolgelukkig en zijn CEPA heel dankbaar, want de brieven, petities, documenten, inspecties, tientallen vergaderingen in Oruro en La Paz, conscientisatie in de dorpen, analyses van gronden en waters, persberichten, artikels, mobilisaties,... waren alleen mogelijk mede dank zij het ononderbroken werk van Limbert, Clemente, Jaime, Jhonny, Norma, Alicia, Eveline,... van CEPA. Wijzelf denken vooral aan die meestal al wat oudere mensen die opstapten naar La Paz, om hun enig bestaansmiddel te redden: de grond en de waters van hun voorouders, Moeder Aarde. En aan de organisaties, groepen en families in het Noorden die CEPA hebben mogelijk gemaakt.

6. Onwillekeurig moet ik denken aan het bijbelse verhaal van de broodvermenigvuldiging. Enkele mensen uit het volk van het Noorden hebben iets aangeboden: zoiets als wat brood en een paar vissen, laat ons zeggen. Daarmee heeft CORIDUP, een volksorganisatie uit het Zuiden een grootscheepse actie voor sociale en milieu-gerechtigheid op gang gebracht voor een ganse streek.

Maar de verantwoordelijkheid waar we nu voor staan is ontzettend groot: zorgen dat dit decreet, een dertig bladzijden tellend document dat we mee hebben opgesteld, geen dode letter blijft. Dat zal eens te meer veel geduld vragen, doorzettingsvermogen, drukkingsmiddelen, desnoods mobilisaties. Maar als we daarmee kunnen bekomen dat de nationale, regionale en lokale besturen aan de noden van een arme en verontrechte bevolking tegemoet komen en hen een betere toekomst mogelijk maken, dan hebben we ons doel bereikt.

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Bolivia: werken aan verandering.

2009-10-11T08:33:00.000-07:00

Dag allen,

De meest aangehaalde, maar vrij vage belofte van de regering van Evo Morales was en is nog steeds dat er verandering zal komen. Hoe staat het nu met dit veranderingsproces? In hoeverre is dit voelbaar in het leven van de gewone mensen en de gemeenschappen? Op welke manier zijn wij als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andersvolkeren) daarbij betrokken?

1. De activiteiten van CEPA van de laatste dagen hadden vooral betrekking op het aanpassen van de bestaande wetgeving aan de nieuwe Grondwet die onlangs werd goedgekeurd. Zo waren we betrokken bij de organisatie van een tweedaagse om voorstellen te doen voor een nieuwe milieuwetgeving; twee dagen ook om de Código Minero aan te passen; gisteren werd het reglement van de wet op de bescherming van in het wild levende dieren en planten onder de loep genomen en vorige week was het reglement van een specifieke wet op de (her)bebossing van Oruro aan de beurt. Dit alles grijpt plaats in samenwerking met de lokale en nationale regering en parlementsleden (nu Asamblea del Estado Plurinacional genoemd). Wetten goedkeuren en effectief doen naleven, zijn natuurlijk twee verschillende zaken, maar dat aan dergelijke bijeenkomsten telkens 100 tot 160 mensen deelnemen is toch wel een uitzonderlijk fenomeen, dat wijst op het verlangen tot participatie aan het bestuur.

2. Nog meer vergaderingen en activiteiten hadden de mensen die direct bij de verdediging van het milieu betrokken zijn. Het programma voor een Blauwe October werd op een persconferentie voorgesteld. Een maand lang zal de bevolking met allerlei acties bewust gemaakt worden van de noodzaak onze rivieren en meren te respecteren en te beschermen. De omwonende gemeenschappen die zich organiseerden precies om hun watergebieden te verdedigen (CORIDUP) zijn echter ontgoocheld. Daadwerkelijke beslissingen vanwege de regering betreffende de Desaguadero-rivier en het Uru Uru- en Poopó-meer (milieu-audit en verklaring tot emergentiezone) blijven uit. Vrijwel dagelijks gaan er werkvergaderingen door in de verschillende dorpen en trekt men van Pontius naar Pilatus in de ministeries in La Paz. Als het volgende week niet tot de beloofde maatregelen komt, zijn vanaf maandag 19 october drukkingsacties in het vooruitzicht gesteld.
De discours van Evo Morales in het buitenland ter verdediging van Moeder Aarde worden wel eens afgewogen tegen de feitelijke praktijken van zijn regering en het verschil tussen beiden is groot. In de conflicten tussen de extractieve industrie (mijnbouw, petroleum en straks lithium) voelen de Indiaanse gemeenschappen zich onvoldoende beschermd en in aanmerking genomen (respect voor kwetsbare gebieden, recht op inspraak, vergoeding voor geleden milieuschade en recht op deelname in de winst).

3. Wat socio-culturele en milieu-onderzoeken betreft en hun toepassingen, staat heel wat op stapel. Nu er studies rond verzilting en vervuiling door mijnwater (met arsenicum, lood, cadmium,..) afgerond zijn, staan we mee voor de opdracht aan bruikbare en betaaalbare drinkwaterfilters te werken.
Ook is dezer dagen een groep tecnici uit Oostenrijk aan het werk rond zonne-energie en het boren van waterputten.
Zes onderzoeksprojecten rond milieu en quinua-teelt zijn van start gegaan op initiatief van PIEB (Programa voor Strategisch Onderzoek in Bolivia), met de medewerking van CEPA. De grote vraag naar quinua vanuit Europa bracht niet alleen grote prijsstijgingen teweeg, zodat de consumptie voor de lokale bevolking onbetaalbaar wordt, maar heeft ook tot onaanvaardbare productiemethodes geleid, die gronden en natuur onherstelbare schade toebrengen.
Wat studies over racisme en interetnische relaties betreft, heeft PIEB op nationaal vlak zes projecten goedgekeurd, waaronder - tot onze grote verbazing - twee van CEPA. Dat zal ons in staat stellen onderzoek te verrichten naar socio-culturele relaties en etnische identificaties onder de Indiaanse bevolkingsgroepen, enerzijds bij de armsten (de Uru Muratos, vissers van het Uru Uru en Poopó-meer) en anderzijds ook bij de rijksten (de Aymaras van de grensdorpen met Chili). Vroeger was de (blanke) stadbevolking vooral bang voor de eisen van verarmde campesinos en mijnwerkers; nu voelt men zich evenzeer bedreigd door enkele economisch sterker wordende Andesgemeenschappen, die bevoorbeeld, als er onroerende goederen in centrum van de stad te koop worden aangeboden, deze naar zich toehalen. De Andesvolkeren veroveren de steden, schreven we vroeger reeds.
Het is ongetwijfeld een positieve evolutie dat er de jongste tijd steeds meer onderzoekswerk wordt verricht dat gericht is op het zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke problemen en dat er bij het ontwikkelingswerk stilaan meer met sociologische en antropologische studies rekening wordt gehouden.

4. Intussen is het ook duidelijk geworden dat er geen sprake is van een kerkenvervolging in Bolivia. Er werd een nieuwe samenwerkingsovereenkomst ondertekend tussen de staat en de katholieke kerk wat onderwijs, gezondheidszorg en sociale werken betreft. Nu de verkiezingsstrijd is ingezet, proberen rechtse oppositiepartijen nog wel zich op te werpen als de verdedigers van kerk en geloof. De bisschoppenconferentie heeft het daarom zelfs nodig gevonden het misbruik van misvieringen en andere religieuze manifestaties voor politieke doeleinden, publiekelijk te veroordelen.
Toch is de spanning niet helemaal verdwenen. De kerkleiding blijft wantrouwig ten aanzien van de regeringspolitiek. Binnen de kerk zelf komt men bij "het lezen van de tekenen van de tijd" tot uiteenlopende conclusies en dat komt o.a. tot uiting bij het formuleren van prioriteiten en verwachtingen ten aanzien van de Permanente Missie die nu, op voorstel van de Bisschoppenconferentie van Aparecida (2007), overal op gang wordt getrokken. Het continentale netwerk AMERINDIA heeft er een boek over uitgegeven ("La Misión en Cuestión", Bogota, 2009) in de hoop een stimulans te geven aan het bewaren en vooral het actualizeren van het erfgoed van de Latijnsamerikaanse Conferenties van Medellín, Puebla, Santo Domingo en Aparecida. Als AMERINDIA-groep in Oruro trekken we aan dezelfde kar. De aanzet tot structurele en mentaliteitsveranderingen die dank zij de bevrijdingstheologie en de kerkelijke basisgemeenschappen tot stand kwam, mag niet verloren gaan.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Omzien naar de toekomst.

2009-08-25T02:20:00.000-07:00

Dag elkeen,

Er zijn antropologen die beweren dat voor Andesvolkeren de toekomst (het ongeziene, nog ongekende) zich achter de rug bevindt, terwijl zij het verleden (het reeds gekende, beleefde) voor ogen zouden te hebben. Over de geldigheid van deze stelling, willen we het nu niet hebben. Laat ons gewoon enkele recente feitjes bekijken om zo een blik op te vangen van wat de toekomst ons verborgen houdt. Er is de laatste twee maanden zoveel om handen geweest, dat we alleen maar enkele tema's eventjes ter sprake kunnen brengen.

1.Politiek. Voor begin december zijn nationale verkiezingen uitgeschreven, en dus is de strijd reeds aan de gang. Evo Morales is opnieuw presidentskandidaat en heeft alle reden om zich zelfzeker op te stellen. De volkssteun is groot. De oppositie lijkt noch programa, noch eenheidskandidaat te hebben. Een dozijn gegadigden schuiven zichzelf naar voren en blijkbaar wil niemand van wijken weten. De geschiedenis leert echter dat men vaak tot het allerlaatste moment terrein en stemmen zoekt te veroveren, om dan uiteindelijk toch bij te draaien om zich op zijn minst van een regionale vertegenwoordiging of machtspositie te verzekeren.

2. Kerken. Op de nationale feestdag (6 augustus) opteerde de kerk ervoor niet deel te nemen aan interreligieuze of oecumenische vieringen, maar wel in de kathedralen het Te Deum te behouden, ongeacht de deelname van gezagsdragers.
Er werd, na deze en andere krachtmetingen, dan toch zopas een nieuwe overeenkomst voor vijf jaar ondertekent die ruime mogelijkheden en vrijheid biedt aan de katholieke kerk voor haar religieuze en sociale activiteiten. Dit bewijst niet alleen dat er van kerkvervolging geen sprake is, maar ook dat men in verkiezingstijden behoedzaam afweegt hoe men het meeste stemmen kan behouden of bijwinnen.

3. Plurinationale staat. Ter gelegenheid van de nationale feest heeft er in telkens een andere departement een optocht plaats van militairen en afgevaardigden van de 36 naties die Bolivia rijk is. Dit jaar was Oruro aan de beurt. Een groep Vlamingen, op inleefreis met Broederlijk Delen, konden een glimp opvangen van de trots en de zelfzekerheid op de gezichten van duizenden traditionele leiders die in volle ornaat aan de optocht deelnamen.
Daarna konden ze vaststellen hoe in de dorpen de laatste jaren toch wel vernieuwing en verbetering is gekomen.
En tenslotte mochten ze een paar dagen meeleven met families in afgelegen boerderijtjes, waar toch zo weinig op verandering en ontwikkeling wijst. Mensen die meer mogelijkheden verwerven, investeren die niet in hun voorouderlijke woon- en werkplaats, maar in het hoofddorp en de steden. Welke toekomst is er voor de heroplevende Andesvolkeren weggelegd?

4. Mijnbouw. Het lag in de lijn van de verwachtingen en zo gebeurde: de multinationale goudreus Newmont verkocht Inti Raymi (goudmijnen Kori Kollo en Kori Chaca bij Oruro) aan een Boliviaanse maatschappij, onder voorwaarde dat die alle sociale en ecologische schulden op zich nam. De winst is afgeroomd, de Bolivianen moeten het nu maar onder mekaar uitvechten.
Intussen werken we verder aan vervulling van de beloften en de overeenkomsten die de overheid, meerdere mijnbedrijven en tientallen geaffecteerde rurale gemeenschappen een paar maanden geleden tijdens werkvergaderingen hebben besproken en ondertekend.
Ook hebben we vorige week op CEPA bezoek gekregen van een afvaardiging van de UNO om de mijn-milieuproblematiek in Oruro te bespreken.
Onlangs zijn ook de vier mensen van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) en CORIDUP (Coordinatie-orgaan onder rurale gemeenschappen ter verdediging van de Desaguadero-rivier en het Uru Uru- en Poopó-meer) die naar een vormingssessie en bijeenkomst trokken, georganiseerd door CATAPA (Vlaamse solidaire vrijwilligersorganisatie) in Guatemala rond mijn- en milieuproblematiek, vol goede moed teruggekeerd om verder de strijd aan te binden tegen de mijnvervuiling van waters en gronden.

5. Onderzoek. PIEB (een programa voor sociaal onderzoek in Bolivia, in Oruro vertegenwoordigd door CEPA) schreef verscheidene wedstrijden uit. Onlangs werden de eindverslagen van de zes onderzoeken, ja, ook al over vervuiling door mijnbouw, voorgedragen.
Voor onderzoeken rond de quinua-teelt in Oruro en Potosí en het impact op de eco-sistemen werden 28 voorstellen ingediend en voor studies over racisme en interetnische relaties op nationaal vlak 39 proyecten, waaronder meerdere door CEPA. Jammer genoeg, zullen heel weinig voorstellen voor subsidie in aanmerking komen.
Morgen stellen we in de prefectuur vier eigen CEPA-uitgaven voor, over de ecologische situatie van het Uru Uru-meer,
over milieuwetgeving en met een reeks studie en voorstellen over hoe de mijnvervuiling aan te pakken.
Een tijdje geleden was Koen de Munter hier voor de presentatie van het boek over interculturaliteit die hij samen met
mensen hier ter plaatse bijeenschreef en tot vorige week was Anton, ook van de universiteit van Gent, grond-en watermonsters aan het nemen tot op de bodem van de goudmijnput van Kori Chaca.
Er worden grote inspanningen geleverd om kennis te verwerven, te begrijpen wat er gaande is en te vinden waar de oorzaken van en de oplossingen voor de problemen liggen.

6. Jongeren. Maar het mooiste aanbod uit het verleden met hoop voor de toekomst, kwam deze week dan toch van jongeren. Aan hen hebben we trouwens ons wekelijks radioprogramma "Context" van de groep Amerindia gewijd.
Een dozijn jonge mensen, die tien jaar geleden als adolescenten onder de stuwing van Sari Stoops, toen hier vrijwilligerster van Broederlijk Delen, de jeugdwerking rond de milieuproblematiek in CEPA op gang trokken, kwamen bijeen. Toen ze het middelbaar onderwijs beeindigden hadden ze mekaar uit het oog verloren; intussen zijn de meesten afgestudeerd. Sommigen hadden mekaar in jaren niet meer gezien. Ze stellen voor binnen CEPA hun werkgroep Agenda 21 opnieuw op te starten. Wat hebben we hen te bieden?
Hun getuigenissen over wat CEPA voor hen heeft betekend, heeft me alvast gesterkt in de overtuiging dat het goed is bovenal te investeren in de vorming van mensen. Vorige week heeft binnen CEPA de School voor Milieuleiders haar vormingsciclus beeindigd en volgende week begint de Waterschool (la Escuela del Agua).

Gilberto Pauwels
CEPA Oruro

Vraagjes over Bolivia

2009-07-01T08:47:00.000-07:00

Dag Allen,

Geen wereldnieuws. Het is stillekes over Bolivia de jongste tijd. De zo verschillende visies en acties van de presidenten van Bolivia en Peru hebben wel wat vonken geslagen en de continentale blokvorming in aanbouw heeft wel voor wat meer bijeenkomsten en omhelzingen gezorgd, maar er werden geen potten gebroken. Toch zijn er enkele processen aan de gang die aandacht verdienen.

1. Terrorisme in Bolivia? In Santa Cruz werd een gewapende bende uitgeschakeld die de bedoeling had onrust te zaaien en een gewapend netwerk op te richten om de onafhankelijkheid van het Oosten af te dwingen. Het ging om vreemdelingen met "afscheidingservaring" (Hongerije, Ierland), op uitnodiging van plaatselijke oppositieleden. Hoe ver de tentakels van die groepering gingen, is niet helemaal duidelijk geworden. Het is deze groep die een dinamietaanslag pleegde op de inrijpoort van het huis van de kardinaal Julio Terrazas, opdat de regering daarvan de schuld zou krijgen en om zo een klimaat van onrust en onzekerheid te scheppen.

2. Kerkvervolging in Bolivia? Niet waar. De aanslag op huis van de kardinaal werd inderdaad aanvankelijk voorgesteld als het zoveelste bewijs dat de regering van Evo Morales de kerk kwaad wil berokkenen. Kleine conflicten en uit hun verband gerukte verklaringen worden door de oppositie breed uitgesmeerd, ook op internationaal vlak, om de regering een anti-kerkelijk imago te geven. Het is inderdaad zo dat de kerkleiding krampachtig reageert op het verlies aan privilegies na de goedkeuring van de nieuwe grondwet. Het is ook waar dat de president en de regeringsleden niet alleen maar deelnemen aan kerkelijke diensten, maar ook aan inheemse rituelen en andere gebruiken; wat trouwens van de overgrote meerderheid van de Bolivianen kan gezegd worden. Er worden ook steeds meer ecumenische en interreligieuze initiatieven genomen. En het is ook waar dat binnen het huidige dekoloniseringsproces de kerk af en toe herinnerd wordt aan haar historische schuld. Maar dit onvermijdelijke en overwegend positieve veranderingsproces kerkvervolging noemen is een grove overdrijving en dus leugen.

3. Sociale en economische crisis in Bolivia? De aanwezigheid van Bolivia op de wereldmarkt is heel marginaal, en dus werd het land niet tenvolle door de crisis getroffen. Regeringsmaatregelen in verband met de petroleum en de stijging van de grondstoffenprijzen hebben tot voor kort zelfs voor ongeziene inkomsten gezorgd die directe populaire maatregelen voor sociaal zwakke groepen mogelijk maakten. De dollarkoers blijft, zoals nooit tevoren, nu reeds maanden stabiel (7,07 Bs.). Voor de nabije toekomst is echter voorzichtigheid geboden. Er komt reeds minder geld beschikbaar. De komende algemene verkiezingen (december 2009) zouden wel een tot overmatige gulheid van overheidwege kunnen bekoren, tot toegevingen waarvan de rekening daarna zal gepresenteerd worden.

4. Racisme in Bolivia? Er deden zich een paar opvallende incidenten voor. Blijkbaar moeten die beschouwd worden als een uiting van een eeuwenoud latent racisme. Het racisme is in zekere zin zichtbaarder geworden, omdat men er gevoeliger voor geworden is. De internationale afkeuring van het racisme heeft daar invloed op. Misschien is het feitelijk racisme de laatste tijd zelfs wat afgenomen, omdat men het zich minder kan veroorloven omwille van de sociale controle. Het blijft echter een enorm probleem, een latente mentaliteit en gestructuurde ingesteldheid die slechts via een lang bewustmakingsproces en rectificatie van machtsverhoudingen zal kunnen afgebouwd worden. Voor het ogenblik heeft men het vooral over een dekoloniseringsproces, dat zowel onder de daders als onder de slachtoffers van racistische praktijken moet doorgedrukt worden.

5. Klimaatsveranderingen in Bolivia? Gezien we hier nu de koudste periode van het jaar doormaken (-14 C nachtvorst), dromen we van opwarming. Maar de globale opwarming zal voor het Altiplano niet zomaar positief uitvallen, zo zegt men ons. Men voorspelt dat er misschien wel meer regen komt, maar op een kortere tijd; overstromingen en erosie dus. En dus ook langere, verdampende en verdorrende zonneperiodes en mogelijks meer vorstnachten. Een antwoord daarop zal moeten gezocht worden in creatief waterbeheer.

6. Ecologisch bewustzijn in Bolivia? President Evo Morales hield een paar opmerkelijke pleidooien in de UNO over milieu en inheemse wereldvisies. (German Condarco - medewerker van CEPA, maar meteen ook jilaqata, chef van zijn gemeenschap - herinnerde Evo aan zijn woorden tijdens diens bezoek aan zijn dorp Choquecota). De ministeries en overheidsdiensten komen slechts schoorvoetend tot concrete acties. Maar op juridisch vlak wordt wel werk gemaakt van normeringen op basis van de rechten van Moeder Aarde - als persoon! - (en niet alleen meer op basis van het recht van de bevolking op een gezond leefmilieu).
Wie Bolivia bezoekt, komt - tegen alle mooie woorden in - vooral onder de indruk van de ringen met plastiekafval rond steden en dorpen en de slierten vuilnis op straten en pleinen. De Andesvisie geeft geen antwoord op niet-organische vervuiling. Daartoe zal nog een lang opvoedings-(en afdwing)proces nodig zijn.

Dergelijke thema's zijn dagelijkse kost in CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren). We zitten te midden een drukke periode op het vlak van vorming, campagnes, acties en werkvergaderingen. Maar we hebben zopas ook het Nieuwjaar van het Zuiden gevierd (zonnewende van 21 juni), dus wat jullie in het Noorden doen na het solstitium van 21 december. Hier doen we het dan wel zonder Kerstmis, maar met de Sint Jansvuren, op het feest van de voorloper van Christus. Een nieuw begin dus, een nieuwe kans om het "goede leven" (vivir bien) voor iedereen wat dichterbij te brengen. Voor het eerst werd de inheemse nieuwjaarsdag door de regering tot feestdag uitgeroepen.

Gilberto Pauwels
CEPA Oruro

De pijn van Pachamama.

2009-05-05T01:19:00.000-07:00

Amigos,

In 1997 schreef Walter Lotens een boek met als titel: "De pijn van Pachamama". Hij had het over verleden en toekomst, Andestradities en modernisering, en over Moeder Aarde. Hij tekende de krachtlijnen uit van wat nu in Bolivia aan de gang is, maar met voorzichtige vraagtekens rond de haalbaarheid van de toen stille revolutie. De jongste berichten over terreurorganisaties tonen aan dat haar tegenstanders inderdaad tot het ontoelaatbare in staat zijn om die ommkeer hoe dan ook te verhinderen. De echte strijd wordt echter gestreden in het dagdagelijkse leven van doodgewone mensen.

1. MAANDAG. Pachamama kreunt, ik heb het gezien. De ganse dag hebben we rondgezworven in het gebied tussen de tinmijn van Huanuni en het Poopó-meer. Het gore mijnwater bezoedelt het meer. Maar er is meer. De mijnafval vulde de rivierbedding en dus worden nu enorme vlaktes overdekt met vervuild en onvruchtbaar mijnzand. Met meer dan 500 omwonenden en hun dirigenten, vier burgemeesters (Huanuni, Poopó, Machacamarca en El Choro) en vertegenwoordigers van zes vice-ministeries bezochten we de pijnpunten. Pachamama komt meer dan ooit ter sprake. Voor CORIDUP (coordinatie-orgaan van 80 door mijnbouw bedreigde gemeenschappen) en voor Limbert, Clemente, Johny, Jaime en Norma van CEPA, die meehielpen deze massale inspectie te organiseren, staat het vast: we zetten door tot deze zone door de regering tot ecologisch noodgebied wordt uitgeroepen ("declaración de zona de emergencia ambiental"). Voorstellen tot concrete maatregelen om, op basis van deze verklaring, de contaminatie een halt toe te roepen, zijn reeds uitgewerkt.

2. DINSDAG. CEPA (het Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) wordt ingepalmd door kinderen. Nieuwsgierig kijken ze naar de grote zieke aardbol in de tuin, die op de Dag van de Aarde op de plaza stond, en door de voorbijgangers volgeplakt werd met boodschappen. De kinderen vertegenwoordigen de "ecologische patrouilles" van 14 scholen, controle-groepjes die respect voor planten en dieren inprenten en afval naar de vuinisbakken verwijzen. Bondgenoten van Pachamama.

3. WOENSDAG. Een dozijn mensen van CORIDUP trekken, samen met Clemente en Jaime van CEPA, naar La Paz om hangende kwesties op te volgen:
- Het uitroepen van de zona van Huanuni tot ecologisch noodgebied.
- Het aanslepende onderzoek naar de gevolgen van de goudexplotatie door het bedrijf Inti Raymi in het waterbekken van de Desaguadero-rivier.
- Het wetsvoorstel om het Poopó- en Uru Uru-meer uit te roepen tot natuurreservaat (zoals het Sajama-park).
- De organisatie van de tweede werkvergaderingen tussen de nationale en regionale regeringen, de mijnbedrijven en de rurale gemeenschappen over vervuiling en waterbeheer.
Ze komen thuis met hoopvolle perspectieven. Wordt vervolgd.

4. DONDERDAG. - Marcelo, Marco en Anaïs (Vlaamse vrijwilligster) organiseren, samen met studenten, een forum rond dekolonisering. Het gaat niet zozeer over de strijd tegen externe kolonialisten. dan wel over de onbewuste, koloniale mentale structuren in ieder van ons. Toen de slavernij werd afgeschaft, hadden heel wat ex-slaven het moeilijk om te leren leven als vrije mensen. Voor gelijkaardige uitdagingen staat nu de "kinderen van Pachamama" (titel van een video que Omer D'Hoe hier enkele jaren geleden opnam).
- De cursus over "politieke vorming" in CETHA Socamani voor partners van Broederlijk Delen, loopt ten einde. Een tiental mensen van en rond CEPA namen er aan deel. Nee, het ging niet om ideologische indoctrinatie, maar was een oefening in uitpluizende analyses over wat aan het gebeuren is en wat ons te doen staat.

5 VRIJDAG. Een mei. De Oblatenradio Pio XII in Siglo XX (Norte de Potosí) bestaat 50 jaar en dat wordt gevierd. Een radio die, omdat hij leerde te luisteren, zich meer dan eens heeft moeten bekeren, eerst tot mijnwerkers- en daarna tot campesino-radio. De omschakeling tot Andesradio (natuur en culturen) is aan de gang. Radio Pio trotseerde dictators en geweld om het woord te kunnen blijven geven aan volksorganisaties. De mijnwerkers trokken het spoor, maar uiteindelijk werd de Aymara Evo Morales (uit Carangas - Oruro, een streek waar de Oblaten ook reeds meer dan vijftig jaar werkzaam zijn), tot president van Bolivia verkozen. Tijdens de viering wordt deze geschiedenis opgeroepen, maar meteen blijkt ook wie nu wel stem en macht hebben. Er wordt blijkbaar een periode definitief afgesloten.
De stemlozen zijn nu Pachamama en de komende generaties die, hoe dan ook, ter plaatse met haar zullen willen blijven verder leven.

6. ZATERDAG. De regentijd is voorbij; aardappeloogst dus op het veld van CEPA in CHuzekery. Pachamama is mild geweest. Intussen zijn daar nu ook kralen gebouwd en lopen er lama´s en schapen rond.

President Evo Morales heeft, met een toespraak in de UNO, verkregen dat de Dag van de Aarde uitgeroepen wordt tot de Internationale Dag van Moeder Aarde, met al wat dit inhoudt aan dinamiek in visies, simboliek en ritueel handelen. Dit zou wel eens het begin kunnen zijn van een nieuwe periode van confrontatie en/of dialoog met de inheemse naties, een "tinku" (ontmoeting/ritueel gevecht/grenzen verleggen), waar de "originarios" zelf noch de staat, onderwijs noch kerken, op voorbereid zijn. Aan creativiteit zal het wel niet ontbreken, en ja, het zal altijd wel ergens iemand pijn doen.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Zuid en Noord.

2009-04-27T01:31:00.000-07:00

Amigos,

Juan Carlos Montoya trekt voor een drietal weken rond in Vlaanderen. Hij is Aymara van Corque en agronoom; werd departamentale verantwoordelijke voor milieuzorg in Oruro en is stichter van de afdeling rurale ontwikkeling aan de landbouwfaculteit van de plaatselijke universiteit. Als losse medewerker van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren), heeft hij het op zich genomen om ginds mensen en groepen te informeren over de sociale en milieu-problematiek in de relaties tussen multinationale vervuilende mijnbedrijven en de bedreigde Andesgemeenschappen van rurale dorpen en randgebieden van de stad.

1. Het bezoek van Juan Carlos is de voortzetting van een ganse reeks mensen van Indiaanse en/of arbeidersafkomst die vanuit Oruro getuigenis gingen afleggen in Europa over het leven, het wel en wee en de dromen van hun volk. Ze bleven allen actief in het ontwikkelingswerk (Félix, Carol, Digna, Ely, Orlando - overleden -, Mirka, Ruth); ze doen verder aan antropologisch onderzoek (Ricardo) of zetten zich in vanuit een openbare functie als senator (Isabel), prefect (Luis Alberto) of viceminister (Isaac). Dergelijke ervaringen kunnen soms lang nawerken. Een paar dagen geleden ontmoette ik Félix Cárdenas op straat. We hadden het over het nieuwe viceministerie voor dekolonisering. Ah, zei hij tussendoor, toen ik in 1993 rondtoerde in Vlaanderen op uitnodiging van Broederlijk Delen, kon ik er aan een meeting deelnemen met als tema "Stop racisme". Volgende maand gaan we in Cochabamba een gelijkaardige nationale bijeenkomst opzetten rond dezelfde slogan.

2. Eind dit jaar gaat wellicht Francisca, die in de bibliotheek van CEPA werkt, met haar kindje voor enkele weken naar Duitsland. Zij is Chipaya en de eerste vrouw van die kleine etnische groep, die universitaire studies doet, antropologie nog wel. Samen met taalkundigen van Berlijn heeft ze zich aan de studies gezet van de eigen taal van haar volksgroep en is nu uitgenodigd om daar de laatste puntje op de i's van een doctoraatsonderzoek te gaan zetten. Het geduldig bijeensprokkelen van gegevens over de geschiedenis en de cultuur van deze kleine minderheidsgroep zal misschien wel de meest tastbare en duurzame bijdrage blijken van CEPA voor de Andesvolkeren, ook als is dit niet eens in de "planning" van het Centrum opgenomen.

3. Het internationale ontwikkelingswerk lijkt wel aan "onthaasting" en "ontplanning" toe. Wellicht mede als gevolg van de kritiek op de ontwikkelingssamenwerking, kwam alle nadruk te liggen op planning en op het bewijzen dat de vooropgestelde resultaten effectief werden bereikt, liefst op zo kort mogelijke termijn. Daartegen zijn nu de eerste kritische geluiden te horen. "Planning leidt tot recepten, tot technocratisering, tot aanbodsturing, tot het negeren van de lokale context. Het omgekeerde van planning is de vrijheid om zonder recepten met vallen en opstaan te mogen ´zoeken´. Daarbij mag nog wel een beetje gepland worden, maar dan vraaggstuurd, waarbij planning geen doel maar een middel is." (W. Easterly). Het komt er dus blijkbaar niet zozeer op aan de planning te veranderen, dan wel permanente verandering te plannen.

4. De dynamiek van de sociale processen in Bolivia dwingt ons alvast tot creativiteit en soepelheid. Een voorbeeld. Al jaren begeleiden wij, als organisatie ter verdediging van milieu en culturen, de rurale gemeenschappen van het bekken van de Desaguadero-rivier in hun strijd tegen de vervuiling door de goudontginning. Maar ineens wordt alles anders. Het is gedaan, we stoppen ermee, zegt Inti Raymi, in september worden de mijnen (Kori Kollo en Kori Chaca) gesloten. En dus vraagt de organisatie van de bedreigde gemeenschappen (CORIDUP) ons nu mee te ijveren opdat de multinationale goudreus en eigenaar Newmont niet zou ontsnappen, zonder zijn sociale en milieu-rekeningen te vereffenen. Maar zou het wel waar zijn, dat het gedaan is? Zal de mijnexplotatie niet gewoon naar een ander bedrijf doorgeschoven worden, zodat alles opnieuw kan beginnen? Of gaat het om een doordachte strategie, met de bedoeling de bevolking ertoe te bewegen te smeken om toch maar verder te doen, met het oog op werkgelegenheid en op lokale inkomsten, hoe klein die ook zijn in vergelijking met de opgestreken winst? Zal men uiteindelijk dan toch niet zogezegd toegeven om verder te doen en uit te breiden? Maar dan wel onder voorwaarden, bevoorbeeld dat de milieu-organisaties monddood en vleugellam worden gemaakt. Pas tijdens het veranderingsproces zelf zal blijken wat ons te doen staat.

Waar moet wij, bij dit alles, het meest beducht voor zijn?
Voor gebrek aan soepelheid en creativiteit.
Het zou erg zijn moesten wij ooit tot de conclusie komen dat we dezelfde antwoorden zijn blijven geven, terwijl in feite de vragen al lang veranderd waren.
De reis van Juan Carlos is alvast een gelegenheid om onze internationale relaties en technisch vaardigheden in samenwerking met Vlaamse universiteiten en organisaties aan te scherpen.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Paasvrijdag

2009-04-13T06:19:00.000-07:00

Dag allemaal,

De Goede Week beheerst nog steeds het openbare leven in Bolivia. Goede Vrijdag is verlofdag, maar reeds op Witte Donderdag mag men voortijdig het werk verlaten om aan religieuze diensten en volksgebruiken te kunnen deelnemen. Pasen is al minder belangrijk en op Paasmaandag verneemt het leven meteen zijn gewone gang.

1. Gezien de nieuwe grondwet de scheiding tussen kerk en staat heeft afgekondingd, hebben de media vooral aandacht voor de manier waarop regeringsleiders en staatsinstelleningen al dan niet aan de kerkdiensten deelnemen. Dit jaar werd de het lijk van de terechtgestelde Christus in de processies niet begeleid door gewapende militairen. En president Evo Morales? Die is voor het ogenblik in hongerstaking om het parlement ertoe te bewegen de verkiezingswet af te kondigen die algemene verkiezingen in december moet mogelijk maken.

2. Waarom is voor mensen en gemeenschappen in de Andes Goede Vrijdag blijkbaar zoveel belangrijker dan het Paasfeest?
De meest voor de hand liggende verklaring is dat het katholicisme nu eenmaal is ingeplant vanuit Spanje. Het is voldoende de huidige Spaanse processies te zien om te beseffen in welke culturele gietvorm het christendom hier werd binnengebracht. Dit had meteen als gevolg dat er een enorme hoeveelheid beelden en schilderijen werden gemaakt van de gekruisigde Christus, maar heel weinig van de verrijzenis en de verrezene. Heiligdommen en afbeeldingen - het traditionle catechetisch materiaal bij uitstek - zijn vooral gewijd aan het kruis, Maria en de heiligen, met Santiago (de heilige Jacobus), patroon van Spanje, op kop. Hoe kan de Paasboodschap dan doorklinken?

3. Maar er is meer. In de wereldvisie op leven en dood van de Andesvolkeren, is de verrijzenis van de Gekruisigde eigenlijk een niet zo uitzonderlijk gebeuren. Alle doden worden geacht op een andere plaats, in het westen, verder te leven en van daar uit af en toe bij de levenden op bezoek te komen. 's Middags op Allerheiligen komen de overledenen op bezoek bij hun familie. De ganse nacht wordt samen met hen doorgebracht. Er wordt gewaakt, gegeten en gedronken. 's Middags op Allerzielen wordt dan van hen afscheid genomen en gaan ze terug "naar huis", in hun eigen wereld. En zo hoort het, want als doden is onze wereld blijven rondhangen is dat een slecht teken. Dit betekent dat ze door God niet aanvaard werden, en noodgedwongen hier blijven rondhangen en last berokkenen. Dat Jesus zijn moeder en zijn vrienden efkens een bezoek komt brengen, hoeft voor Andesmensen eigenlijk niet zo benadrukt te worden; het ligt in de lijn van de verwachtingen.

4. Maar Jesus is niet zomaar om het even welke dode. Hij is een slacht-offer, - letterlijk dan, - : het gaat om de gewelddadige dood van een onschuldige. Dat zoiets hier een speciale betekenis krijgt, is in gelijkaardige situaties overduidelijk. Enkele jaren gelden werd een eenvoudig dienstmeisje door haar patroon met messteken om het leven gebracht. Inocencia was haar naam. Niemand heeft haar gekend, Maar nu staat temidden het armenkerkhof een graftombe voor haar en worden nog elke dag in de parochies missen voor haar aangevraagd. Zij wordt geacht gunsten te verlenen aan wie haar indachtig is; haar levenoffer kan niet tevergeefs, niet vruchteloos geweest zijn. De herdenking van de tot stervens toe gemartelde Jesus, ligt blijkbaar is dezelfde lijn.

5. Wie is dan die gekruisigde voor de Andesgemeenschappen? Een ander feitje kan dat illustreren. Een groep Quechuas verlaat de kerk, nadat ze devoot de mis hebben bijgewoond, samen met het grote kruis dat ze hebben meegebracht. Aan de deur van de kerk ontdoen zij het kruis van de witte doek waarmee het bekleed is, doen het een poncho aan en zetten het een chulu (Andesmuts) op. Toen ik hen vraag waarom ze dit doen, krijg ik een kort en duidelijk antwoord: "Hij is iemand van ons". En weg zijn zij, in hun traditionele klederdracht, met hun dans en muziek, om elders hun rituelen verder te zetten. Conclusie: de identificatie van de gekruisigde Christus met de arme Indiaanse boerenbevolking is geen uitvinding van de bevrijdingteologie; het is een doorleefde werkelijkheid. Voor hen is de doodgemartelde iemand die leven brengt, vruchtbaarheid geeft. Pasen zit dus, voor Andesmensen, eigenlijk reeds vervat in Goede Vrijdag, Het is er de duiding, de zingeving van. Paasvrijdag dus. Het leven slijten, wagen, geven voor anderen, dat heeft Jesus voorgeleefd.

6. Of is dit te ver gezocht? Een laatste voorbeeldje ter verduidelijking en aanvulling. Een oude Chipaya-indiaan, Don Santiago, vertelt mij de religieuze gescheidenis van zijn volk. Onze verre voorouders, zegt hij, brachten mensenoffers. Zij dachten dat God en Pachamama (Moeder Aarde), dit van hen vroeg om zo het leven te kunnen voortzetten. Later ontdekten zij dat zij dit bloedvergieting ook konden vervangen door het bloed van dieren en ze brachten dierenoffers: lamas, schapen, varkens,... Daarna leerden we dat we ons ook met wierook tot God kunnen richten om vergiffenis te vragen, te danken of te vragen. Dat gebeurt dit ook nu allemaal, op een of andere manier, maar ik ben tot de conclusie gekomen, zegt hij, dat het eigenlijk niet nodig is, dat we ons ook zomaar tot God kunnen richten, rechtstreeks. Dat God niks voor zichzelf vraagt om met ons te zijn. Bij andere gelegenheden beweert Santiago dat waar het wel op aan komt is te geven, te delen met mekaar; dat is wat God van ons verwacht.

De kloof tussen wat de kerk voorhoudt en wat de mensen eigenlijk beleven is moeilijk te dichten.

Deze namiddag ga ik naar de duinen van Oruro, niet om op hagedissen te jagen, zoals van oudsher gebruikelijk is, maar om te zien hoe nu kunstenaars van Oruro en elders, daar in het zand het lijdensverhaal boetseren. Op enkele jaren tijd is dit - zoals het Carnaval van de Maagd van de Mijnschacht - een nieuw massaal trekpleister geworden rond een religieuze traditie.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Goudkoorts.

2009-02-20T03:32:00.000-08:00

Dag allen,

Bij onze aankomst op de plaza van La Joya wacht ons een beangstigend schouwspel. Twee groepen dorpelingen staan tegenover elkaar, roepend en scheldend. Onder de "contratistas" worden dinamietstaven uitgedeeld en af en toe weerklinkt een salvo. Een vader verloochent publiekelijk zijn dochter. Broer staat tegenover zus. Jongeren beschimpen hun oom of tante. Goudkoorts blijkt een gevaarlijke ziekte. Wat is er aan de hand?

1. Onderweg hadden we een politiewagen gekruist met een gebroken voorruit, maar het was niet tot ons doorgedrongen dat die eigenlijk op de vlucht waren. Wij (met Johnny, Clemente en Limbert van CEPA) waren uitgenodigd om de start bij te wonen van een origineel initiatief: een gemeenschapsbedrijf ("empresa comunitaria") van een gans dorp dat gezamenlijk zijn goudberg wil ontginnen. Bij onze aankomst vertellen de voorstanders van het initiatief dat de "contratistas", die reeds voor eigen rekening aan het werk zijn in de berg, zich daartegen verzetten en dat ze, om de start van het bedrijf te verhinderen, hun dirigenten hebben opgepakt. Ik trek mijn stoute schoenen aan en vraag aan die andere groep de toelating om de gegijzelden te bezoeken. Eenmaal bij René en Rolando, wijk ik niet meer van hun zijde.

2. La Joya is een dorp, gelegen aan de voet van een gelijknamige goudberg, waar reeds ten tijde van Inca's, naar goud en zilver gedolven werd. In de jaren 70 verwerft Inti Raymi, een Amerikaans mijnbedrijf, nu eigendom van Newmont, de grootste goudproducent ter wereld, de ontginningsrechten van de ganse berg. Ze geven er echter de voorkeur aan eerst een rijkere goudheuvel, Kori Kollo, op enkele kilometer daarvandaan te ontginnen. Intussen is die heuvel omgetoverd tot een 250 m diepe kloof vol vervuild water en werd het met cyanide uitgeloogde goud en zilver ter waarde van meer dan 2.000.000.000 dollar naar het Noorden overgevlogen. Nu is men ook nog andere nabijgelegen heuvels aan het afknagen.

3. De inwoners van het dorp La Joya daarentegen,weigeren toelating te geven om op deze manier stukken uit hun berg weg te vreten. Ze willen alleen ontginning via mijnschachten, zoals in de Cerro Rico van Potosí. Inti Raymi besluit dan maar het hen zelf te laten doen, op eigen risico. 33 groepen, met in totaal 171 "contratistas", mogen aan het werk onder voorwaarde dat zij hun ongewassen erts aan Inti Raymi verkopen, elk 60 ton (drie vrachtwagens) per maand. De koper zelf bepaalt het gewicht en het goudgehalte. Het gaat om roofbouw, zonder enige planning en in erbarmelijke werkomstandigheden. En de verschillen zijn groot. Hier naast mij liggen wat ontvangstbewijzen: de ene kreeg 2000 Bs (285 dollar) per camion en een ander 48.000 (6.855 dollar), naargelang het gehalte. Sommigen, die een goede ader troffen, kunnen het zich veroorloven anderen (campesinos uit het Norte de Potosí) voor zich te laten werken.

4. Bij de Landbouwhervorming van 1953 was het territorium van La Joya, die vroeger aan haciënda's toebehoorde, verdeeld geworden onder 168 landarbeiders. De afstammelingen van die 168 "sayañeros" beschouwen zich nu allemaal eigenaars van die goudberg en eisen ook hun aandeel. Inti Raymi verkiest danmaar de overeenkomst met de "contratistas" te beeindigen en de explotatierechten af te staan aan een gemeenschapsbedrijf met die 168 - intussen uitgebreide - families als eigenaars. Zo werd de basis gelegd van het conflict dat vorige maandag uitbrak en waarvan we getuige waren. Inti Raymi heeft in het dorp (al dan niet opzettelijk) een tweedracht gezaaid die nog moeilijk te overbruggen zal zijn. De "contratistas" willen individueel blijven verder werken, op goed geluk af. De anderen willen een gemeenschapsbedrijf, met drie arbeiders per "sayaña" (504 in totaal), een gezamenlijke productie en een solidaire verdeling van de winst. Het geproduceerde goudzand blijft hoe dan ook - zonder sociale of milieuverplichtingen - in handen van Inti Raymi komen. Sinds het gemeenschapsbedrijf echter de mogelijkheid oppert zelf voor de verwerking in te staan, verkiest Inti Raymi de "contratistas" te steunen.

5 Terwijl deze situatie me stilaan duidelijk wordt, dank zij het gebekvecht van de gegijzelden met een groep van (vooral) vrouwen die hen bewaken, doen we al het mogelijke opdat een commissie van autoriteiten ter plaatse de zaak zou komen beslechten. Tevergeefs. In de stad zijn intussen hoogst alarmerende berichten doorgekomen - de nieuwe persoonlijke comunicatiemiddelen zorgen voor verrassende situaties bij conflicten - en niemand waagt het naar La Joya te komen. Dus, dan maar zelf een oplossing zoeken.

6. We komen tot een akkoord dat 's anderendaags een afvaardiging van 15 mensen van beide groepen in de prefectuur van Oruro zal samenkomen om te overleggen met leden van de regering. Maar wat met de gegijzelden? Hun tegenstrevers vrezen dat ze, als ze die vrijlaten, niet zullen komen opdagen voor de dialoog. Ik stel voor hen naar mijn huis mee te nemen en stel me garant dat ze op de vergadering aanwezig zullen zijn. En zo gebeurt het. Na zeven uur overleg, vertrekken René en Rolando opgelucht met ons naar Oruro.

7. Dinsdag komen beide groepen massaal opdagen in Oruro en heeft in de prefectuur een lange vergadering plaats. Ik ben blij te horen dat men bereid is een reglementering op te stellen die moet toelaten dat beide groepen fusioneren in één enkel bedrijf. Maar ik vrees dat het een lang en moeilijk proces zal worden.
's Anderendaags (gisteren) komen de dirigenten van het gemeenschapsbedrijf naar CEPA met de vraag hen bij te staan bij het milieubeheer en bij de organisatie van het bedrijf op basis van de principes van de Andesvolkeren. In de nieuwe Boliviaanse grondwet is weliswaar het bestaan van "empresas comunitarias" voorzien (naast openbare en private ondernemingen en cooperaties) (art. 306,307,311), maar wat dit precies inhoudt is verre van duidelijk. Een dergelijk innoverend initiatief ondersteunen, en dan nog te midden van een conflictsituatie, gaat eigenlijk onze mogelijkheden te boven....

... Dit alles als getuigenis van de enorme dynamiek die de Boliviaanse samenleving beroert. En van de verduivelde handigheid waarmee multinationale ondernemingen telkens weer hun belangen uit de brand weten te redden...

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

"Otra Bolivia es posible"

2009-02-09T02:08:00.000-08:00

De goedkeuring van de nieuwe grondwet door de Boliviaanse bevolking via een referendum, heeft de poort geopend voor een nieuw Bolivia. Dat een ander Bolivia mogelijk is, is niet langer alleen maar een wensdroom.

1. Als alle stemmen geteld waren, bleek dat op nationaal vlak 61,5% (en niet 58 %) van de bevolking JA stemde. Er waren dus 23 % meer JA- dan NEE-stemmers. En in elk van de negen departementen afzonderlijk behaalden de JA's minstens een derde van de stemmen, in vijf stemde meer dan helft voor de goedkeuring van de wet, in Oruro 73,5 %, in la Paz 78 % en in Potosí 80 %. We zijn reeds wat gewoon geraakt aan hoge cijfers. Ter vergelijking: in de 35 jaar die ik in Bolivia verblijf, werd geen enkele president, vóór Evo Morales, gekozen met meer dan een gemiddelde dan een derde van de stemmen op nationaal vlak.
Gisteren werd de nieuwe grondwet door de president plechtig afgekondigd in El Alto (waar 84 % JA stemde).

2. Amper vijf procent van de nieuwe grondwet is onmiddellijk van toepassing, vooral dan het eerste gedeelte dat over de fundamentele rechten van alle Bolivianen gaat. In de loop dat de volgende maanden zullen honderden wetten moeten aangepast of opgesteld worden, in overeenstemming met de nieuwe grondwet. Meest dringend is een nieuwe verkiezingswetgeving, want voor december 2009 zijn nationele verkiezingen voorzien. Grote sprongen voorwaarts in de nieuwe grondwet zijn: de afkondiging van een brede gamma van basisrechten; een betere spreiding van de participatie aan de staatshuishouding onder alle sociale en culturele groepen; een betere controle over de natuurlijke rijkdommmen; decentralisatie van de machtsuitoefening; godsdienstvrijheid op basis van gelijkheid.

3. Deze morgen heeft president Evo Morales, als eerste maatregel, een herschikking van zijn kabinet bekendgemaakt. Als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) hebben we alle reden om tevreden te zijn. Er werd immers niet alleen een nieuw Ministerie voor Milieu en Water opgericht, maar ook een Ministerie voor Culturen. Tot gisteren waren dit slechts viceministeries. Bovendien krijgt het Ministerie voor Culturen een Viceministerie voor Dekolonisering, en dit op basis van een voorstel dat in Oruro werd uitgewerkt.

4. Deze namiddag was Evo Morales in Toledo. Hij kwam er het project voor de asfastering van de weg van Toledo naar Corque (52 km) op gang zetten. Dit betekent dat alleen nog het laatste stuk van Huachacalla naar Pisiga moet afgewerkt worden, opdat een baan tot aan de Chileense grens, de toegangsweg zou worden tot een "droge haven" van Bolivia in Oruro. Ik heb nog maar zelden zoveel groene en rode poncho's bij mekaar gezien als vandaag, om dit te vieren.
Morgen overhandigt de president aan alle grote dorpen van Oruro (35), een ziekenwagen.
Reden genoeg dus om overmorgen, 10 februari, het departementale feest te vieren, ter gedachtenis aan wat beschouwd wordt als de Eerste Bevrijdingskreet op het continent, in 1871, hier in Oruro. Wel heeft men dan nog meer dan een halve eeuw moeten wachten op de Onafhankelijkheidsverklaring.

5. Aan deze historische gebeurtenissen hebben we vorige zaterdag de tweede uitzending van ons nieuw programma op Radio Pio XII gewijd: "Contexto... con texto". Het is al enige tijd dat we als groep "Amerindia" een paar keren per maand samenkomen met een tiental mensen (waaronder Geert Van Den Berge), om de evoluties in samenleving en kerk te ontleden en te beoordelen. En uiteindelijk hebben we de beslissing genomen om dit ook wekelijks voor de microfoons te doen. We willen immers niet alleen maar vaststellen dat een ander Bolivia (met een andere kerk) inderdaad mogelijk is, maar er ook zoveel mogelijk toe bijdragen.

Vanuit een - tot vreugde van alle landbouwers - regenachtig Oruro,

Gilberto Pauwels

Bolivia beslist.

2009-01-26T11:54:00.000-08:00

Amigos,

Het is rustig op straat. Niet alleen voor ons huis, waar eergisteren asfalt werd aangebracht, maar in gans het land. Er mogen immers vandaag alleen voertuigen circuleren die een speciale toelating hebben voor dienstverlening. Vandaag wordt immers eindelijk het referendum gehouden over het al dan niet aanvaarden van de nieuwe grondwet. De auto van CEPA toert rond met journalisten van Radio Pio XII en van het nationale net ERBOL.

1. Eigenlijk is iedereen er al van overtuigd dat de grondwet met een onbetwistbare gewone meerderheid zal goedgekeurd geworden. De vraag is eerder met hoeveel procent, en dat is belangrijk, niet alleen voor gans het land, maar ook in elk van de departementen.

De regering hoopt een tweederden meerderheid te behalen. Dat zou er haar kunnen toe aanzetten zonder verpinken meteen verregaande maatregelen te nemen, zonder de verkiezingen, die voor december 2009 voorzien zijn, af te wachten. Ongetwijfeld zal immers in dat geval de verleiding groot zijn, om de brede volkssteun meteen te verzilveren.

De oppositie zegt reeds op voorhand dat men eigenlijk pas echt van een eventuele goedkeuring kan spreken als in elk van de negen departamenten de helft van de kiezers voor SI zal stemmen. Waar dit eventueel niet het geval zou zijn, is verzet te verwachten.

2. Aan die beslissende dag is een lang proces voorafgegaan, gekenmerkt door een permanente spanning van de regering van Evo Morales met vooral de pers, de kerkleiding en de ambassade van de USA. Maar de regering liet zich niet onbetuigd. Sinds vorige week beschikt zij, naast een eigen TV-kanaal en een netwerk van gemeenschapsradio's, nu ook over een eigen regeringskrant: "Cambio" ("Verandering").

De bisschoppenconferentie benadrukte op het laatst dat ze alleen maar aanstuurt op een bewuste deelname van de bevolking aan het referendum, maar dit kan de perceptie niet wegwerken dat heel wat bisschoppen aan NO-stemmen de voorkeur geven. Ze zijn er wel mee eens dat katholicisme kerk niet langer als officiële godsdienst zou gelden, maar vrezen een voorkeursbehandeling voor de religieuze visies en rituelen van de inheemse volkeren. En uiteraard zijn er de algemene tema's van de universele kerk in verband met sexualiteit, abortus en godsdienstonderwijs. De katholieke kerk distancieerde zich wel uitdrukkelijk van de propaganda, zelfs op TV, die voorhield dat wie voor God kiest, NO moet stemmen.

Vanuit de basiskerk klonken ook wel - maar meestal zoveel mogelijk doodgezwegen - stemmen om het huidige veranderingsproces, waarvoor de nieuwe grondwet een belangrijk instrument is, bewust te blijven steunen. Belangrijke verworvenheden van de latijnsamerikaanse kerk staan op het spel: de voorkeursoptie voor de armen, de herwaardering van de inheemse culturen, de interreligieuze dialoog, de medewerking aan de opbouw van een rechtvaardiger, gelijkwaardiger en milieuvriendelijker samenleving.

3. Straks begint het tellen van te stemmen. Deze avond zullen globale resultaten bekend zijn en zullen in de wereldpers bekendgemaakt worden. Het is altijd wat frusterend dat het meestal daarbij blijft, terwijl in feite pas in de daaropvolgende dagen nog meer stemmen uit afgelegen rurale gebieden aangebracht worden. In dit concrete geval betekent dit dat het percentage aan JA-stemmen dat deze avond zal bekendgemaakt worden, daarna met nog meerdere punten kan stijgen. Maar daar heeft de internationel pers dan meestal maar weinig interesse voor.

4. Intussen is het werk in CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren), na een collectieve vakantie, opnieuw opgestart. De evalutie is achter de rug. Met een dertigtal mensen - vaste medewerkers en vrijwilligers - werden vorige week de grote lijnen voor het werk in 2009 uitgetekend. Volgende week worden die in concrete strategieën en acties gegoten. De verwachtingen waaraan CEPA in het veertiende jaar van zijn bestaan een antwoord zal moeten geven, zijn nog groter dan de vorige jaren. Maar pas na het culturele bad van de Carnavalsviering, in februari, komt Oruro ten volle op gang.

Gilberto Pauwels

Oruro Bolivia

Een omwenteling.

2008-12-29T11:00:00.000-08:00

Dag Allen,

Het Kerstfeest heeft in de Andes zijn evenknie in het gedachtengoed van de Pachakuti, een omwenteling die een andere wereld mogelijk maakt. Alle macht gaat immers naar een pasgeboren kindje, dat van de moederschoot gedropt werd in een voederbak in het hoekske van een stal. Overgeplaatst naar het Altiplano betekent dit: ergens binnen een omheining voor de dieren, onder de sterrenhemel, op de grond, gewikkeld in een awayu (schouderdoek voor het dragen van lasten of kinderen). Of nee, toch niet. Voor een migrant, die zijn voorouderlijke gemeenschap komt bezoeken, zou er altijd wel plaats zijn in een lemen huisje van het dorp, onder een dak van stro en cactushout. Maar ook zo wordt het zwaartepunt van de macht verlegd. In de Andesdorpen is Kerstdag het feest voor de kinderen en de aanloop tot de machtswisseling van de gezagsdragers (jilaqata) in de gemeenschappen (ayllu), op Nieuwjaarsdag.

1. Intussen vindt het veranderingsproces in Bolivia, traag maar onstuitbaar, zijn weg. Op 25 januari wordt de nieuwe grondwet ter goedkeuring aan de bevolking voorgelegd. Een deel van de oppositie, die het nee-stemmen promoot, tracht zoveel mogelijk de pers en de kerk voor haar kar te spannen. De stategie van de media is bekend: uitvergroten of doodzwijgen, naargelang iets al dan niet in hun kraam past, tegen of voor. De kerkleiding eist - terecht - het recht op maatschappijkritisch te zijn, maar laat zich daarbij al te gemakkelijk door de tegenstanders van het veranderingsproces gebruiken. Wat bisschoppen zeggen of doen, wordt vlug koren op de molen van allen die, zoals de kerk zelf, vrezen in het nieuwe Bolivia voorrechten te verliezen. De basiskerk pruttelt tegen en steunt de "omwenteling". Die wordt immers meegedragen door zoveel initiatieven en mensen die sinds lang vanuit de kerk ijveren voor gerechtigheid, participatie en gelijkheid, tegen uitsluiting en racisme. Wie in de stal was, keert niet terug naar het paleis van Herodes, zegt men.

2. Even moeizaam verloopt de "omwenteling" binnen de mijnsector. De ontginning van grondstoffen heeft in de loopt van de geschiedenis van de Andes reeds miljoenen mensenlevens geëist, aan stoflong en kwikvergiftiging vooral. Het hoorde er nu eenmaal bij, tot voor kort, dat mijnwerkers amper veertig jaar werden. Dit "sterven om te produceren" ombuigen tot "produceren om te leven", eist fundamentele veranderingen op het vlak van economische verdeling, milieuzorg en respect voor socio-culturele rechten. Hogere grondstoffenprijzen boden kansen, die echter grotendeels onbenut bleven. De extra-winsten werden door multinationale ondernemingen afgeroomd, en nu het weer minder goed gaat dreigt men met sluitingen, werkloosheid en verwaarlozing van milieumaatregelen. Samen met PIEB (sociaal onderzoeksprograma), hebben we als CEPA voor 2009 zes onderzoekenprojecten in de startblokken geplaatst, rond volksgezondheid, milieuvriendelijker tecnologie en sociale en milieurechtvaardigheid. Hopelijk blijft er wat ruimte om de resultaten in praktijk te brengen.

3. Naar het jaareinde toe zijn het drukke dagen voor sociale organisaties. Ook CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) - dat op 8 december zijn dertiende verjaardag vierde - kon daar niet aan ontsnappen. Tal van programma's en acties moesten worden afgerond. Het moment was gekomen om te evalueren en verslagen op te maken en liefst wilden we niet te lang wachten om eens over het muurke te kijken naar wat 2009 ons kan brengen. Twee dagen deden we er over. Dit jaar hadden we vooral aandacht voor de tientallen organisaties, verenigingen, instellingen, overheidsdiensten en netwerken waarvan we deel uitmaken of overeenkomsten mee hebben. We kwamen tot de vaststelling dat we eigenlijk niks meer op eigen houtje doen of organiseren. Zelfs de bibiotheek participeert aan een socio-cultureel en een milieu-netwerk van documentatiecentra. Begin december organiseerden we een congres met meer den 120 deelnemers, afgevaardigden van een dertigtal jeugdorganisaties van Oruro die met het milieu begaan zijn. Ze kozen zich een eigen bestuur. Op die manier ontstond vroeger CORIDUP, een vereniging van tientallen rurale gemeeschappen die zich door de mijnbouw bedreigd voelen. Zij blijven onafgebroken, met de steun van CEPA, voor hun rechten opkomen. Hoe temidden dit alles als CEPA onze eigen identiteit bewaren is geen gemakkelijke opgave. Hoe heet dat ook weer? Voedstervader?

Ik wens jullie een Kersttijd toe die geurt naar Vrede-door-gerechtigheid, En een jaar 2009 met honger naar, en dus de smaak van gelijkwaardigheid, solidariteit en oprechtheid.

Fraternalmente,

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Een ontwaakte reus.

2008-11-24T01:30:00.000-08:00

Hola amigos nuestros,

Toen ik 25 jaar geleden mijn thesis over de Andesvolkeren afsloot, was de laatste zin: "Een slapende reus ontwaakt". Dit was de titel van een krantenartikel, naar aanleiding van een van de eerste grote wegversperringesacties in Bolivia. Nu is het zover. De reus is wakker geworden

1. Wat doet een reus die wakker wordt? Wild om zich heen slaan, als iemand hem lastig valt? Zich stilaan bewust worden van zijn reusachtige macht temidden een beperkt, van hem afhankelijk wereldje? Overmoedig zijn wil opleggen in alles en aan iedereen, op basis van een onaanvechtbare machtspositie? De regering van Evo Morales schuwt de confrontatie niet. De ambassadeur van de USA werd naar huis gestuurd, ook de antidrugsbrigade (DEA) en de CIA. De pers wordt verweten het regeringsprogramma tegen te werken. De kerk wordt geregeld herinnerd aan haar koloniaal verleden en enkele leden van de hierarchie krijgen het verwijt te horen nu aan de kant van de rijken te staan.
De zwaargewichten in de Boliviaanse samenleving (pers, kerk en buitenlandse relaties) worden niet ontzien en er wordt aan alternatieven gewerkt als iemand niet wil meedoen. Alleen op die manier kan een volwaardig veranderinsgproces worden doorgevoerd, zo beweert men. Totalitaire trekjes, zeggen de tegenstanders.
De krachtmeting gaat verder en zal volgend jaar uitmonden in twee democratische beslissingmomenten: in januari een referendum over het voorstel voor een nieuwe grondwet en - als dit goedgekeurd wordt - in december nieuwe algemene verkiezingen, waarbij Evo Morales zich opnieuw kandidaat zal stellen, maar dan met een andere vice-president. De huidige, Alvaro García Linares, zegt dat hij zijn doel heeft bereikt: een Indiaan aan de macht brengen,
de reus wakker schudden.

2. Het veranderingsproces lijkt wel in een stroomversnelling te zijn terechtgekomen. Elke dag zijn er altijd wel ergens vergaderingen, studiedagen, seminaries over de tekst van de nieuwe grondwet en ook reeds over de veranderingen die alle wetten in het land zullen moeten ondergaan als die eenmaal goedgekeurd is. De mensen worden samengetrommeld; ze krijgen vervoer, eten, verblijf, documentatie aangeboden, om toch maar mee te doen, voor of tegen de nieuwe grondwet.
En toch zijn er groepen en mensen die, temidden dit overaanbod, hun eigen weg blijven gaan. Vorige week kwamen in Corque, de vroegere hoofdplaats van Groot-Carangas, gedurende drie dagen, bijna 2000 mensen van de overal verspreid wonende kerkelijke basisgemeenschappen van Oruro bijeen. Ze bekostigden zelf hun reis, moesten inschrijvinggeld betalen en velen leverden ook nog een extra bijdrage om die massa te voeden. Er werden veertig lama's aangeboden om te slachten. Nu reeds werd beslist waar de volgende bijeenkomsten zullen doorgaan: Pampa-aullagas in 2009; Caracollo in 2010 en Challacollo in 2011. Eens te meer blijkt dat het cargo-en-fiesta-systeem een fundamenteel mechanisme is, dat de Andessamenleving doet funcioneren. Het reproduceert zich telkens weer in nieuwe situaties.

3. Gisteren en vorige week heb ik onderzoeksresultaten voorgesteld over de leefomstandigheden in de buitenwijken van Oruro en bij migranten van Oruro die naar Cochabamba trokken. De cijfers verschillen, maar de problemen zijn grotendeels dezelfde: water, huisvesting, kindersterfte, vervuiling, werkgelegenheid, onrechtvaardige verdeling van gemeentegelden tussen centrum en periferie, discriminatie op basis van afkomst,...
Als men vraagt in welke mate men voldoening vindt in het leven, dan blijken de mensen in de (indiaanse) buitenwijken toch gelukkiger te zijn dan die in het (blanke) centrum van de stad. Al leven zij in lamentabele levensomstandigheden, aldus de auteurs, ze behoren tot een culturele leefwereld waar solidariteit, samenhorigheid en gemeenschapsleven het dagdagelijkse leven kleuren. Het komt er dus op aan beide aspecten samen te brengen: "vivir bien" (goed leven) vanuit een eigen Andesidentiteit en cultuur.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Een nieuw testament voor Bolivia.

2008-11-04T11:01:00.000-08:00

Dag Allen,

"De tekst van de nieuwe Grondwet, die ons ter goedkeuring zal worden voorgelegd, lijkt mij een soort Nieuw Testament. Het Oude is overstegen, straks hebben we een nieuwe basistekst om onze samenleving op te bouwen". Dit is een van de merkwaardigste vergelijkingen die in hier te horen kreeg in verband met wat in Bolivia de jongste tijd gebeurde.

1. De tekst die de Grondwetgevende Vergadering in Oruro goedkeurde, heeft een aantal ingrijpende veranderingen ondergaan en kreeg meteen ook een poetsbeurt waarbij tientallen schoonheidsfoutjes werden weggewerkt. Een voettocht die in Caracollo (Oruro), op bijna 200 km van La Paz begon om een referendum over de Grondwet te eisen, groeide uit tot een 10 km lange stoet van volksmensen die de beslissing van het Parlement dat het referendum effectief januari zal doorgaan, konden vieren. De regering van Evo Morales beklemtoont dat daarmee de jurisdisch basis is gelegd voor het veranderingsproces dat men wil doorvoeren. Een deel van oppositie, die het wetsvoorstel steunde, benadrukt de grondighed van de doorgevoerde correcties. Wat is er aan de hand?

2. Het is niet doenbaar nu alle veranderingen te overlopen. Ze hebben vooral betrekking op de autonomie-structuren, het grondbezit en het beheer van de natuurlijke rijkdommen. Het is duidelijk dat zij het resultaat zijn van politieke berekeningen. Na de euforie over het feit dat de referendum en dus ook wel de nieuwe Grondwet er komt, beginnen verscheidene sociale bewegingen en belangengroepen te morren over de toch wel verregaande toegevingen. Maar dat dit tot een breuk zal leiden in de steun aan Evo Morales, zoals de oppositie verhoopte, is weinig waarschijnlijk. Een nieuwe Grondwet is later nog altijd vatbaar voor hervormingen via het Parlement, zegt de MAS-partij, om de protesten te bedaren.

3. Laat me even een voorbeeldje geven van het politiek steekspel, zoals ik dit uit verschillende contacten kom bijeensprokkelen.
- Joepie, zegt de rechtse oppositie. We hebben verkregen dat de senaat blijft bestaan en niet met drie, maar zelfs met vier senatoren per departement, twee voor de winnaar en telkens een voor de tweede en derde plaats in de parlementsverkiezingen. Zelfs al haalt Evo 80 % van de stemmen in het Westen, we kunnen met de rest, net zoals de winnaars, twee senators binnenrijven. En als we dan in het Oosten betere plaatsen behalen, bijhouden we de controle van de senaat.
- Niks van, zegt de MAS-partij van Evo. Onze overmacht is zo ruim, dat we het ons kunnen veroorloven een eigen oppositie op te zetten, die dan ook nog de tweede en eventueel derde plaats kan bemachtigen, zodat we drie of zelfs vier zetels in een departement kunnen bemachtigen.
- Pas maar op, zegt een andere vleugel van de partij, die klaargestoomde oppositiegroepen zouden wel een heuse afscheuringsbewegingen kunnen worden, en dat in twee richtingen: van mensen die een meer socialistische samenleving willen en van anderen die een meer autochtoon Bolivia voorstaan.
- Verdeeldheid zaaien, daar komt het nu op aan, zegt de oppositie.
- Wordt vervolgd.

4. Wat brengt ons de toekomst? Met een Nieuw Testament op zak, is het weinig waarschijnlijk dat men terugvalt op het Oude (de huidige Grondwet). De weg is gebaand, de bakens uitgezet. Al mag men nooit vergeten dat de wereldsituatie in dit alles heel wat in de pap te brokken heeft.
Op korte termijn komt nu de eis tot interne dekolonisering bovendrijven. Oruro stevent af op een soort "autonomie met eigen identiteit". Om dit proces te sturen werden trouwens vorige week twee nieuwe funcionarissen in de prefectuur aangesteld. Men neemt het steeds minder dan men vanuit de centrale as (La Paz en Cochabamba) het ontwikkelingsbeleid in Oruro wil dirigeren. En autochtone rurale gemeenschappen en hun "residentes" (migranten in de stad) willen niet langer als sociale en politieke ladder dienen voor stadsmensen.

5. Ik ben pas terug van weggeweest, na tijdens een verblijf van vijf weken in België, afscheid te hebben genomen van mijn oudste broer Willy, die inmiddels gestorven is. Afscheid ook van de Oblatenresidentie op de heuvel in Korbeek-Lo, die een nieuwe sociale bestemming krijgt. Het viel me op dat ik ginds telkens dezelfde vragen en opwerpingen hoorde en las, ten aanzien van het veranderingsproces in Bolivia. Vanwaar die stereotype negatieve reacties? Er is nog veel te doen op het vlak van informatie in de Zuid-Noord-relatie.

6. Daaromtrent kon ik echter vorige week aan iets moois deelnemen. We waren gedurende drie dagen bijeen in Uyuni, aan de zoutvlakte, met 40 mensen van een 20-tal organisaties die hier door Broederlijk Delen worden gestuwd. Er werden o.a een paar uren besteed aan het voorbereiden van de vastencampagne, nee niet van 2009, maar die van 2010. Welke boodschap kunnen we van hier uit in Vlaanderen laten opklinken, om er dan samen iets mee te doen? Het deed me denken aan de manier waarop hier de tekst van de nieuwe Grondwet werd opgebouwd. Van onder uit. Het kan !! Jullie horen er nog van.

Gilberto Pauwels
CEPA Oruro

Druppeltjes en prikjes

2008-09-04T06:56:00.000-07:00

Amigos,

Werken aan ontwikkeling kan niet meer zonder analyses en planning. En dat is maar goed ook. Maar toch blijven wij ook geloven in het effect van onophoudelijke druppeltjes en prikjes, waarbij elke gelegenheid die zich aandient, benut wordt. Druppeltjes kunnen immers woestijnen vruchtbaar maken, regelmatige prikjes leven in stand houden of tegenstand breken. En af en toe blijkt achteraf dat een of andere actie een vlammetje was dat een lont aanstak, met verstrekkende gevolgen.
Waar zijn we de laatste tijd met CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren), de
laatste tijd zoal mee bezig?

1. Vorige zaterdag bevoorbeeld, was ik op drie verschillende plaatsen op een vormingssessie.
- Op CEPA zelf waren 35 leden van sociale organisaties en rurale gemeenschappen bijeen, begeleid door Emilio en Angela, voor de cursus voor algemene politieke vorming. Deze keer ging het over de rechten van de inheemse volkeren.
- In ons vormingscentrum in Chuzekery waren 40 vrouwen (en enkele mannen) samen van ERA-Mujeres (Equipe voor Andesreflectie). Dit is een groep vrouwen die 14 jaar geleden gesticht werd in het Diocesaan Centrum voor Social Pastoraal door Carol Rocha. Samen met Limbert van CEPA, bracht ze deze keer een uitwisseling op gang rond leiderschap en productie.
- En meteen waren er, in de lokalen van Pastoral Social - Caritas, 30 onderwijzers bijeen voor nog een sessie van hun cursus over milieu-educatie. Het ging er vooral over praktische toepassingen in het klaslokaal.
- De dag ervoor was ik erbij toe een paar honderd kinderen van tien verschillende scholen aangekleed werden met een groene poncho van CEPA, als leden van een milieupatrouille. Met een fluitje in de hand zullen ze, in en rond de school, toezicht houden op het respect voor planten en dieren en het weggooien van afval.
- Volgende vrijdag organiseert Marcelo aan de universiteit een studiedag rond "Interculturaliteit en dekolonisering", een uitloper van een initiatief van de universiteit van Gent.
- Volgende zaterdag start in Chuzekery een nieuwe weekend-reeks Ecologische Dagen. De vorige Culturele Dagen-ciclus eindigde met meer dan veertig deelnemers.
Zo valt er elke week, en vooral elk weekend, wel iets te beleven.

2. Wat publicaties betreft, is er "Chiwanku" (De Merel), ons fladderblaadje, dat elke week wat nieuws brengt rond milieu en culturen. Maar er is meer.
Toen we een paar weken geleden boeken kochten op de Boekenbeurs in La Paz voor de bibiotheek, boden we er meteen onze eigen productie aan.
Vers van de pers zijn:
- Een tekst over Andesdansen en identiteit over gans de wereld, geschreven door een Oostenrijkse antropologe. De studie gebeurde hoofdzakelijk via Internet. Cyber-antropologie, zegt Eveline Rocha.
- Een publicatie over het dorp Salinas de Garci Mendoza, het levenswerk van Macedonio, een plaatselijke gepensioneerde onderwijzer.
Over Huari is een gelijkaardig boek bij de drukker, geschreven door Braulio, vanuit een rolstoel.
En eind deze week presenteren we in Iruma een boekje over het dorpje, bijeengeschreven door leraars en leerlingen van het college.
- In het Internationale Jaar van de Aardappel, mocht een boek over deze belangrijkste bijdrage van de Andes aan de voedselvoorziening op wereldschaal niet ontbreken. Het bevat dertien bijdragen, bijeengesprokkeld op een symposium dat CEPA onlangs rond dat tema organiseerde.
Een boekje waarin de boerengemeenschappen daarover zelf aan het woord komen, gaat volgende week naar de drukker.
- Samen met Pastoral Social - Caritas, hebben we de boekjes van Marcos Van Ryckeghem over bomen en serres heruitgegeven. Ook het handboekje voor groententeelt is opnieuw bij de drukker. Enkele jaren geleden werden daarvan reeds duizenden exemplaren verspreid.
- Een boek over het dagdagelijkse leven in Villa Sebastian Pagador, een migrantenwijk
met mensen van Oruro in Cochabamba (en parochie onder de leiding van de Oblaten).

3. Geschreven teksten zijn vaak de neerslag van praktijkervaringen, zoals het boekje "Justicia Ambiental" daar een paar maanden geleden uitkwam.
Intussen is de CEPA-equipe die rond milieurechten werkt (Emilio, Angela, Silvana, Cesar) echter niet bij de pakken blijven zitten. Zo steunen zij voor het ogenblik:
- In Antequera de roep om drinkwater, desnoods met tankwagens. De bronnen droogden immers uit door de explotatie van de tinmijn.
- In Machacamarca de organisatie van een volksraadpleging betreffende een lokale mijnexplotatie.
- In Huanuni de eis dat het mijncentrum zou uitgeroepen worden tot een milieu-noodgebied (zoals voorgesteld werd een paar jaar geleden tijdes een internationale jeugdbijeenkomst alhier van de Vlaamse CATAPA-groep) en de controle van de eventuele bouw van een dijk voor mijnwaterzuivering.
- Samen met CORIDUP (organisatie van dorpen rond rivieren en meren die zich bedreigd voelen door de vervuiling van de mijnbouw), de opvolging van het audit (het meten van milieugevolgen) van de goudmijn Inti Raymi.
Gisteren kwam een boer van Chuquiña vertellen dat een van zijn koeien was afgedwaald, dronk uit een waterbekken bij de mijnberm, ter plaatse neerstuikte en stierf. Geregeld gaat het miijnpersoneel daar dode vogels oprapen. Cyanide... !? Gisteren en vandaag is de auto van CEPA ginds ter plaatse met mensen, om de nodige vaststellingen te doen...

4. Intussen heeft Bolivia opnieuw een datum om naartoe te leven: 7 december, al zou het wel eens kunnen dat, in het huidige klimaat van onzekerheid, het referendum dat de regering per decreet afkondigde voor die dag, (nog) niet zal kunnen doorgaan.
Op die zondag wil de regering van Evo Morales de nieuwe Grondwet aan de bevolking ter goedkeuring voorleggen. Meteen zouden een honderdtal subprefecten (die aan het hoofd staan van de provincies) gekozen worden en een tweehonderd provinciale raadsleden. La Paz en Cochabamba zouden dan ook een nieuwe prefect kiezen. De vorige werden immers bij het jongste referendum weggestemd, terwijl de andere prefecten, ook Luis Alberto Aguilar in Oruro, op post blijven.

Gisteren werd, in Santa Cruz, de Canadese Oblaat Padre Gerardo Leclaire, ten grave gedragen. Hij werd aangereden door een moto en stierf enkele uren later in het hospitaal. Meer dan veertig jaar stond hij ten dienste van volk en kerk in Bolivia. Danke, Gerardo.
Meer dan wie ook, geloofde hij in het belang van kleine acties an attenties voor de duizenden mensen waarmee hij contact hield.
Gezien zijn merkwaardige stipheid kwam hij, naar Boliviaanse normen, telkens overal te vroeg aan. Ook nu.

Gilberto Pauwels
ORURO Bolivia

Boliviaans smeedwerk

2008-08-25T01:38:00.000-07:00

Dag allen,

"We moeten het ijzer smeden terwijl het heet is", zou president Eva zijn naaste medewerkers toevertrouwd hebben. Bij het vertrouwensreferendum kreeg Evo Morales de steun van maar liefst meer dan tweederden van de bevolking. Dus wil men nu ook zo rap mogelijk ook de nieuwe Grondwet ter goedkeuring aan de bevolking voorleggen.

1. De uitslag van het referendum was veel positiever voor de regering dan wat de cijfers, die op de avond van het referendum de wereld werden ingestuurd, aangaven. Naarmate de gegevens van de rurale gebieden doorkwamen, steeg het percentage van de ja-stemmen voor de president en zijn vice, op nationaal vlak, van 61 % tot meer den 67 %, terwijl dat van de prefecten, die niet van de regeringspartij zijn, afnam. In Santa Cruz daalde het percentage van prefect Costas tot 59 %, terwijl de ja-stemmen voor Evo als president in datzelfde departament zelfs, zoals nooit tevoren, naar 40% stegen.

2. De prefecten van La Paz en Cochabamba, departamenten die met Santa Cruz de ontwikkelingsas van het land vormen, werden door de bevolking naar huis gestuurd. Er zullen dus nieuwe verkiezingen komen en de kans is groot dat de MAS-partij van Evo daarbij de lokale regering overneemt. De andere prefecten werden in hun ambt bevestigd; alleen die van Potosí (van de MAS) overschreed - zoals Evo - de tweederden meerderheid(79%).

3. De situatie van de prefect van Oruro is nog onzeker. Alberto Luis Aguilar (MAS) kreeg amper iets meer dan 50 % ja-stemmen, terwijl Evo in Oruro (zoals in El Alto) 83 % haalde. Er wordt nog volop getwist over de interpretatie van de normen om te beslissen of hij dan niet mag aanblijven.
Wat is er gebeurd?
- Zoals overal kreeg de MAS veel meer steun op het platteland dan in de stad. De meeste massamedia voerden vanaf het begin een sistematische campagne tegen de regering, ook in Oruro, vooral tegen het lokale bestuur. De stedelingen nemen het niet dat de prefectuur - traditioneel hun machtscentrum - nu steeds vol loopt met mensen in poncho en pollera.
- De prefect maakte een radicale keuze voor de autochtone bevolking en hun organisaties. In zoverre zelfs dat hij niet alleen proyecten opzette VOOR de campo, maar ook de uitvoering van zijn ontwikkelingsbeleid liet gebeuren DOOR mensen van de rurale gemeenschappen. Het gaat daarbij meestal om jonge afgestudeerden, zonder veel ervaring, met als gevolg dat de verwachte resultaten soms uitbleven. (Als ik hen vroeg hoe ze het stelden op hun werk, kreeg ik meerdere keren als antwoord: "We leren veel bij").
- Alberto Luis Aguilar is filosoof en antropoloog van vorming, met teoretische visies die niet aanvaard worden door de stedelingen en soms niet begrepen door de rurale bevolking.
De poltieke en technische aanpak liet te wensen over.
- De sociale conflicten met verscheidene doden worden hem in de schoenen geschoven.
(Na het conflict met de mijnwerkers van Huanuni in Caihuasi waarbij twee doden vielen enkele dagen voor het referendum, hebben nochtans daarna zowel mijnwerkers als campesinos de dirigenten afgestraft omdat ze op onverantwoordelijk wijze een gewelddadig conflict hadden veroorzaakt. Maar zoiets komt dan niet meer in het wereldnieuws).
- In de lokale MAS-partij bestaan twee strekkingen, die, in hun radikaalste vorm, zelfs hun steun aan de prefect ontzegden. De ene wil dat de partij socialistischer wordt en de andere wil een meer Indiaanse partij. Komt het dan toch tot verkiezingen voor een nieuwe prefect, dan zal de MAS (als er geen scheuringen komen), zeker winnen. Beiden strekkingen hebben hun kandidaten, maar nu is nog niet duidelijk wie de kandidaat zou leveren. Degelijke beslissing kan alleen Evo nemen.
- Vraag is of die interne spanning, die tegenstelling tussen socialisme en indigenisme, die zich nu in Oruro manifesteert, op de duur ook niet in de hele partij scherper zal worden. Voor het ogenblik is Evo - vakbondsleider van cocaboeren (Cochabamba) en van Aymara-oorsprong (Oruro)- de onbetwiste leider, die alles en iedereen samenhoudt. Luis Alberto echter is een mijnwerkerszoon van het Norte de Potosí, die toenadering vond tot de Andeswereld via zijn studies en sociaal werk in kerkverband.

4. Gisteren vergaderden de sociale organisaties met de regering in Cochabamba. Men wil hoe dan ook zo rap mogelijk tot een referendum komen over de Grondwet, desnoods via een decreet. Ook wil men verkiezingen uitschrijven voor departamentale raadsleden en subprefecten (en zo vanuit de rurale provincies de prefecten onder controle houden). Bovendien wil men de inkomsten van de gasverkoop breder verdelen (gemeenten, inheemse volkeren) en niet teruggeven wat de prefecten eisen.
Anderzijds kondigt de oppositie, via de regionale organisaties, vanaf morgen tal van radicale acties aan tegen de regering.....

Een paar dagen geleden waren we nog maar eens met een twintigtal mensen van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) bijeen om rond dit alles van gedachten te wisselen, onder de leiding van Felipe Coronado (universiteit) en David Lazo (Radio Pio XII). Intussen gaat uiteraard het geplande werk rond milieu en intercultureel samenleven verder. Daarover wellicht de volgende keer.

Willens nillens maakt al wat we doen en laten, deel uit van dit smeedwerk van een nieuw Bolivia. Het ijzer staat vuurrood; van alle kanten vallen er klappen, soms zelfs mokerslagen. En nu maar hopen dat daarbij zo weinig mogelijk mensen brandwonden oplopen.

Met hartelijke groeten,

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Koorddansen.

2008-08-12T00:30:00.001-07:00

Amigos/os todas/os,

Zaterdagavond. Morgen is het zover. In gans Bolivia wordt een soort vertrouwensreferendum gehouden waarbij zowel president Evo Mirales en zijn vice, als acht van de negen prefecten, die aan het hoofd staan van een departament, hun beleid laten evalueren door de bevolking. Er zullen koppen vallen. Ook de president doet daarbij aan koorddansen, maar dan wel op een stevige, starkgespannen kabel, terwijl de meeste prefecten het moeten doen op een slappe koord, zelfs die van de MAS-partij.

1. Waar komt dit referendun vandaan?
Het is president Evo zelf die het enkele maanden geleden aanvroeg, toen hij ten aanzien van enkele prefecten wou bewijzen op een stevige volkssteun te kunnen rekenen. Het voorstel werd wettelijk goedgekeurd door de MAS-partij (volksvertegenwoordgers), maar in de senaat (PODEMOS- oppositie) werd het bevroren. Op een bepaald momnet dachten die laatsten Evo te kunnen strikken en keurden het wetsvoorstel onverwacht dan toch goed. Het feit dat daarna velen van de oppositie alsnog probeerden het referendum te verhinderen, laat zien dat Evo wel eens zijn slag zou kunnen thuishalen en versterkt uit de strijd kan komen. Hoeveel staatshoofden in de hele wereld zouden het zich kunnen veroorloven voor te stellen op te stappen als dat 53% van de bevolking dat vraagt(procent waarmee Morales de presidentsverkiezingen won)?

2. Waarom dan de jongste sociale onlusten?
Enkele dagen geleden vielen er bij het opruimen van een wegversperring door de politie twee doden en een reeks gewonden. Om hun eis voor een nieuwe pensioenswet kracht bij te zetten, hadden de mijnwerkers van Huanuni een blokkade georganiseerd op de weg tussen Oruro en Cochabamba en dreigden daarbij met dinamiet een brug op te blazen. De politie kwam tussen. Hoe de slachtsoffers vielen, - iets wat de regering hoe dan ook wou vermijden - , zal eens te meer wellicht nooit uitgeklaard worden.
Andere organisaties en de onderwijzers voerden tal van acties met dezelfde eis. Gehandikapten eisen een jaarlijkse toelage (zoals schoolkinderen en ouderlingen toegewezen kregen). Regionale organisties eisen een hoger percentage op van de inkomsten voor gas en petroleum,...
Het lijkt wel een eigenaardig trekje van de Boliviaanse politiek (...openlijker dan elders). Als de regering bij verkiezingen ruste en stemmen nodig heeft, maken sociale groeperingen gebruik van dit "moment van kwetsbaarheid" om hun groepseisen naar voren te schuiven. Men verliest daarbij wel eens andere verderreikende gevolgen en de vraag of er wel betere alternatieven zijn, uit het oog.

3. Waar gaat het dan eigenlijk om?
Niet over de vraag of Bolivia als dan niet verder moet decentralizeren. Daar is iedereen het over eens. Het gaat er om te beslissen welke vorm van autonomie de verschillende regionen kunnen krijgen. Wordt het de viervoudige autonomie-structuur, zoals die in de nieuwe grondwet is voorzien (departement, regio, etnisch-culturele samenlevingen, gemeentes)? Of breekt de verregaande (neoliberale) departamentale autonomie (federalisering?) door, die men vanuit het Oosten van het land probeert af te dwingen?

4. Gaat het dan alleen maar om een Oost(laagland)-West(hoogland)-tegenstelling?
Bijlange niet. In alle departementen is de tegenstelling van de stad vs. rurale gebieden en marginale stadwijken aangescherpt. Mensen en groepen staan tegenover mekaar op basis van hun afkomst (etnisch) en/of levenswijze (cultureel). De tot nu toe dominante blanke samenleving ervaart dit als een bedreiging, terwijl de sinds eeuwen Indiaanse "excluidos" het als een kans op bevrijding aanvoelen.

5. Is dit een nieuw gegeven?
Helemaal niet. Het gaat om een vijf eeuwen oude conflict, sinds de Conquista. Maar vooral wat vijftig jaar geleden gebeurde, komt nu - bewust, maar vooral onbewust en opuitgesproken - bovendrijven. In 1952 kende Bolivia een Agrarisch Revolutie. De Indiaanse gemeeschappen kregen meer inspraak (dankzij algemeen stemrecht en onderwijs); er kwam meer staatscontrole op de natuurlijke hulpbronnen (nationalisatie van de mijnen) en een hervorming van het grondbeleid (verdeling van de gronden onder de landarbeiders van de haciendas). Eigenlijk streeft de huidige regering diezelfde grote doelstellingen na. Onvermijdelijk stuit zoiets op tegenstand. Zoiets hoeft niet noodzakelijk tot geweld te leiden en de grote uitdaging is nu precies dit te verhinderen. Maar de herinneringen uit het verleden zijn nog niet vergeelt, de wonden niet geheeld.

6. Brengt het referendum daarvoor een oplossing?
Eigenlijk niet. Het gaat alleen maar om een krachtmeting. Het zal hooguit aan de ene of de andere kant wat gewicht in de schaal leggen en zo bepaalde tegenstellingen afzwakken of aanscherpen. Op basis van deze ecografie moeten we straks verder.
Welk samenlevingsmodel willen we? Dat is nu de centrale vraag, die een antwoord moet krijgen in....een volgende referendum. Als dit er komt. Dan zal de bevolking zich erover uitspreken of de door de Asamblea Constituyente voorgestelde grondwet rechtsgeldig wordt.

Maar zover zijn we nog niet.

Gilberto Pauwels

Kerk (z)onder vuur.

2008-06-02T02:09:00.000-07:00

Amigos todos,

De Boliviaanse kerk - vooral dan haar leiders - worden bestookt met het verwijt dat "optie voor de armen" te hebben verloochend en zich aan de kant van de rijken te hebben geschaard. Zijn van de vurige tongen van Pinksteren slechts waakvlammetjes overgebleven zijn, vraagt men zich af. Wat is er aan de hand?

1. Aanleiding daartoe zijn twee feiten die met kardinaal Julio Terrazas, als vertegenwoordiger van de kerk, verband houden. In een zondagspreek vroeg hij om bewijzen voor het bestaan van slavernij in de latifundia. En op 4 mei nam hij openlijk deel aan het door de regering onwettig verklaarde referendum over autonomie-statuten voor Santa Cruz. Beide feiten worden beschouwd als een onverbloemde steun voor de lokale oligarchie, tegen de door de volksorganisaties gesteunde regeringspolitiek in.

2. De oorzaken voor deze wending in de visie van het volk op de kerk liggen echter dieper. De kerk heeft geen bezwaar tegen het feit dat in de nieuwe grondwet de scheiding tussen kerk en staat verder wordt doorgetrokken, ook al weet ze dat ze daarbij voorrechten zal moeten prijsgeven. Maar toch neemt zij een wat krampachtige, verdedigende houding aan ten opzichte van het huidige veranderingsproces. Ze vreest blijkbaar aan invloed te zullen verliezen. Ze weet dat haar inbreng in de samenleving, niet alleen op het vlak van onderwijs en sociale dienstverlening, maar zelfs van zingeving en morele motivering, aan belang zal inboeten. Deze bekommernis verhindert dat haar leiders oog hebben voor het feit dat de zaden van bevrijding, van de strijd voor gerechtigheid en tegen uitsluiting, die de kerk zelf mee heeft gezaaid, in goede aarde zijn gevallen, groeiden en nu vruchten dragen. Sommigen van die gewassen beschouwen ze nu als uitwassen, als onkruid. De kerk is bang zich daarin de verstrikken en zo te verstikken. En dus blijft ze op afstand.

3. De kerk is daarom bang van haar eigen verleden, niet alleen van haar koloniale herkomst, die nu telkens opnieuw wordt opgerakeld, maar ook van recente teksten en documenten met sociale inslag. De toespraken van Juan Pablo II, die precies 20 jaar geleden in Bolivia was, werden bij de herdenking daarvan bezonder weinig aangehaald, net nu min als de eigen pastorale brieven over gronden en water of zelfs de conclusies van de regionale bisschoppenvergadering in Aparecida (Brazilië) van een jaar geleden.

4. De hierarchie vreest dat, gezien de huidige situiatie, de spanningen met basisgroepen binnen de eigen kerk zullen toenemen. Ze is beducht voor de kritiek en de aanvallen van andere christelijke kerkgemeenschappen en religieuze groepen. Ze is er niet op voorbereid te dialogeren met de religieuze beleving van de Andesvolkeren en andere autochtone bevolkingsgroepen, waarvan ze steeds gedacht heeft dat het alleen maar wat resten waren van oude gebruiken die wel vanzelf zouden verdwijnen. Zij komt er moeilijk toe haar monopolie-positie vrij te geven. Andes-rituelen vervangen steeds meer katholieke vieringen en ook de evangelische kerken krijgen een rol toebedeeld bij het maatschappelijke debat.

5. De kerk ziet met lede ogen aan hoe sociale, culturele en etnisch bewegingen steeds meer de plak zwaaien, vaak zelfs onder de leiding van mensen, die ze zelf heeft gevormd, maar nu niet langer refereren naar een religieuze motivatie voor hun inzet. Zij voelt zich verlaten en diezelfde mensen voelen zich door de kerk in de steek gelaten.

6. En toch. Een kerkgemeenschap, waarin een tot stervens toe gefolterde mens tot de Allerhoogste verheven is, hoeft niet bang te zijn, als ze maar trouw blijft aan de boodschap en de opdracht die daaruit voortvloeit. Ze heeft dan immers niks te verliezen.

7. De kerk kan en zal ongetwijfeld een belangrijke rol blijven spelen in de pacificatie van het land, waar groeiende tendenzen tot minachting en uitsluiting van als minderwaardig beschouwde bevolkingsgroepen, terecht als racistisch bestempeld worden. Haar inbreng zal echter pas dan authentiek zijn als de band tussen pacificatie, gerechtigheid en gelijkheid in ere gehouden wordt. De kerk en haar leiders, moeten nu met concrete gebaren het bewijs leveren dat zij de "optie voor de armen" niet hebben verloochend. Dit houdt in dat zij alleen maar bang mogen zijn van zichzelf, van gebrek aan vlammende verontwaardiging waar fundamentele rechten van personen en volkeren geschonden worden.

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Kruispunt of kruisweg voor Bolivia?

2008-05-23T06:43:00.000-07:00

Dag Elkeen,

Kan Bolivia nog wel kiezen welke richting het uit wil? Slaat elke regio zijn eigen weg in? Of denderen we met zijn allen, zonder remmen, op een afgrond af? Daarover hadden we het gisterennamiddag in CEPA met twintig mensen, eigen volk en wat genodigden.

1. Op 4 mei keurde de bevolking van het departament Santa Cruz, onwettelijk naar massaal (85%), zijn statuten voor zelfbestuur goed. Zo beweert men. Wie op die dag via TV min of meer wou weten wat er aan de hand was in Santa Cruz, moest eigenlijk naar drie soorten zenders tegelijk kijken.
- De buitenlandse stations waren op zoek naar gewelddaden, maar konden slechts hier en daar wat schermutselingen vastleggen. Zij waren er van uitgegaan dat Bolivia aan de rand van een burgeroorlog stond.
- De regionale en antiregeringszenders wilden vooral tonen hoe normaal en massaal het referendum verliep en hadden vooral oog voor de uitslag. Maar welke waarde heeft een volksraadpleging die onder controle van alleen maar ja-stemmers gebeurt?
- Het geregingsgezinde kanaal focuste op fraude, het grote aantal niet-stemmers (39 % van de ingeschrevenen), de nee-stemmers (13 %) en de protesten van honderduizenden Bolivianen die in andere grote steden betoogden tegen wat men als aan onwettige afscheuringsactie beschouwde. Maar de herbevestiging van de roep tot autonomie kon men niet loochenen.
Dus: iedereen kreeg ten dele gelijk en blijft dus op zijn standpunt.

2. Maar dit alles lijkt nu wel oud nieuws. Er zijn immer nog drie regionale referendums over autonomie in de maak (Beni, Pando en Tarija) en drie nationale, betreffende:
- de goedkeuring van de Nieuwe Grondwet
- de vraag hoeveel hectares men in Bolivia privé mag bezitten. 5000 of 10.000 ha?
- en nu ook nog de vertrouwensstemming over de president, zijn vice en de prefecten (gouverneurs) van de negen departementen. Als een groter aantal mensen hen wegstemmen dan de voorkeur die zij bij bij hun verkiezing kregen, worden ze naar huis gestuurd. Voor Evo zal dat wel geen probleem vormen (trouwens, hoe dan ook, bij nieuwe verkiezingen zou hij toch opnieuw winnen), maar voor de meeste prefecten betekent dit koorddansen. De inzet van deze permanente krachtmetingen is het nieuwe Bolivia (en zijn grondbeleid) dat de Grondwetgevende Vergadering heeft uitgetekend.

3. Bolivia lijkt voor een driesprong te staan:
- Ofwel opteert men voor dialoog en een groot sociaal akkoord, waarbij iedereen inlevert.
- Ofwel komt het tot een confrontatie, die in mindere of meerdere mate gewelddadig kan zijn.
- Ofwel valt Bolivia zonder slag of stoot uiteen en gaat elk deelgebied zijn eigen weg.
Het zou wel eens kunnen dat we tot een combinatie van de drie komen: beperkte confrontaties die tot gesprekken leiden waarbij men, om erger te vermijden, een zekere graad van zelfbestuur erkent. De vraag is welk maatschappelijk model daarbij de overhand haalt. Komt het tot alleen maar wat aanpassingen aan de bestaande Grondwet of wordt de nieuwe Grondwet (op basis van fundamentele rechten en respect voor culturele eigenheden) dan toch grotendeels uit de brand gered?

4. Tal van voorwaarden en factoren zullen daarbij een rol spelen, zoals bevoorbeeld:
- Het huidige veranderingsproces is onomkeerbaar. De participatie van de vroeger uitgesloten inheemse meerderheidsgroepen kan niet meer ongedaan gemaakt worden.
- Voor het ogenblik bestaat er geen alternatief voor president Evo Morales. Hij alleen kan nu voor een relatieve sociale rust zorgen, in tijden van grote prijsstijgingen voor basisproducten en -diensten, die slechts ten dele door hogere inkomsten worden opgevangen.
- De afhankelijkheid van externe invloeden blijft groot, en dit niet alleen van de wereldeconomie en -politiek, maar ook van de grillen van de natuur en de klimaatsveranderingen.
- Het gaat niet alleen om economische welvaart, maar ook om erkenning, waardering, identiteit, "iemand" worden in de samenleving. Daarvoor is men tot op niet geringe hoogte tot economische offers bereid.
- De regering van Evo Morales heeft haar beperkingen en maakte fouten. Men bleef tezeer afhankelijk van tegendraadse ambtenaren en moest teveel mensen zonder de nodige vorming en ervaring inschakelen. Had men niet eerst veranderingen moeten doordrukken, om die pas nadien in een Grondwet te gieten? Heeft men de rechtmatige roep voor autonomie, waarop men een eigen antwoord heeft, niet te zeer in handen van de oppositie gelaten?
- De ontevredenheid onder de middenklasse zwelt aan.
- Onder de autochtone bevolkingsgroepen leeft - veeleer onbewust - de zekerheid dan men het land in handen heeft. Daarbij staat men als één man achter Evo. Als hij morgen wil dat de wegen met miljoenen stenen bezaaid worden, dan komen die er. De mogelijke gevolgen daarvan raken hen het minst.

5. Intussen gaat het werk in CEPA verder, onafhankelijk maar dan toch betrokken bij het huidige veranderingsproces.
- Aan de elfde "Feria de la Biodiversidad" op de plaza van Oriuro, namen meer dan 20 rurale onderwijsinstellingen deel. Alles stond in het teken van het Internationale Jaar van de Aardappel".
- De Landbouwfaculteit van de Universiteit van Oruro, kende CEPA een "decoratie voor bewezen diensten" toe, op voorstel van de pas opgerichte Afdeling voor Duurzame Rurale Ontwikkeling. Daarmee oogsten wij wat Marcos van Ryckeghem, als Oblaat - agronoom, gedurende zovele jaren heeft gespit, bemest en gezaaid.
- Deze week stuurden we 14 afstuderende antropologen uit voor opzoekings- en promotiewerk, gedurende enkele weken, in de Casas de Cultura van 7 Andesdorpen (Aymara, Quechua en Uru).
- Na een lange strijd komt dan toch een milieu-audit van de goudmijn Inti Raymi op gang. De Universiteit van La Paz (UMSA) werd tot "fiscal" aangesteld, maar ook de betrokken rurale gemeenschappen (georganiseerd in CORIDUP) zullen een oogje in het zeil houden.

Wat men zeker niet kan zeggen is dat het Bolivia aan dynamiek ontbreekt...

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Leven in verscheidenheid

2008-05-05T04:55:00.000-07:00

Amigos nuestros,

Diversiteit is een rijkdom, zo wordt tegenwoordig vaak beweerd. Het is zelfs een van de basisprincipes van ons CEPA (Centro de Ecología y Pueblos Andinos), zowel wat de culturele als de bio-diversitiet betreft. Dagdagelijks samenleven in verscheidenheid, blijkt echter niet altijd zo gemakkelijk.

1. De langverwachte (of gevreesde) dag is nabij: 4 mei. Volgende zondag wordt in het departament Santa Cruz een referendum gehouden, waarbij de statuten voor autonomie aan de
bevolking ter goedkeuring worden voorgelegd. Dit referendum is door de centrale regering van Evo Morales onwettig verklaard, want de organisatie ervan is niet gebeurd in overeenstemming met de grondwet. Vooral twee gevaren bedreigen dit gebeuren: 1. dat hierbij Bolivia feitelijk uit mekaar valt; 2. dat dit gepaard gaat met uitbarstingen van geweld.

2. Dat het bestuur van het land gedecentraliseerd moet worden, daar is iedereen het over eens. Er zijn verscheidene vormen van autonomie in de maak: regionale, departamentale, etnisch-culturele en gemeentelijke. Het twistpunt is dat men vindt dat dit niet op deze manier en onder de leiding van deze mensen (de oligarchie van Santa Cruz) kan gebeuren. Een brede volkslaag in Santa Cruz verzet zich dan ook tegen dit referendum en zegt niet te zullen deelnemen. Het conflict is dus niet alleen met de westelijke hoogvlakte, maar is ook in Santa Cruz zelf aanwezig. In gans het land zijn dezer dagen tal van manifestaties aangekondigd voor de eenheid van het land en voor de vrede. Velen zijn akkoord met meer zelfbestuur, vrijwel niemand met afsplitsing van Bolivia.

3. Met de organisatie van dit autonomie-referendum heeft men alvast reeds bekomen dat het nationale referendum voor de goedkeuring van de nieuwe grondwet wordt uitgesteld. Na 4 mei hoopt men de uitslag van de volksraadpleging te kunnen aanwenden om dit project naar de prullemand te verwijzen en zo een van de grootste betrachtingen van de regering van Evo Morales ongedaan te maken. Liever baas blijven desnoods alleen maar in het Oosten van het land, dan een nieuw Bolivia te laten geboren worden, dit is wat de rijke-blanke minderheid in Santa Cruz, daarin gesteund door buitenlandse belangen, verkiest.

4. Normaal zal volgende zondag alles rustig verlopen. Internationale organisaties willen het referendum geen legaal karakter geven, door waarnemers te sturen. De volksorganisties worden door de regering aangemaand geen mensen naar Santa Cruz te sturen. Er zijn haarden van regeringsgezind verzet (San Julian, Yapacani, Plan 3000), maar als het dan toch tot geweld zou komen, dan zal dit eerder zijn oorsprong vinden in radicale minderheidsgroepen (het neonazisme is Santa Cruz), misdaadbendes of ophitsing door massa-media (TV, radio). Volgende zondag en maandag komt Bolivia, hoe dan ook, in het wereldnieuws.

5. Intercultureel samenleven op basis van gelijkwaardigheid, daar komt het nu op aan. Verschillen kunnen daarbij geaccentueerd of weggemoffeld worden. Dat viel me op, een paar weken geleden, tijdens een symposium met enkele mensen van El Alto (La Paz) en van Oruro. De tegenstellingen tussen de Andeswereld en de "dominante" samenleving werden in geuren en kleueren uiteengezet, maar het verschil tussen beide plaatsen kwam gewoon niet ter sprake. El Alto is een jonge stad met een bevolking die overwegend uit de Aymara-dorpen overkwam. Oruro is een oude mijnstad die ook stilaan door mensen uit de omliggende dorpen (Aymara en Quechua) wordt omsingeld en ingepalmd. In El Alto voert men een defensief anti-discours (zoals 10-20 jaar geleden in Oruro) tegen de "anderen" die daarnaast in het lager gelegen La Paz wonen. Hier in Oruro is, zonder veel woorden maar met een onstuitbaar economisch en politiek overwicht, een onopvallende overname van de stad aan de gang door de autochtone bevolking. Op beide plaatsen is men een nieuwe identiteit aan het uitbouwen. De Andesvolkeren veroveren de steden.

6. Dat mensen uit El Alto en Oruro samen rond de tafel gaan zitten om over hun gemeenschappelijke problemen uit te wisselen is een nieuw gerbeuren, waar muziek in zit. Het was mogelijk dank zij Koen De Munter, die sinds enkele jaren antropologisch onderzoek verricht in El Alto, de resultaten daarvan in boekvorm (uitgegeven door CEPA) ter beschikking stelde van de betrokkenen en op basis daarvan de uitwisseling op gang trok. Dat kon- en dat mag ook wel eens gezegd worden - dank zij de VLIR (Vlaamse Interuniversitaire Raad) die dergelijke initiatieven steunt. CEPA heeft tot nu toe vooral relaties met de universitiet van Gent voor een studie rond het ecologsich bewustzijn van de Andesvolkeren, biochemisch onderzoek en het zoeken naar alternatieven voor vervuiling door mijnbouw en binnenkort ook voor een historische studie.

Vandaag. 1 mei, vierden wij de 49ste verjaardag van radio Pio XII, de Oblatenradio in Bolivia (Siglo XX, Oruro en Cochabamba), een radio die wou bekeren maar meteen ook bekeerd werd: tot de sociale en politieke strijd van de mijnwerkers en om op te komen voor de verdediging van de rechten van de Andesvolkeren op een eigen cultuur, gronden en waters en de natuurlijke hulpbronnen in hun territorium.

De autonomie-geschiedenis in Bolivia is nog lang niet ten einde.
Tot na het referendum,

Gilberto Pauwels
Oruro - Bolivia

Breekpunt of scharnier?

2008-04-06T04:48:00.001-07:00

Dag allemaal,

Vandaag blijkt dat een cactus in onze tuin ineens opnieuw is beginnen te bloeien. Ook de rozen krijgen knoppen en de rabarber steekt opnieuw haar kopje boven. En dat op een herfstdag waarop bomen en bloemen zich eigenlijk zouden moeten klaarmaken voor hun winterslaap. Rare tijden, hier in Bolivia.

1. Ook op politiek vlak is er heel wat aan de hand. Het is onbegonnen werk om in enkele lijntjes de situatie uit te doeken te doen. De laatste weken heb ik aan verscheidene bijeenkomsten deelgenomen die telkens begonnen met een kritische analyse van het huidige veranderingsproces. Als ik dacht iets te kunnen inbrengen, dan was het iedere keer ter verdediging van de Indiaanse bevolkingsgroepen, de "indígenas" of "originarios".

2. Het is duidelijk dat het in de komende weken in het land op een of andere manier tot een krachtmeting komt tussen twee groepen: de regering van Evo Morales enerzijds en anderzijds economische machtsgroepen in Santa Cruz. De regering wil de onlangs opgestelde nieuwe grondwet via referendum aan de bevolking ter goedkeuring voorleggen. Deze wet laat verschillende vormen van autonomie toe, onder andere een op basis van cultuurgemeenschappen. In Santa Cruz daarentegen, wil men een regionaal referendum houden om de statuten voor een autonoom Santa Cruz ter goedkeuring aan de bevolking voor te leggen, zonder daartoe de toelating te hebben van de centrale regering. Deze statuten betekenen in feite een breuk met de Boliviaanse grondwet, leiden tot een nieuw staatsbestel. Tussen die twee extremen in, die vernesteld zitten in een kluwen van vragen rond (on)wettelijkheid en recht op zelfbestuur, wriemelt het van lokale, regionale en sectoriële stellingnamen en conflicten.

3. Voor deze krachtmeting of machtstrijd is een einddatum vooropgesteld: 4 mei, dag waarop men het referendum wil doorvoeren. Wordt het een breekpunt dat tot een opgesplitst Bolivia leidt of een historisch scharniermoment dat de deur opent naar een nieuwe faze in het aan de gang zijnde veranderingsproces? Er kan nog veel gebeuren eer het zover is, binnen een maand.

4. Men kan niet zomaar stellen dat het subtropische Oosten tegenover de westelijke Andesstreek staat, dat het om twee gebieden gaat die gemakkelijk van mekaar los te weken zijn. Groepen mensen zijn vanuit de Andes en de valleien naar het Oosten getrokken en maken daar nu deel uit van de bevolking. Een brede volkslaag in Santa Cruz, vooral dan in de buitenwijken van de stad en rurale gemeenschappen, gaan niet akkoord met de plannen van de grootgrondbezitters en patroons. Eigenlijk wil vrijwel niemand een verscheurd Bolivia. Anderzijds is het ook zo dat in Oost en West om verscheidene redenen, waaronder de inflatie en prijsstijgingen, de steun aan de regering van Evo vanwege de middenklasse aan het afzwakken is.

5. Zoals reeds vaker gebeurde in crisissituaties alhier, wordt nu op de kerkleiding beroep gedaan om de twee partijen met mekaar aan de praat te krijgen en te houden. De bisschoppen willen geen bemiddelaars zijn, alleen maar de dialoog vergemakkelijken, zeggen zij. Eerst was het de oppositie die om de tussenkomst van de kerk vroeg. Nu is het eerder de regering zelf die op haar deelname aandringt, maar tegelijk vroeg en bekwam dat personaliteiten uit andere landen aan de gesprekken zullen deelnemen. Anderzijds is het ook zo dat de bisschoppen onlangs een document publiceerden over de huidige situatie die de tekst van de nieuwe grondwet op een (al te) afwijzende wijze op de korrel neemt. Komt het, in dergelijke omstandigheden, tot een dialoog met resultaten?

6. "Het is toch merkwaardig dat zij die steeds voorrechten genoten nu ineens opschrikken uit vrees dat ze iets van hun privilegies zullen verliezen", titelt een artikel dat hier naast me ligt.
Daar gaat het nu blijkbaar om. Zullen zij zich goedschiks inpassen in het huidige onstuitbare veranderingsproces dat tot meer gelijkheid en participatie moet leiden? Of zal men moeten proberen hen er hoe dan ook toe te dwingen,... welke ook de gevolgen daarvan mogen zijn? Een weg terug, naar zoals het vroeger was, is er niet.

7. Het voorgaande kan de indruk wekken dat we alleen maar met dergelijke zaken bezig zijn.
Er staat inderdaad veel op het spel en we volgen het van dichtbij. Maar vandaag heb ik bevoorbeeld een samenwerkingsakkoord ondertekend tussen CEPA en de afdeling antropologie aan de universiteit. Volgende week doen we hetzelfde met de faculteit landbouw. Gisteren sloten we een driedaags simposium af over de aardappel met meer dan 200 deelnemers. We zijn immers in het Internationale Jaar van de Aardappel. Vorige zaterdag startte een langdurige vormingscyclus voor onderwijzers over milieu-educatie. We voorzagen 40 deelnemers. Er kwamen er zich meer dan 100 inschrijven en dus moeten we nu voor de helft daarvan een alternatief programma zoeken te organizeren. Vorige week bracht CORIDUP, die de door mijnbouw vervuilde rurale gemeenschappen groepeert, 1500 mensen op de been voor een protestmeeting. En zo van die dingen meer. Als er een tijdje geen Andeskrabbels kwamen, is de reden daarvoor niet ver te zoeken.

8. Maar het liefst ben ik dan toch bezig met het begeleiden van onderzoekswerk. Vandaag las ik de tekst van Alicia over milieubewustzijn en die van Tito over rurale gemeenschapsbedrijfjes. Vorige week hielp ik vier groepen bij de voorbereiding van een onderzoeksproject rond de gevolgen van de internationale migratie, vooral dan naar Spanje, voor de situatie hier in Oruro. (Dertig jaar geleden maakte ik deel uit van de studiegroep van Prof. E. Roosens aan de KUL over de migratie naar België en nu bekijken we hetzelfde fenomeen van de andere kant.) Volgende week lanceren we als CEPA een onderzoek over pendelmigratie (tussen rurale gemeenschappen en de stad) en nodigen we antropologie-studenten ertoe uit studies te maken die nuttig kunnen zijn voor de "casas de cultura" in de dorpen. Maar ik heb nog het meest mijn ogen opengetrokken bij het lezen van een rapport over wat er zoal leeft onder de jeugd van de 52 middelbare scholen die Oruro rijk is (een stadje van zo'n 200.000 inwoners). Welke toekomst is voor hen weggelegd?

Met een hartelijke groet,

Gilberto Pauwels
Oruro Bolivia

Gezichten.

2008-02-13T09:26:00.001-08:00

Dag elkeen,

10 februari: feestdag van het departement Oruro. En dit jaar meteen ook Domingo de Tentaciones, eerste zondag van de Vasten (met als evangelie de bekoringen van Jesus, vandaar de naam). Met een optocht van fanfares worden de laatste Carnavalsdansen ingezet. Vanaf volgende week ontwaakt Oruro uit zijn feestroes.
Als CEPA hebben we al lang de evaluatie 2007 en de planning 2008 achter de rug. Als ik dan dat stapeltje paparassen bekijk, denk ik: nee, het zijn de ménsen die het werk een gelaat zullen geven. Aangezien nogal wat lezers de Andeskrabbels mensen hier ter plaatse kennen, deze keer dus alleen maar wat gezichten.

1. Angel en Isabel lieten de Carnavalsoptochten in de stad aan zich voorbijgaan, maar zaten op een van de zeven bussen die mensen vanuit de stad naar hun dorp Turco brachten om ginds deel te nemen aan de vieren in de lokale gemeenschappen, de ayllus. Intussen zijn ze terug en opnieuw aan het werk, tussen groenten en bloemen, in de serres en velden van Chuzekery, achter de heuvels rond de stad. Ze hunkeren naar regen, want de aardappelen staan in volle bloei.

2. Marcelo Lara is een van de weinige antropologen in Oruro die zich niet beperkt tot het met superlatieven beschrijven van de pracht en praal van het Carnaval van Oruro. Waarom hebben die stadsmensen die dezer dagen klank en kleur, mythen en riten ontlenen aan de Andesvolkeren, verder zo weinig respect en aandacht voor hen?, is zijn vraag. "Casas de cultura" in de dorpen als interculturele ontmoetingscentra, is zijn antwoord.

3. Johnny Terrezas, Quechua, komt zelfs tijdens de verlofdagen de auto van CEPA op punt zetten. Hij komt uit het straatjongensmilieu en werkte in de confectie,
vleesverwerking, schoenenmakerij, vervoer,... Nu is hij niet alleen de chauffeur van CEPA, maar ook op velerlei manieren de contactpersoon tussen het Centrum en de doelgroepen. Het is spijtig dat hij binnenkort een kleine hartoperatie moet ondergaan, maar we vertrouwen er op dat alles goed komt.

4. Francisca Condori is afkomstig uit de etnische minderheidsgroep van Chipaya. Zij is een toonbeeld van gedienstigheid in de bibliotheek. Maar nog nooit heb ik iemand zo fel te keer horen gaan tegen de discriminatie van de vrouw, als toen zij het over haar ervaringen in haar eigen cultuurgroep had. Zij is de eerste universiteitsstudente van de "Nación Originaria Uru" (Chipaya, Muratos, Iru Ito). In voorbereiding van haar thesis in de antropologie, kan ze dit jaar samenwerken met een Duise lingüiste over haar eigen Chipaya-taal.
Ook Viviane Cuisa is vanuit de bibliotheek van CEPA, antropologie beginnen studeren. Alleen de thesis ontbreekt. Zal ze er toe komen de veranderingen in haardracht in verband te brengen met identiteitswisselingen?

5. Bij Emilio Madrid is het nog niet gelukt. Ondanks tal van onderzoeken en meerdere publicaties, kwam hij er nog niet toe een thesis te presenteren. Misschien dan toch in 2008? Hij leeft en werkt voor CORIDUP, de overkoepelende organisatie van rurale gemeenschappen die in vier waterbekkens rond het Poopó-meer (Desaguadero, Huanuni, Poopó en Antequera) opkomt voor milieubescherming en daarbij mijnbedrijven en regering ter verantwoordong roept. Een antropoloog in dienst van volksorganisaties. Samen met Angela (agronome) en Silvana (scheikundige) en bijgestaan door Cesar Padilla (cooperant van Broederlijk Delen), vormen zij de ecologische stoottroep van CEPA.

6. Minder opvallend is het werk van Oscar Roca (psycholoog) en Alicia Cuiza (afgestuurde in de psychologie die een thesis klaarstoomt over ecologisch bewustzijn). Zij zijn het die er in 2008 voor zullen zorgen dat het werk van CEPA naar buiten toe zichtbaar wordt en binnenin efficient verloopt. Alles wat met vorming en distributie te maken heeft, valt onder hun bevoegdheid.
Norma Mollo, Aymara-journaliste, zal dit jaar vanuit CEPA de nationale milieu-liga LIDEMA in Oruro vertegenwoordigen.
Don Franklin, als administator, heeft geen gemakkelijke en een soms ondankbare taak: permanent verantwoording eisen voor alles wat wordt opgebruikt aan materialen en fondsen, vanuit de visie dat alles waarover we beschikken eigenlijk tot het "patrimonium van de armen" behoort.

7. Aan Eva is de begeleiding van de groepen Eco-vrouwen en Eco-jongeren toevertrouwd, m.a.w. het vrijwilligerswerk binnen CEPA. Germán blijft verantwoordelijk voor het motiveren en begeleiden van autoriteiten en scholen opdat er in de rurale gemeenschappen meer groen en minder zwerfvuil zou te zien zijn.
De grootste uitdaging is echter voor Limbert, onlangs afgestudeerde pedagoog uit het Aymara-dorp Corque. Hij staat voor de opdracht de Tambo CEPA Chuzekery, aan de rand van de stad, uit te bouwen tot een vormingscentrum met een permanent programma in interculturaliteit, milieu-educatie en interreligieuze dialoog.

8. CEPA is uiteraard geen eiland; is verweven in een netwerk van organisaties, waar ook mensen werken die ooit met CEPA of met het Diocesaan Centrum voor Sociale Pastoraal verbonden waren.
Zo is Ely López, antropologe, overgestapt naar UMAVIDA en zorgt vanuit La Paz voor de coordinatie van dit oecumenisch netwerk van ontwikkelingsorganisaties waarvan in Oruro alleen CEPA lid is. Meteen verdiept ze zich in interreligieuze en milieu-spiritualiteit.
Luis Alberto Aguilar, mijnwerkerszoon en ook antropoloog, is al een tijdje prefect (gouverneur) van Oruro en nam in zijn kielzog, Maribel, Victor, Roberto, Tito, Milton, Fernando,... met zich mee om zijn departementaal plan "Ontwikkeling met Identiteit" waar te maken.
Sandra Berdeja (onderwijzeres - antropologe - advokate) werkt nu op het Ministerie voor Justicia en Ricarado López (Aymara-antropoloog) op dat van Buitenlandse Zaken. Ze werken rond temas waar ze in CEPA warm voor liepen.
Mirka Aguilar wil nu op de eerste plaats moeder zijn voor haar drie dochtertjes en geeft, na zeven jaar intens werk, de leiding van CETHA Socamani (een vormingscentrum voor jongvolwassenen uit de Andesgemeenschappen) door aan Judith, die daar reeds vele jaren werkt als agronome.
Carol Rocha en Eliseo Quispe, beiden antropologen, blijven zich plichtsgetrouw in Pastoral Social - Cáritas wijden aan de problematiek rond "tierra y territorio" in de rurale gemeenschappen. Een weinig gekende, maar uiterst waardevolle en fundamentele bijdrage ter versterking van de traditionele gemeenschapsstructuren.

En zo zou ik nog een tijdje door kunnen gaan.... Alleen maar om te zeggen dat er voor 2008, al heel wat mensen de handen uit de mouwen hebben... Ik stond er bij en kijk er naar,... bemoedigend en met bewondering .

Met een hartelijke groet,

Gilberto Pauwels

Startblokken en mengelmaren.

2008-01-27T07:36:00.000-08:00

Amigos todos,

En het blijft maar regenen. De boeren hier zijn tevreden; elders lijdt men aan overstromingen.

1. Op welk feest gaan er meest mensen naar de kerk? Het kan verwondering wekken, maar hier zou het wel eens Driekoningen kunnen zijn. Dan is het verzamelen geblazen, rond het altaar, voor honderden kribbekes met vaak meerdere kindekes van alle kleur en grootte. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat Driekoningen van oudsher een vooraanstaand Spaans feest is. Ook hier is het trouwens een kinderfeest. Maar het is ook de periode waarin er nieuwe gezagdragers (jilaqata en mallku) van de inheemse gemeenschappen (ayllu) "gekroond" worden, aangekleed met een poncho, een lasso en/of zweep rond de nek, een broodkroon op de hoed en een staf (de "Papa Santa Roma") in de hand. De historisch gegroeide religieuze beleving van het volk heeft zo haar eigen hoogtepunten en betekenissen.

2. Intussen staat Evo Morales, een Aymara uit Orinoca, een dorpje van ons departement Oruro, sinds twee jaar als president aan het hoofd van de Boliviaans regering. De aan gang zijnde dialoog met de lokale besturen (prefecten) verloopt stroef. Met vallen en opstaan, ebbe en vloed, afbreken en herplakken, zoekt men een oplossing voor de hangende kwesties: de goedkeuring van de nieuwe grondwet, de decentralisatie van de macht en de verdeling van de gasinkomsten. De oppositie - of m.a.w. de belangenverdediging van de tot voor kort dominante machtgroepen - heeft zich van de traditionele partijen naar de bestuurorganen van de regionen verplaatst.

3. Maar nu eerst Carnaval vieren!! Vandaag, in het centrum van de stad, roffelden en bliezen, tegelijk, 6000 muzikanten. Onze Vlaamse dorpsfanfares - met in een ver verleden eenzelfde oorsprong - verdwijnen erbij is het niet. Maar waar komen de Andes-melodiën vandaan? Uit de natuur: het klateren van het rivierwater, het pletsen van de regen en het knetteren van de hagel, het roffelen van de donder en het gieren van de wind, het gezang van de vogels en het kwaken, loeien en trappelen van de dieren, het ritselen van de blaren en het ruisen van het riet. Men gaat slapen in volle natuur om de klanken en ritmes op te nemen. Deze week zijn een paar mensen van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) met de culturele groepering "Illawara" naar hun dorp Escara getrokken om er een nachtelijk ritueel te voltrekken voor de "sirenas" (sirenen, meerminnen), die geacht worden de muziek over te brengen. Er werd een lama geofferd, en een haan ("que canta", die kraait).

4. Intussen trokken de mensen van CORIDUP (de "coordinadora" ter verdediging van rivieren en meren), samen met Emilio, Angela en Silvana van CEPA, naar Poopó en Antequera, met mensen van het Ministerie voor Milieu, voor een inspectie betreffende vervuiling door mijnexplotaties. Ze hielden ook in Oruro een algemene vergadering van vertegenwoordigers van de rurale gemeenschappen. De meer dan 200 aanwezigen klaagden erover dat de overeenkomsten niet worden nageleefd. Ze geven de regering en de bedrijven daartoe een maand tijd, zoniet zal men tot mobilisaties overgaan: optochten en wegversperringen.

5. En vorige dinsdag kwamen, zoals elk jaar, twintig gezagsdragers van het dorp Choquecota op bezoek in CEPA: de jilaqatas (steeds man en vrouw), de gemeenteraadsleden (allemaal vrouwen in dat dorp), de directeur van de school,.... Het voorbije jaar werd in herinnering gebracht en meteen werden er plannen gemaakt voor verdere samenwerking in 2008. Men wil vooral aanplantingen, vormingscursussen en een gelegenheid om hun biodiversiteit te laten kennen (naar aanleiding van het Internationale Jaar van de Aardappel). Germán van CEPA ontving de bezoekers, maar volgend jaar...zal hij zelf op bezoek komen. Hij, samen met zijn vrouw, zullen dan immers aan de beurt zijn om, gedurende een vol jaar, als jiliqata en mama t'alla, aan het hoofd te staan van hun ayllu. Als ouders en herders van hun gemeenschap, zullen zij dan de rituele, culturele en sociale verantwoordelijkheid dragen voor het welzijn van hun "kinderen".

6. Als de nieuwe grondwet er door komt, dan zullen niet drie, maar vier "machten" in Bolivia de plak zwaaien: de wetgevende, juridische, uitvoerende en nu ook de verkiezingsmacht. Vorige donderdag werd ik door het Kieshof uitgenodigd om de opening van hun werkjaar bij de wonen en er meteen een medaille in ontvangst te nemen "voor diensten aan de democratie en de burgerrechten". Ik verwachtte eigenlijk een soort historische erkenning van toen we, nu meer dan 25 jaar geleden, tegen militaire dictaturen in, opkwamen voor leiders en bewegingen die democratie eisten. Maar nee, het ging wel degelijk om het werk van CEPA: om de democratische verdediging van de biodiversiteit en de natuurlijke hulpbronnen van het departement Oruro. De milieubeweging wint aan erkenning en waardering.

Ik ben zopas terug van Chuzekery, waar ik, zoals elke zaterdagmiddag, de oogst aan ecologische groenten ging ophalen. Een groot deel daarvan verkochten Don Angel en Isabel reeds onderweg, aan de Spaanse Brug.

Met vriendelijke groeten,

Gilberto Pauwels

2008: Volksraadplegingen

2008-01-03T08:01:00.001-08:00

Dag iedereen,

Het jaar 2008 is ingezet. Normaal wordt het hier een jaar waarin het volk het voor het zeggen heeft. Over verscheidene aangelegenheden zal aan de bevolking gevraagd worden belangrijke beslissingen te nemen.

1. Het referendum over de goedkeuring of verwerping van de nieewe Grondwet is van het grootste belang. Een deel van de oppositie (Podemos, MNR), vecht de legitimietit en legaliteit van de wet aan, onwille van de manier waarop die is tot stand gekomen, nadat ze zelfs als minderheid de Grondwetgevende Vergadering verlieten. Vooral het Westen (Altiplano) zal opteren voor de goedkeuring, terwijl de departamenten van het het subtropische Oosten ervoor opteren om hun autonomie-statuten aan hun bevolking voor te leggen. Vlak voor de eindejaarsfeesten tot een soort bestand dwongen, kwam het tot een massale, maar afstandelijke krachtmeting: twee massa-manifestatie, de ene in la Paz en de andere in Santa Cruz. De opkomst was overdonderend, maar de als onvermijdelijk gewaande gewelddaden bleven uit. De regering, behoedzaam nmaar krachtdadig, behield de interne controle over de confrontatie, alsook de steun van de internationale organisaties.

2. Over één punt kwam de Grondwetgevende Vergadering niet tot een akkoord en dus wordt de vraag per referendum aan de bevolking voorgelegd. Mag men in het land tot 5.000 ha of tot 10.000 ha grondgebied als privé-eigendom bezitten? Het is ongetwijfeld de bedoeling tot een volksuitspraak te komen die een rem zet op het het grootgrondbezit(opnieuw tot stand gekomen in het Oosten, nadat het in het Westen door de Landbouwhervorming van 1952 aan banden was gelegd).

3. En dan is er nog het referendum, door president Evo Morales zelf voorgesteld, waarbij het volk de president, de vice en prefecten van de negen departamenten naar huis stuurt, indien een groter aantal hun ontslag vraagt dan de hoeveelheid mensen die hen eertijds gekozen hebben. De meeste prefecten zijn niet bepaald opgetogen met deze evaluatie. Allicht komt het eerder tot algemene verkiezingen, volgens de normen van de nieuwe Grondwet, als die eenmaal is goedgekeurd.

4. Iedereen is het er over eens dat er in Bolivia meer autonomie moet komen voor de verschillende streken en groepen. De vraag is echter op welke manier, voor welke sectoren en met welke bevoedheden. Naast de departamentale en regionale autonomie, is er niet alleen voor steden en gemeenten, maar ook voor etnische volksgroepen ("naciones", "pueblos originarios"), een bepaalde vorm van eigen bestuur voorzien. Dit wordt materie voor eindeloze diskussies en drukkingsacties, met eisenbundels die gebaseerd zijn op enerzijds het recht op eigenheid en anderzijds op de noodzaak van onderlinge solidariteit.

5. Als CEPA (Centrum voo Ecologie en Andesvolkeren), staan we in 2008 voor de taak aan het conscientisatie-proces over deze tematiek en raadplegingen mee te werken. We voeren daarbij de oproep tot vreedzaam intercultureel samenleven en het rationeel beheer van de natuurlijke rijkdommen in het vaandel. Het ligt trouwens in de lijn van wat we tot nu toe hebben nagestreefd. Het ontvoodingsproces van de Andesvolkeren en van de meer dan dertig kleine etnische groepen in het Oosten, is een positief gebeuren waartoe tal van organisaties, ook kerkelijke, hebben bijgedragen.
De kerkleiding volgt nu echter met wat wantrouwen en zelfs angst dit onstuitbaar proces, waarbij zij onvermijdelijk aan invloed en belang inboet. Het is niet langer nodig in naam van de stemlozen te spreken, ze zijn zelf aan het woord.
"Wees niet bang", is nu een actuele boodschap en het Kerstgebeuren - de herders ("pastores") incluis - een actueel tafereel. Zie maar, het lijkt misschien wel wat povertjes, maar daar gaat het om.

2008 heeft voor ieder van ons wel wat verrassingen in petto. Ik wens elk van jullie alleen maar schone, goede en leuke toe.

Gilberto Pauwels

CEPA: twaalf jaar 10/12/07

2007-12-21T02:26:00.000-08:00

Amig@s nuestr@s,

Gisteren hebben we de twaalfde verjaardag gevierd van CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren). Op hetzelfde moment was een paar kilometer verder de Grondwetgevende Vergadering bijeen. Hun bijeenkomst duurde langer dan ons feestje. Na 16 uur vergaderen heeft men deze morgen, na wat wijzegingen en aanvullingen, alle artikels van de nieuwe Grondwet goedgekeurd.

1. Daarmee is het proces niet ten einde. De tekst, die meer dan 400 artikels telt, zal binnenkort in een referendum ter goedkeuring aan de bevolking worden voorgelegd. Tijdens deze laatste vergadering van de Asamblea Constituyente, die uiteindelijk in Oruro is doorgegaan, waren 166 van de 255 leden bijeen. Twee middelgrote politieke fracties lieten verstek gaan (Podemos en de MNR), terwijl de meerderheidspartij - de MAS van president Evo Morales -samen met negen kleine politieke groeperingen voor de nodige aanwezigen en stemmen zorgden. Er waren vertegenwoordigers van alle departementen present. Blijft echter de vraag hoe de oppositie, onder de leiding van Santa Cruz, en hoe Sucre daarop zullen reageren.

2. Toen alles reeds was vastgelegd, werden er op het allerlaatste moment nog twee wijzigingen aangebracht. La Paz en Sucre raakten het onderling eens om in de Grondwet dan toch uitdrukkelijk te vermelden dat Sucre de hoofdstad is van het land, zonder dat dit betekent dat de machten van La Paz naar Sucre zullen moeten overgebracht worden. Dit zal zeker het protest in Sucre temperen.
Een tweede wijziging is dat er aan de misdaden die bestempeld worden als "landsverraad" een punt werd toegevoegd. Wie de eenheid van het land in gevaar brengt, zal als landsverrader tot de allerzwaarste straffen veroordeeld worden. Daarmee wil men de afscheidingsbewegingen in het Oosten een halt toeroepen.

3. Eigenlijk had de MAS-partij twee mogelijke wegen voor ogen:
- Men wou proberen een Grondwet te laten goedkeuren door de voltallige Asamblea en was daarbij bereid tot verregaande wijzigingen aan hun oorspronkelijk project. De onderliggende gedachte was dat deze goedkeuring geen eindpunt zou zijn, maar het begin van een proces waarbij men daarna door opeenvolgende partiële wijzingingen toch de voorziene herstucturering van het land zou kunnen verwezenlijken. De oppositie heeft die kans tot herwerking van de tekst niet aangegrepen en heeft alles of niks gespeeld. Men dacht de Asamblea te kunnen doen mislukken.
- Uiteindelijk is het de tweede weg geworden. De MAS deed alle mogelijke toegevingen aan de kleine politieke groeperingen om zo aan voldoende stemmen te komen om de Grondwet zonder de aanwezigheid van de oppositie te kunnen goedkeuren. Daarbij probeerde men alles zo wettelijk mogelijk te laten verlopen, maar moest toch een paar noodoplossingen verzinnen. Voor de goedkeuring "in het groot" was er, gezien het volksprotest in Sucre, geen tijd om (zoals wettelijk voorzien) de volledige tekst voor te lezen. En de goedkeuring "in detail" ging zelfs niet meer in Sucre door, maar in Oruro, onder de bescherming niet allen van leger en politie, maar ook van mijnwerkers, campesinos en andere sociale organisaties. Dus zal er nu, in de volgende dagen, vooral gestreden worden rond de vraag of alles wel voldoende legaal en legitiem gebeurd is en of men het tot een referendum wil laten komen.

4. Tussendoor heeft president Morales een wetsvoostel ingediend waarbij hijzelf, de vice-president en de gouverneurs (prefectos) van de negen departamenten zich onderwerpen aan eens vertrouwensreferendum. Het volk krijgt de gelegenheid hen naar huis te sturen.
Daarmee wil Evo bewijzen hoe democratisch hij wel is en zich meteen eventueel ontdoen van een paar lastige regionale bestuurders, Maar misschien komt men daar wel niet toe, want als men vlug tot een referendum over de Grondwet komt en deze wordt goedgekeurd, dan zal men kort daarop toch algemene nieuwe verkiezingen uitschrijven op basis van de nieuwe wetgeving.

5. Terwijl er gisterenavond belangrijke beslissingen werden genomen voor het nieuwe Bolivia, waren we in CEPA (reeds) feest aan het vieren. Twaalf jaren geleden droomden wij ervan dat het tot fundamentele veranderingen kon komen, waarbij de Andesvolkeren en hun visie op de natuurlijke rijkdommen een belangrijke rol zouden spelen. Dat het zo vlug zou gaan, konden we toen niet vermoeden.

6. We waren bijeen met een zestigtal mensen: medewerkers, vrijwilligers, leden van allelei organisties en instellingen waar we mee samenwerken. Ook de ex-minister van mijnbouw was van de partij. Don Vicente werd in de bloemekes gezet omwille van zijn boomplantingen in Chuzekery en de boeren van Challapata voor hun verdediging van hun waterbekken tegen de dreiging met vervuiling. Het middelbare school van Iruma kreeg een premie voor een gezamenlijk studie over hun dorp.

7. Een merkwaardig detail wil ik toch niet onvermeld laten. Terwijl ik in Cochabamba op retraite was, kreeg ik van Alicia een berichtje: "We vinden geen priester voor de Eucaristieviering en dus hebben we beslist de "misa" te vervangen door een "mesa" (een brandoffer voor Moeder Aarde), onder de leding van de kosmische priester Eliseo (een Aymara-antropoloog)." En zo geschiedde. Een van de grootste recente religieuze veranderingen is dat de eertijds clandestiene (want vervolgde) riten van de Andesvolkeren nu in de openbaarheid zijn gekomen, vooral binnen de volksorganisaties. Het is een feit dat zij bij hun religieuze beleving zowel op de priester of dominee als op "specialisten" uit hun eigen milieu beroep doen. Dergelijke situaties komen in de kerkgeschiedenis voortdurend voor. Toch vrees ik dat deze (culturele en cultuele) complementariteit van bedieningen de kerkleiding heel wat zorgen zal blijven baren. Men had en heeft het immers al zo moeilijk met de op politieke en sociale veranderingen gerichte theologie van de bevrijding.

Ik wens jullie allen nu reeds een diepgaande opgang naar het Kerstfeest en het jaareinde toe. Einde goed, alles goed. Een hernieuwd begin.

Gilberto Pauwels - Oruro

Grondwet 02/12/07

2007-12-21T02:24:00.000-08:00

Dag elkeen,

Bolivia heeft een nieuwe grondwet. Bijna alle aanwezigen keurden haar goed "in het groot". Nu moet zij nog artikel na artikel nagezien en goedgekeurd worden. Dat moet klaar zijn ten laatste op 14 december. Als men over bepaalde punten geen akkoord bereikt (zoals bevoorbeeld de staatsstructuur of het grondbeleid), dan zal die kwestie via een referendum aan de bevolking voorgelegd worden. Op basis van de uitslag van het referendum komt opnieuw een herziening en pas dan zal de definitieve wet via een tweede referendum ter goedkeuring aan het volk worden voorgelegd.

1. Op het eerste gezicht is er dus geen vuiltje aan de lucht. Maar... bij de goedkeuring van de wet was het grootste deel van de oppositie (vooral dan de politieke groepering Podemos) niet aanwezig. De stemming gebeurde in een militair domein, want vorige pogingen tot bijeenkomen werden door volksprotest verhinderd.De goedkeuring gebeurde echter zonder de wettekst voor te lezen, want daar had men de tijd niet voor, buiten duurde de volksoproer voort. Er vielen daarbij zelfs drie doden en een hondertal gekwetsten.

2. Hoe moet het nu verder? De oppositie stelt de wettelijkheid van de goedkeuring in vraag. Het Congres in la Paz - weer in afwezigheid van de oppositie - heeft toelating gegeven aan de leiding van de Grondwetgevende Vergadering om de herziening per artikel elders voort te zetten. Vandaag wordt beslist waar en wanneer. La Paz, Cochabamba, Oruro?

Waarom verzet Sucre zich tegen de stemming? Omdat Sucre ten volle hoofstad wil worden van het land (terwijl nu in feite het grootste deel van het bestuur van het land in la Paz gebeurt). Sucre heeft daarbij de steun van de oosterlijke departementen, die meer autonomie eisen en niet aanvaarden dat een deel van de inkomsten van het gas aan hun neus voorbij gaat om de 60+ers, een minimum-inkomen de bezorgen (zo'n 300 euro per jaar). Bivendien is niet iedereen is akkoord dat de president voor onbeperkte tijd herkiesbaar zou worden. Ook elders waren er stakingen, betogingen en gewelddaden, voor en tegen.

3. De oppositie en met haar een aantal belangengroepen, willen al het mogelijke doen om de Wetgevende Vergadering te doen mislukken. Dit heeft heel wat oorzaken en gevolgen. Een greep uit verschillende lezingen van de feiten:
- De pers, op nationaal en dus ook internationaal vlak (die grotendeels door de oppositie gecontroleerd wordt), probeert een zo negatief mogelijk beeld van Eva en zijn regering naar voren te brengen: de afhankelijkheid van Chávez van Venezuela; de gewelddadige repressie (In feite werd de politie weggeroepen uit Sucre, om te vermijden dat het als antwoord op provocaties of bescherming van openbare gebouwen tot meer geweld zou komen; hun hoofdkwartier werd afgebrand); het te autochtone karakter van de nieuwe grondwet (werk van 21 commisies); het gebrek aan flexibiliteit ten aanzien van de oppositie en regionale eisen...
- Evo heeft de volksteun. Volgens de jongste peiling behoudt hij 52% goedkeuring van zijn beleid in de urbane centrale as van het land (23 in Santa Cruz, 50 in Cochabamba, 72 in La Paz en 82 in El Alto). In rurale gebieden is de aanhang heel hoog. De curve van de vicepresident Álvaro García Linera in de centrale as is gelijklopend.
- We zouden ons maar best geen illusies maken. Zowel in het Noorden als hier ten lande zijn er invloedrijke belangengroepen die maar al te graag zouden willen dat het Proyecto Evo mislukt. Enerzijds wil men de controle over de enorme natuurlijke rijkdommen niet verliezen (Hier hebben we alleen maar een vermoeden over wat we hebben en waar het zich bevindt.
In het Noorden weet men dat wel en heeft men de middelen om die te ontginnen). En anderzijds, al heeft men weinig te vrezen van het zwakke en arme Bolivia, heeft dit politieke en socio-culturale proces zo'n enorme simbolische voorbeeldsfunctie binnen het continent, dat ja, het toch maar best onder controle gehouden wordt. Die groepen zijn zo machtig dat zij tot wat dat ook in staat zijn om hun doel te bereiken. De vraag is alleen tot hoever zij bereid zijn te gaan. Een waakzame wereldopinie is daarbij van groot belang.
- Maar de huidige regering heeft ook haar zwakke plekken. Teveel mensen, ook onder de leden van de Grondwetgevende Vergadering, zijn nieuw in het politieke beleid; ze hebben niet de nodige voorbereiding of zijn niet altijd aangesteld op basis van bekwaamheid voor hun functie. Er wordt leergeld betaald. Maar dat wil toch ook zeggen dat er geleerd wordt door mensen die er vroeger nooit de kans toe kregen, iets dan niet meer ongedaan kan gemaakt worden.
- Regeringen op basis van sociale organisaties is niet gemakkelijk. Je kunt wel op sociale steun rekenen, maar er hangt een prijskaartje aan vast. Iedere sector heeft zijn belangen, zijn verwachtingen en eisen, zijn mensen, die mee in het beleid willen betrokken worden. En als daar geen rekening mee wordt gehouden, dan kunnen ze wel eens "hun karre keren". Hoe is het anders te verklaren dat mijncooperaties massaal naar Sucre dreigen te trekken, om daar de eis tot hoofdstad-zijn kracht bij te zetten? De volksorganisaties zelf kunnen wel eens het regeren of het ontwerpen van een nieuw Bolivia bemoeilijken, wanneer ze hun eigen interesses vooropstellen.

4. Bij dit alles is het in Oruro opvallend rustig gebleven, al valt er elke dag wel iets te beleven.
- Vorige week kwam Koen De Munter (Universiteit van Gent) zijn door CEPA uitgegeven boek over interculturaliteit voorstellen. We begingen een reuze-blunder: op hetzelfde moment werd de voetbalmatch Venezuela-Bolivia rechtstreeks op TV uitgezonden. Toch waren er meer dan 80 mensen aanwezig. Een fundamenteel tema.
- Eergisteren organiseerde het Ministerie voor Planning een werkvergadering met de gezagsdragers van de vier suyus van het departement: de Suras, Carangas, Jaqisa (Quillacas) en de Urus. Ik gaf een uiteenzetting over de etnische wordingsgeschiedenis van Oruro en over de basisprincipes van het "Suma Qamaña - Vivir Bien - Goed Leven", hun interpretatie van "ontwikkeling". Het dekoloniseringsproces komt in een creatieve faze van (re)constructie.
- Enkele weken geleden kwamen de autotiteiten van de Suras (Soras) naar CEPA met een voorstel: "Nu de Wet over de Rechten van de Autochtone Volkeren is goedkeurd, komt een
rapporteur van de UNO naar Bolivia om te zien hoe het gesteld is met onze rechten. Hij zal een paar plaatsen in Bolivia bezoeken en we willen hem uitnodigen naar Oruro om de vervuiling van ons territorium door stad, industrie en mijnen aan te klagen. Kunnen jullie ons helpen aan informatie?"
Al wat we hebben stelden we ter beschikking en... het lukte. Gisteren was het zover, de bekende mexicaanse antropoloog Rodolfo Stavenhagen kwam als Speciale Rapporteur (Relator Especial) op inspectie. Hij bezocht verscheidene mijncentra en de afwateringsinstallatie van de stad. Alleen bij de goudmijn Inti Raymi werd de bijeenkomst geboycot en dus gaat de vergadering met de geaffecteerde rurale gemeenschappen vandaag door in de prefectuur.
- Morgen hebben we een werkvergadering met de journalisten van Oruro, van 7 uur tot 9.30... 's morgens, over "Berichtgeving en Milieuzorg". De cooperant van Broederlijk Delen, Cesar Padilla, zal het hebben over het recht op raadpleging van de autochtone bevolking, eer men ontginningswerken plant of begint in hun territorium.
Maar intussen zal de nationale problematiek niet stilvallen. Voor volgende week heeft de oppostie een nationale hongerstaking gepland in het land, burgerlijke ongehoorzaamheid, internationale aanklachten tegen de regering van Evo Morales, en tal van andere activiteiten die wel eens tot geweldadigheid zouden kunnen leiden. De bisschoppen roepen er toe op te bidden voor vrede in het land. Vrede - zo hopen wij - als vrucht van rechtvaardigheid. Ik herinner me nog wat velen jaren geleden op de muren van de katedraal stond geschilderd: "Vrede is geen toevallig gevonden ding, het is de vrucht van gelijkheid onder de mensen."

Gilberto Pauwels - Oruro

Herschikkingen 29/10/07

2007-12-21T02:22:00.000-08:00

Amigos,

Ik heb het telkens weer uitsgesteld om nog maar eens een Krabbel sturen omdat het er voortdurend naar uitzag dat er een doorbraak kwam in de constructie van het nieuwe Bolivia. Het heeft nog niet mogen zijn, dus toch maar een tussendoorverslagje.

1. De Grondwetgevende Vergadering komt niet op dreef. Sucre, waar nu alleen de rechterlijke macht gehuisvest is, wil ten volle hoofdstad worden. La Paz (gesteund door de regering), wil de wetgevende en uitvoerende macht niet afstaan. Om toch maar tot een oplossing te komen, werd een vierde macht in het leven geroepen: de verkiezingsmacht, die dan aan Sucre zou worden toevertrouwd. En ze krijgen er een internationale luchthaven en een goeie verbindingsweg bovenop. Maar Sucrte houdt voet bij stuk. Ze willen hooguit aanvaarden dat de verhuis, de terugkeer, een geleidelijk proces zou zijn. De oppositie is er in geslaagd dit probleem op te peppen tot een welles-of-nietes voor een nieuwe grondwet. Eens te meer wordt beweerd dat de volgende week hieromtrent beslissend zal zijn:
a. Ofwel komt men tot een vergelijk en kan binnen enkele weken een nieuwe Constitución voor Bolivia ter goedkeuring worden voorgelegd.
b. Ofwel probeert men het proces te forceren met een samengeklitte meerderheid en zet men de Asamblea verder op een andere plaats, aangezien Sucre geen garanties biedt. De eerste kandidaat daarvoor is... Oruro!
c. Ofwel wordt het allemaal niks, en zal men ooit eens opnieuw moeten beginnen, met andere deelnemers, na nieuwe verkiezingen.
Naar Boliviaanse gewoonte, maakt de eerste optie wellicht de meeste kans, maar dan wel op het allerlaatste nippertje.

2. Het tweede grote probleem is dichter bij een oplossing. De regering van Evo Morales diende een wetsvoorstel in waarbij alle Bolivianen boven de 60 jaar een jaarlijkse rente, "Dignidad: Waardigheid" genoemd, van zo'n 250 euro zullen ontvangen (of de helft daarvan voor wie reeds een pensioen ontvangt).
Die toelage zou betaald worden met de inkomsten van de gasverkoop, maar dan wel met een deel van de fondsen die aanvankelijk aan de prefecturen, gemeentes en universiteiten waren toegezegd. Protest alom dus. Uiteindelijk is met tot een akkoord gekomen waarbij vrijwel alleen de prefecturen worden afgeroomd. Zes onder hen (waaronder Santa Cruz) blijven protesteren; drie (waaronder Oruro) zijn in handen van de MAS-partij. De maatregel heeft een brede volkssteun. Het geld komt immers rechstreeks in handen van de mensen terecht. Dat de herverdeling van 's lands rijkdom via een nationale maatregel zal gebeuren en niet door lokale (meestal oppositie)besturen, is uiteraard een politieke zet. Dat daarmee de koopkracht van de volksmassa wordt verhoogd, kan meteen de economie aanzwengelen, niet voor luxeproducten, maar voor basisgoederen en -diensten.
Met dit alles blijft de regering haar populariteit behouden, ook al proberen haar tegenstanders naar buiten toe een ander beeld voor te houden. Vandaag meldt de krant "La Razón" dat 62% van de bevolking de regeringspolitiek van Evo Morales goedkeurt. Die is nooit lager geweest dan 57% of hoger dan 66%, gemeten in de vier grootste steden van het land. Op het platteland is de steun ongetwijfeld hoger.

3. Op lokaal hebben we drukke weken achter de rug. De mooiste ervaringen voor CEPA waren toch wel de werkvergaderingen ("mesas de trabajo") rond mijnbouw en milieu. Dank zij het geduldige werk van Emilio, Angela en Silvana, zijn wij er voor het eerst in geslaagd georganiseerde rurale gemeenschappen (30), verscheidene mijnbedrijven (multinationale en staatsbedrijven) en de regeringsleiders (prefectuur en ministers) rond de tafel(s) te krijgen om oplossingen af te spreken voor de milieuproblematiek. Het ging daarbij niet alleen om het waterbekken van de Desaguadero-rivier (de mijn Inti Raymi), maar ook over het Uru Uru-meer (het mijn- en afvalwater rond de stad) en vooral over het Poopó-meer (de mijnen van Huauni,
Poopó en Antequera). De viceminister voor milieu en zijn medewerkers namen gedurende twee dagen actief deel aan de besprekingen met meer dan honderd deelnemers. Er werden 48 min of meer concrete afspraken gemaakt. Nu komt het er op aan de landbouwers en veetelers te steunen in hun eis dat die daadwerkelijk worden nageleefd.

4. En zo valt er elke dag wel iets te beleven. Gisteren trok voor de achtste keer de Universitaire Folkloristische Stoet door de straten, bestaande uit een vijftigtal muziek- en dansgroepen, net zoals op Carnaval, maar het ging er wel nog chaotischer aan toe. Waar die jongeren nu mee uitpakten - kleren, klanken en kleuren, de wiphala-vlag! - , werd amper 40 jaar geleden als Indiaans-minderwaardig bestempeld. Cultuur is de politiek voorafgegaan. De meeste studenten in Oruro zijn trouwens uit campo- of mijndorpen afkomstig.

5. Vandaag, op zondagmiddag, ben ik naar Chuzekery getrokken. In dit randgebied van de stad waren er 25 jongeren bomen aan het planten. Onze bedoeling is daar een groene vlek te laten groeien, in contrast met de al te vele en al te grote grauwe vlekken van vervuiling in en rond de stad. En het "ons" bedoel ik dan: het vormingscentrum aldaar van CEPA; de Stichting voor een Cultureel-ecologisch Park "Chuzekery" en (onder de leiding van Edgard Francken) de Stichting tegen de Kanker in Oruro.

6. Daarnet, een paar uurtjes geleden, zaten we nog samen: een paar mensen van CEPA, de mensen van de milieudienst van de prefectuur en Luis Alberto Aguilar, de prefect. Uiteraard kwamen de "mesas de trabajo" ter sprake en de taken die daaruit voortvloeien. We maakten nog maar eens duidelijk waar het ons als CEPA uiteindelijk om te doen is: het versterken van de volksorganisties opdat zij hun eigen rechten zouden verdedigen en het versterken van de betrokkenheid van de staat bij milieuproblemen. Dat de aanmaak van zwavelzuur in de ouderwetse fabriek SAMCO in volle bebouwde kom, vorige week definitief werd stilgelegd en dat de goudmijn Inti Raymi een vermaning kreeg, omdat zij een dijkscheur in hun zoutwaterbekken verborgen hielden, wijst er toch wel op dat de huidige gezagsdragers de milieuproblematiek serieus begint te nemen. Het is trouwens over dit tema dat president Evo Morales in de UNO een toespraak hield en de Verklaring over de Rechten van de Inheemse Volkeren die er onlangs werd goedgekeurd, vormt een stevige basis voor het ecologisch bewustzijn van de Andesvolkeren.

Met een lente-groet vanop de hoogvlakte van Oruro,

Gilberto Pauwels

Groeipijnen.

2007-09-12T09:06:00.000-07:00

Dag iedereen,

Het wordt een natte zomer op de hoogvlakte, voorspelt men. We kregen alvast reeds bewolking en de eerste regens.

1. "De grondwetvernieuwing zal in de komende weken tot toenemende spanningen leiden", schreven we een paar maanden geleden (Krabbel 159). We zijn nu zover. Ze werd zelfs voor een maand opgeschort om gewelddadige confrontaties te vermijden. Er staat veel op het spel. Het gaat immers om een staatshervorming op basis van "gemeenschappen", zoals we die in België en Canada hebben gekend... en kennen. En aanzien, macht en inkomsten inleveren, doet men meestal niet goedschiks. Precies daarom worden in de ogenschijnlijk onwrikbare volksverbondenheid wiggen gedreven, op korte, middellange en lange termijn.

2. Op korte termijn heeft de oppositie de kans gezien om verdeeldheid te zaaien onder de regio's. De hoofdstad van Bolivia is Sucre, maar daar is alleen de rechterlijke macht gehuisvest. De wetgevende en uitvoerende macht zijn in La Paz gevestigd. Daarrond werd in 1899 een federale burgeroorlog gestreden. Dit oude probleem heeft men nu opnieuw aangewakkerd en, gestuwd door het Oosten van het land, komt men in Sucre op straat met de eis administratief ten volle hoofdstad te worden. Gisteren had echter ook in Sucre een Sociale Top plaats van etnische en volksorganisaties die willen vermijden dat men met dit specifieke probleem de grondwetherziening zou boycotten.Men heeft nu een maand de tijd om op nationaal vlak tot een overeenkomst te komen...

3. Op middellange termijn denkt men echter nu reeds aan de komende verkiezingen, na de goedkeuring van een nieuwe grondwet of op het einde van de ambtstermijn van Evo Morales. Mag hij zich dan opnieuw verkiesbaar stellen? Ook dit is een twistpunt voor de Grondwetgevende Vergadering. Het ligt in de verwachtingen dat de volgende verkiezingen een "strijd tussen Indios" zal worden; daar kan men nog moeilijk om heen. Links en rechts van Evo staan kandidaten te drummen of worden naar voren geschoven. Iemand die opnieuw van zich laat horen bijvoorbeeld, ter rechterzijde, is Victor Hugo Cárdenas, gewezen vicepresident in de eerste regering van Sánchez de Lozada (MNR).

4. Hier en daar, af en toe, wordt gedreigd met, of gewaarschuwd tegen een burgeroorlog of een staatsgreep. Daarmee wil men dan meestal op internationaal vlak het imago van de regering van Evo schade toebrengen ofwel, anderzijds, de rangen sluiten ten aanzien van een al dan niet vermeend (inte)nationaal complot.

5. Intussen gaat het werk op CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) gewoon verder. Het valt me op dat we de laatste tijd eigenlijk niks meer op eigen houtje doen. Ik heb nog nooit meer overeenkomsten getekend dan de jongste weken, met etnisch-culturele en volksorganisaties, lokale of regionale besturen, onderwijsinstellingen, nationale netwerken,... Dertig afgestudeerden volgen cursussen voor een extra-diploma voor "interculturaliteit en duurzame ontwikkeling" dank zij een overeenkomst van CEPA met de universiteit en met een beurs van de Belgische ambassade. Vrijwel dagelijks zijn er contacten met de prefectuur en ministeries over milieuproblemen (ja, ook nog steeds met de goudmijnen van Inti Raymi en het chemisch bedrijf SAMCO).
Floor en Nike, van de universiteit van Gent (eco-chemie) gaan elke dag grondmonsters verzamelen en Johan (die in Leuven studeerde) vergaart archeologische gegevens. Nike en Floor brachten een nacht door in de auto, "plantado" (vastgereden) in de pampa, terwijl Johan met Veerle (ook een vrijwilligerster van Broederlijk Delen, maar dan in het Norte de Potosí), op de sneeuwtop stonden van de Sajama-berg (6.572 m). Vlamingen in de kou.
Don Angel is aan het zaaien en planten in Chuzekery; Don Germán plant vuinisbakken in de straten van Orinoca, Andamarca en Machacamarca. We blijven geloven in boeken; er werden heel wat nieuwe ingeschreven in de bibliotheek. Maar meteen zorgt Alicia er toch ook voor dat onze aanwezigheid op het www-net, intenser wordt.

Alles wordt anders, en toch...niks nieuws onder de zon. Het wordt weer eens lente.

Gilberto Pauwels

Nieuwe tijden.

2007-08-07T09:00:00.000-07:00

Dag Allen,

“We zijn niet arm. We hebben een rijke cultuur en beschikken over onuitputtelijke natuurlijke rijkdommen. Alleen heeft men ons nooit laten regeren”. Dit antwoord gaf een Aymara-gezagsdrager, een paar dagen geleden, op een toespraak van de ambassadeur van de USA. Bolivia beleeft nieuwe tijden, waarin men liever spreekt over waardigheid en rechten dan wel over het schrijnend gebrek aan koopkracht en werkgelegenheid.

1. Vandaag (6 augustus) is het de nationale feestdag en de nieuwe grondwet is niet klaar. Er werd dus een nieuwe planning opgesteld, die voorziet in twee referendums, één om twistpunten te beslechten en een tweede over de goedkeuring van de definitieve tekst. Dit betekent dat men nog maanden werk voor de boeg heeft. Voor die verlenging heeft de MAS-partij van Evo Morales aan de oppositie heel wat toegevingen moeten doen, in zoverre zelfs dat de belangrijkste autochtone organisaties (CONAMAQ van het Altiplano en CIDOB van het tropisch gebied) hun onvoorwaardelijke steun in vraag stellen. Het ziet er naar uit dat de MAS stilaan in een soort centrumpositie ingesloten wordt, tussen een aanzwellende oppositie (vanuit de middenklasse) en een kritisch etnisch-cultureel front (zich groeperend in een Bloque Patriótico met o.a. Félix Cárdenas). De vraag is nu welk spel er in het middenveld zal kunnen gespeeld worden en waar er doelpunten zullen gemaakt worden. En ook: hoe zal men de spelregels doen naleven, terwijl men intussen andere normen (een nieuwe grondwet) voor de toekomst opstelt?

2. Over het document van de vijfde bijeenkomst van bisschoppen van Zuid- en Midden-Amerika in Aparecida (Braziíë) werd geen referendum of zoiets gehouden. Het Vaticaan heeft de tekst gewikt, gewogen, bijgeschaafd en vrijgegeven. Ik beperk me tot wat persoonlijke bedenkingen.

a. De publieke belangstelling was in vergelijking met vorige vergaderingen (Medellín, Puebla, Santa Domingo), eerder gering. Zowel op internationaal vlak als aan de basis, bleef het stillekes.

b. De te positieve visie van de paus op de Conquista en de te negatieve kijk van kardinaal Julio Terrazas op het ontvoogdingsproces in Bolivia, werden hier als een slechte start aangevoeld. Wel werden achteraf nuances aangebracht.

c. De meeste aandacht ging naar wat er met de bevrijdingstheologie zou gebeuren, de “optie voor de armen”, de methodiek “zien, oordelen, handelen” en met de kerkelijke basisgemeenschappen. Ze werden niet publiekelijk veroordeeld; hun vertegenwoordigers konden zelfs tot op zekere hoogte meewerken, maar jarenlange afwijzing van hogerhand maakte hen tot schietschijf voor traditionele machtsgroepen. De theologen waren in de verdediging gedrongen. Achteraf hadden ze het bijna alleen maar over wat ze uit de brand hebben kunnen redden. Hun interne vernieuwing is trouwens ook beperkt gebleven, zowel van inhoud als van personen.

d. De verdediging van ecologische en etno-culturele rechten is echter wel uitdrukkelijk aanwezig in het slotdocument, maar dan eerder als bijkomende taken. De vroegere analyses werden aangevuld; er werd geen nieuwe, integrale visie uitgewerkt, met de natuurlijke en culturele verscheidenheid als uitgangspunt.

d. Volgens de journaliste Barbara Fraser (Catholic News Service – www.catholic.org) krijgen degenen die vanuit de kerk opkomen voor het milieu “munitie aangereikt voor hun strijd”. Ze vermeldt daarbij de bisschoppen Erwin Krautler (Brazilië), Pedro Berreto (Peru) en Alvaro Ramazzini (Guatemala) en als organisatie… het “Centro de Ecología y Pueblos Andinos” (CEPA – Oruro). Dat is ons toch wel wat te veel eer aangedaan; er zijn vele andere kerkelijke organisaties die heel wat meer hebben bijgedragen in de strijd voor de milieugerechtigheid. Hoe dan ook, de thematiek is niet meer weg te denken uit samenleving en kerk.

e. Luidt de bijeenkomst van Aparecida een nieuw tijdsperk in? Er was ooit een tijd dat de kerk dacht bij de rijken te moeten aanleunen om de armen te kunnen helpen. Daarna kwam daar de “optie voor de armen” bij, met de bedoeling hen – die zelf steeds minder als “arm” willen bestempeld worden - te steunen in hun eigen dynamiek. Als we kijken naar wat nu gaande is, dat stellen we vast dat we afstevenen op op een kerk die zelf armer wordt, al komt dat niet naar voren als vaststelling en nog minder als optie van de bisschoppen. De vraag is nu als zij ook werkelijk de "kerk van de armen" zal (mogen of kunnen) worden.

f. Vrijdag werd door de lokale regering van Oruro (prefectuur), - toevallig in aanwezigheid van de ambassadeur van de USA, - een decoratie toegekend aan CEPA voor onze bijdrage aan de vooruitgang van het departament. Blijkbaar zijn de criteria veranderd. Dat de zorg voor het milieu en de doorbraak van de Andesvolkeren (traditioneel beschouwd als bedreiging en rem voor de ontwikkeling), als “progreso” worden bestempeld, is een bewijs te meer dat er nieuwe tijden aanbreken.

Vanuit een rusteloos feestend, maar ook wat verontrustend Bolivia,

Gilberto Pauwels

Inflatie-alarm.

2007-08-02T02:58:00.000-07:00

Amigos todos,

Hoe komt het toch dat de populaire regering van Evo Morales voortdurend af te rekenen heeft met stakingen en wegversperringen?

1. Op deze vraag is niet zomaar een eenduidig antwoord te geven. Laat ons een aantal elementen op een rijtje zetten:

a. Van oudsher heeft in Bolivia het syndicalisme politieke trekjes en kenmerkt de politiek zich door syndicale expressies. Rechten worden nu eenmaal afgedwongen: noden worden massaal kenbaar gemaakt.

b. Dat de huidige regering zich beroept op de volksorganisaties, versterkt deze tendens. Spontaan grijpen zij naar hun drukkingsmiddelen.

c. De publieke opinie heeft er weet van dat er financiële middelen voorhanden zijn, veel meer dan vroeger, dank zij de export en de solidariteitsprogrammas. Van een grotere taart wil iedereen een extra stukje meepikken. Die verdeling leidt tot spanningen (maar minder dan bij een slinkend budget).

d. Door de globalisering is het consumptieaanbod enorm gestegen. Men hunkert naar het allernieuwste en velen zijn bereid heel ver te gaan, desnoods tegen anderen in, om toch maar in die molen te kunnen meedraaien.

e. De oppositie, die de meeste communicatiemedia onder controle heeft, wakkert de ontevredenheid aan en smeert alle protest breed uit.

f. Het zijn de rurale, autochtone gemeenschappen die het belangrijkste wapen in handen hebben:massale wegversperringen. De regering van Evo heeft een uitgesproken voorkeursopties voor de hun organisaties en kan dus op hun steun rekenen. Protestacties voor lokale problemen en door beperkte sociale groepen, zijn gemakkelijker te neutraliseren.

g. Dit betekent dat er voor het huidige regime eigenlijk geen alternatief is, zolang de etnisch-culturele groeperingen eendrachtig hun steun blijven betuigen. Elke vorm van inbreuk zou als gevolg hebben dat het land onbestuurbaar lamgelegd wordt. Dat weten de oppositie en de regering.

h. De grondwetsvernieuwing zal in de komende weken tot toenemenede spanningen leiden. Iedere sociale groep of regio wil zijn rechten veilig stellen. Daarbij staan twee moeilijk verzoenbare staatsmodellen tegenover elkaar: het "traditionele" (van de oppositie) en het etnisch-culturele (van de MAS-partij en aanverwanten). De oppositie (PODEMOS) wil dat het via een referendum tot een keuze komt tussen beide modellen. De meerderheid (MAS) stuurt aan op een referendum over alleen maar deelaspecten, nadat hun model als basis aanvaard werd.

i. De jongste tijd hangt er inflatie-alarm in de lucht. Daarmee aanvaardt de oppositie dat er wel degelijk heel wat meer geld circuleert in de brede volkslagen, maar wijdt dit aan smokkel en drugs. De regering verklaart dit "succes" aan de meerinkomsten door uitvoer en zendingen van de migranten (las remesas). Er zijn prijsstijgingen, maar ze beweert alles onder controle te hebben, ondanks de inflatiebevorderende geruchten van haar tegenstrevers. De waarde van de dollar blijft dalen ten opzichte van de lokale munt, de Boliviano (nu 7,91 Bs.).

2. In het Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren (CEPA) heeft elk van de vier afdelingen een drukke periode achter de rug. De afdeling "Vorming" organiseerde een cursus over het gebruik van de inheemse talen in het onderwijs. Men rekende op 30 deelnemers. Vorige week werd echter een tweede versie van diezelfde cursus afgesloten. In totaal namen 70 onderwijzers deel. Het Aymara en Quechua zitten in de lift en nog steeds zijn meerdere (buitenlandse) linguïsten, net de steun van CEPA, bezig met de studie van de Chipaya-taal.

3. Afdeling "Informatie". De (kleine) leeszaal van de bibiotheek loopt geregeld vol. Het is echter niet alleen de bedoeling bestaande informatie toegankelijk te maken, maar ook via onderzoek nieuwe kennis op te doen. Het onderzoeksprogramma van PIEB over het sociale en interculturele samenleven in de steden, keurde voor Oruro twee projecten goed. Het ene zal de spreiding van de besteding van overheidsgelden in de stadswijken onderzoeken. De tweede studie zal gebeuren onder de leerlingen van de middelbare scholen. Hoe ver zijn zij bereid te gaan om toch maar te kunnen participeren aan de verlokkingen van de consumptiemaatschappij (jeugdmisdadigheid, prostitutie)? Binnenkort wordt er een volgend onderzoeksprogramma gelanceerd over het impact van de massale buitenlandse migratie op de gemeenschappen vanwaaruit de migrerenden vertrekken.

4. De afdeling "Milieu" is er in geslaagd een inspectieronde van zes dagen te organiseren naar probleemgebieden met leden van de geaffecteerde gemeenschappen, samen met de vertegenwoordigers van de milieudienst van de prefectuur en van drie ministeries (milieu, water en mijnbouw). Eenmaal de verslagen beschikbaar, komt het belangrijkste: de "Coordinadora" van die gemeenschappen (CORIDUP) begeleiden in het zoeken naar duurzame oplossingen.

5. Afdeling "Cultuur". Enkele dagen geleden werd in Challacollo het "Casa de Cultura" ingehuldigd met activiteiten voor jong (tekenen) en oud (verhalen). Evo Morales kwam naar Turco, om er het 50-jarig bestaan van de oprichting van de gemeente te vieren, maar er het Cultuurhuis openen was erniet bij. Het "Colegio Canada" werd er immers met de grond gelijk gemaakt (jammer!) om op dezelfde plaats een nieuw te bouwen en dus werd het Casa de Cultura ontmanteld om voorlopig als computerzaaltje en klaslokaal te dienen voor de leerlingen. Voor alle Culturele Centra die we willen oprichten zijn er goeie perspectieven wat de archeologie betreft, niet alleen om bij te dragen tot het conserveren en waarderen van vindplaatsen en voorwerpen, maar ook tot de territoriale herstructurering in "suyus" (Carangas, Soras, Quillacas, Urus) van het departement op basis van tastbare historische gegevens.

Met een hartelijke groet vanuit een koud, maar bewolkt Oruro.

Gilberto Pauwels

Opnieuw beginnen

2007-06-24T03:40:00.000-07:00

Dag Allen,

Nieuwjaarsdag voor Andesvolkeren. Sint Jansvuren, Zonnewende. Voetzoekers en vuurwerk zorgen er voor dat het een ongewone nacht wordt. De zon is afgezwakt en dus wil men haar met vuurtjes heropwarmen, opdat ze een nieuwe cyclus zou kunnen beginnen.

1. Nieuw voor Bolivia is echter vooral de grondwet die nu volop in de maak is, al zal het wel wat langer duren dan voorzien was. De regeringspartij is er in geslaagd de controle te bewaren over het opmaken van structuren en normen voor het nieuwe Bolivia. Met handige politieke zetten, zonder de spelregels van de Grondwetgevende vergadering geweld aan te doen, is men er bijvoorbeeld in geslaagd in de commissie "Visie op het land" (onder de leiding van Feliz Cárdenas), zowel de meerderheids- als de minderheidsversie te leveren en dus de oppositie buiten spel te zetten. De oostelijke departementen ( de "Halve Maan") steigeren en het is nog niet duidelijk hoe het nu verder kan of moet.Wordt Bolivia een gedecentraliseerde staat met autonomie alleen maar op het niveau van de departementen? Of wordt daarenboven ook met de culturele gemeenschappen rekening gehouden? Voor welke "materies" zullen de verschillende opdelingen bevoegd zijn? Over deze problematiek - die ons als Vlamingen of Canadezen vertrouwd in de oren klinkt - gaat het nu. De etnisch-culturele visie van de regering van de Indiaanse president Evo Morales, stuit op verzet.

2. In Oruro waren we de laatste dagen vooral met de milieuproblematiek bezig. Op de Werelddag voor het Milieu kregen we 40 journalisten en daarna 90 mensen die betrokken zijn bij het milieu bij elkaar om de concrete regionale problematiek onder de loep te nemen. En deze week ging de tiende Foor voor Biodiversiteit en Andesculturen door. Voor het eerst was dit niet langer een initiatief van alleen maar CEPA. De prefectuur en andere organisaties hebben het op zich genomen om mede elk jaar deze jongerenbijeenkomst te organiseren. Dit jaar namen 16 middelbare scholen uit de dorpen er aan deel, met elk 25 vertegenwoordigers, gedurende twee dagen. Als hoofdthema hadden we de Zon uitgekozen. Het mag wel dat de "Kinderen van de Zon" (het Inca-rijk) het Internationale Jaar van de Zon indachtig zijn. Meteen is de thematiek "Ecologie en Andesvolkeren" in Oruro geïnstitutionaliseerd. Wat konden we als CEPA beter verhopen?

3. Tijdens die jongerenbijeenkomst en terwijl president Evo Morales elders in der stad vergadering hield met de 34 burgemeesters van Oruro over hoe zij de bijna twee miljoen dollar zullen besteden die Venezuela voor Oruro ter beschikking stelt, had aan de universiteit een bijeenkomst plaats van een paar honderd vertegenwoordigers van de vier "suyus" (Carangas, Suras, Quillacas en Urus) om het ontwikkelingsplan 2007-2010 te bespreken. Het verlangen alles en nog wat aan te pakken lijkt me veel groter dan de bestaande technische mogelijkheden. Het plan is op Andesleest geschoeid, vanuit de Chakana (het Andeskruis of Zuiderkruis), met de bedoeling te komen tot Suma Qamaña (Goed Leven), dank zij een Pachacuti (de Terugkeer van Nieuwe Tijden).

4. Het plan is intussen uitgegroeid tot een document van meer dan 300 bladzijden en de prefect, Luis Alberto Aquilar, stelt het trots voor, als we hier in huis samen komen met enkele "mensen van weleer". Vroeger vonden we mekaar bij het verdedigen van mensenrechten, verzet tegen repressie en bij projecten voor ontslagen mijnwerkers en in rurale gemeenschappen en we droomden van een bevrijdende ontwikkeling. Nu dragen enkele onder hen daarvoor de directe verantwoordelijkheid, met meerdere vrijwilligers en onderzoekers van CEPA als medewerkers. Pancho en Clemente bekoelen het enthousiasme van Luis Alberto met concrete getuigenissen van gebrek aan "revolutionaire bewogenheid" onder de arbeiders van de tinsmelterij van Vinto, waarvoor ze nu de verantwoordelijkheid dragen. Guillermo Dalence, gerent van COMIBOL (de staatsmijn) in Oruro, steekt zijn vertrouwen in Evo Morales niet onder stoelen of banken, vooral dan omdat hij de controle over de natuurlijke rijkdommen vooropstelt en omdat hij kan rekenen op de steun van de brede Indiaanse onderlaag, die hij vertegenwoordigt.

Zelf bevestig ik het vertrouwen in de onstuitbaarheid van het huidige ontvoogdingsproces, zelfs los van bepaalde personaliteiten. Maar dat proces kan hoogtes en laagtes kennen, regressies en geweld. En de graad van (interculturele) medewerking van de middenklasse kan toch wel doorslaggevend zijn.

Vanuit een winterse, nachtelijke stad vol vuur, lichtvlekken, muziek, dans, explosies, alcohol en worstjes, rook en brandgeur,... een zonnige zomer toegewenst,

Gilberto

Spelregels.

2007-05-28T02:41:00.000-07:00

Dag elkeen,

SPELREGELS

Het is dan toch koud geworden (min negen 's nachts). Bewolking, maar geen sneeuw, ook al kan dit rond Pinksteren. Vandaag is het immers "Espíritu", in de dorpen de agrarische viering van het "groene kruis".

1. Op sociaal vlak slaagt de regering van Evo Morales er in de grootste onrusthaarden te blussen, maar er zijn toch altijd wel ergens conflicten waarbij men via wegversperringen of manifestaties een onmiddellijk antwoord probeert af te dwingen. Er is vooral spanning tussen de regering en de gerechtelijke macht, rond benoemingen. Het grootste recente succes is ongetwijfeld de "nationalizering" of heraankoop van twee petroleumraffimaderijen van Petrobras (Brazilië) aan ongeveer de verkoopprijs van enkele jaren geleden. Dit betekent een onmiddellijke meeropbrengt voor de nationale schatkist. Op het vlak van de herorganisatie van de mijnbouw werd echter weinig vooruitgang geboekt. Dat de ex-minister voor minería, Guillermo Dalence, heropgevist werd en benoemd tot gerent van COMIBOL Oruro, werd hier als positief bestempeld. Dat de nieuwe grondwet klaar komt voor de nationale feestdag (6 augustus), daar gelooft eigenlijk niemand nog in. De regeringspartij MAS wil er spoed achter zetten, de oppositie staat op de rem. De bekvechterij naar buiten toe, verbergt een vaak veel subtielere strategie om mekaar de wind uit de zeilen te nemen. Waar men het over eens is, is dat de culturele diversiteit in Bolivia in de wetteksten tot uiting moet komen. Iedereen wil nieuwe spelregels opstellen, maar intussen blijft men voortspelen met de bestaande.

2. Meer dan twee jaar reeds twist men over de spelregels voor het onderzoek van de gevolgen voor het milieu van de goudwinning van het bedrijf Inti Raymi. Nu is er een akkoord in de maak. Het bedrijf heeft echter reeds meerdere malen uitstel gevraagd voor de ultieme ondertekening van het contract. Het feit dat de aandeelhouders van het multinationale bedrijf Newmont (USA; eigenaar van Inti Raymi) op hun algemene vergadering een onderzoek gevraagd hebben naar de manier waarop de maatschappij omgaat met de plaatselijke gemeenschappen in haar mijnoperaties overal ter wereld (vervuiling, sociale verantwoordelijkhied, respect voor de cultuur,...), is ongetwijfeld een ruggesteuntje voor de aanklagende gemeenschappen alhier.

3. Als CEPA waren we niet alleen met dit probleem bezig, maar ook met andere milieuconflicten. Het chemisch bedrijf SAMCO - in onze straat - krijgt misschien dan toch toelating om opnieuw met de productie van zwavelzuur te starten ondanks het protest van de omwonenden. Vorige week wierpen ze daartegen straatversperringen op. De veehouders van Challapata hebben eens te meer met een betoging laten verstaan dat ze zich verzetten tegen goudwinning in hun streek. Mijneigenaars van bij het dorp Poopó kwamen ons verzoeken hen te helpen om de campesinos ertoe te brengen hen toelating te geven om een zilver-lood-zink-mijn aldaar uit te baten. Eigenlijk hadden we onlangs al een inspectie-bezoek gebracht op die plaats, maar dan wel samen met de lokale gemeenschap. Het gaat om de heuvel die het dorp Poopó van drinkwater voorziet.... Een journalist bracht me gegevens over twee bedrijven die de stad Oruro vervuilen. Eén daarvan werd uit El Alto (La Paz) verjaagd, nadat er loodvergiftiging bij de omwonende kinderen werd vastgesteld... Alles opvolgen kunnen we niet. Het komt er dus op aan ertoe bij te dragen dat de mensen niet alleen de wetten (de spelregels) kennen, maar dat die ook worden nageleefd. En liefst meteen ook verbeterd worden.

4. Een merkwaardig feit is dat deze week in Chipaya aan de Uru-natie de documenten van hun rechtspersoonlijkheid werden overhandigd. Zij zijn opgedeeld in drie groepen: de Chipayas, de Muratos (in Oruro) en de Iruitos (in La Paz). De laatste jaren onderhielden ze regelmatig contact met mekaar en nu werd dus hun hereniging wettelijk bekrachtigd. Om het eigen identiteit en de band met de voorouders te bewaren helpen we hen als CEPA met "casas de cultura" in de dorpen (Chipaya, Ayparavi en Llapallapani). Voor Johan Claeys (uit Nieuwpoort) was het een eerste contact met de Chipaya. Als vrijwilliger van Broederlijk Delen en archeoloog, komt hij gedurende enkele maanden meehelpen om een betere kijk te verwerven op het verre verleden van Oruro. Ongetwijfeld zal dit tot de conclusie leiden dat de Urus - nu de kleinste, meest verarmde en uitgesloten etnische groep - een veel groter en belangrijker aandeel hadden dan tot nu toe wordt aangenomen, in de geschiedenis van Oruro.

Voor allen een verwarmend Pinkstervlammeke,

Gilberto

Een land onder stroom...

2007-04-27T04:03:00.000-07:00

Amigos nuestros,

Voor de verandering eens een opendeur-krabbel, over het doen en laten van enkele mensen in CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren). Maar eerst toch een kijkje op een land onder stoom.

1. Het is geen gemakkelijke klus te regeren samen met de volksorganisaties. Twee van de grootste nationale groeperingen zijn voor het ogenblik gemobiliseerd om toegevingen af te dwingen: onderwijs en gezondheid. De mijnwerkers staan weer eens tegenover de leden van de mijncooperaties. Vijftig bussen met mijnwerkers van Huanuni trokken gisteren naar Sucre om te verhinderen dat er opnieuw cooperaties zouden toegelaten worden in hun mijncentrum. Duizenden mensen die leven van de invoer en de verkoop van tweedehandskleren staan tegenover duizenden anderen die willen leven van textielproductie. De regering heeft immers verboden dat er nog tweedehandskleding zou worden ingevoerd om zo de nationale industrie te beschermen. Mensen met een handicap vullen de straten om een staatstoelage te bekomen. Af en toe worden er zelfs voor heel lokale problemen, wegversperringen opgeworpen op nationale wegen. En toch blijven de molens malen en de boer ploegen: het ingezette ontvoogdingsproces is onstuitbaar.

2. “De viceminister voor milieu lijkt wel een bediende van CEPA,” lieten de mijnwerkers van de goudmijn Inti Raymi, een paar dagen geleden, schrijven in de lokale krant. Het zint hen niet dat het ministerie tot het besluit gekomen is dat de rurale gemeenschappen die door Emilio begeleid worden gelijk hebben: er is iets mis met het voorgestelde milieu-audit dat de schade moet opmeten van de mijnactiviteiten aan hun gronden en water. Dus werd er gezamenlijk een nieuw voorstel uitgewerkt. De enige betrokkene die nu weigert te tekenen is...Inti Raymi. Ze verliezen immers de controle over het onderzoek dat eigenlijk hen moet controleren.Vanuit CEPA zijn EMILIO en ANGELA er dus in geslaagd de inheemse gemeenschappen rond het Uru Uru- en het Poopó-meer en in het bekken van de Desaguadero-rivier te verenigen in een “coordinadora” om samen hun rechten te verdedigen (CORIDUP). Dit bleek eens te meer gisteren in een regionaal seminarie aan de universiteit over de toekomst van de mijnbouw in Oruro. De agrarische gemeenschappen en CEPA waren de enigen die de milieu-problematiek ter sprake brachten.

3. MARCELO bracht vorige week voor het eerst de verantwoordelijken bijeen van de “casas de cultura” (culturele centra), die intussen in zeven Andesdorpjes werden ingericht. Het wordt een hele opgave om deze op gang te trekken met allerlei activiteiten.Intussen heeft hij ook een wedstrijd uitgeschreven voor antropologie-studenten over wat we “pendel-migratie” (migración pendular) noemen, het voortdurend heen en weer trekken tussen dorp en stad en/of tussen stad en elders. Voor de middelbare scholen wordt een wedstrijd uitgeschreven over de geschiedenis van hun wijk of dorp.Maar de belangrijkste activiteit van Marcelo zal wellicht een avond- en weekendcursus zijn over “interculturaliteit en duurzame ontwikkeling” voor een dertigtal sociale onderzoekers. De staatsuniversiteit levert een diploma af en vandaag kwam de officiële bericht toe dat de Belgische ambassade mee de kosten zal dragen.

4. GERMAN is niet aan zijn proefstuk toe. In nog meer dorpen zal de gemeentelijke vuinisophaaldienst georganiseerd worden, oa in Orinoca, het geboortedorp van president Evo Morales. Hij is nu echter vooral begaan met de organisatie van de tiende “Foor van de Biodiversiteit”, waarbij de leerlingen van de rurale colleges hun culturale en ecologische rijkdom komen ten toon spreiden in de stad. Dit jaar doet ook de prefectuur mee. Het stadsbestuur haakte af, want enkele mensen aldaar vonden het al te ”originario” (Indiaans). Ook LIDEMA en Pastoral Social - Caritas zullen er deze keer bij zijn.LIDEMA (Liga ter Verdediging van het Milieu) is een netwerk van milieu-organisaties. Vorige week ben ik naar de jaarlijkse vergadering is Sucre geweest om er de aanvraag tot lidmaatschap van CEPA voor te dragen.
Tof is dat German nu reeds denkt aan volgend jaar. 2008 wordt immers het internationale jaar van de aardappel. Volgende zaterdag gaat hij op de grote jaarmarkt alle mogelijk soorten aardappelen kopen. De bedoeling is die te planten om zo volgend jaar over expositie-materiaal te beschikken, samen met wat vergelijkende technische gegevens over productie en zo.

5. ALICIA heeft zich op milieu-opvoeding gegooid. Volgende zaterdag eindigt een weekend-cursus voor 30 profesoren over milieu-onderwijs, maar intussen is een gelijkaardige cursus begonnen voor het voltallige lerarencorps van een middelbare school. Gevolg daarvan is dat ons vormingscentrum in Chuzekery geregeld klassen op bezoek krijgt. En daar staat LIMBERT voor in. Hij is van het Aymara-dorp Corque afkomstig, studeerde pedagogie in Cochabamba, was werkloos en we konden nog net verhinderen dat hij noodgedwongen naar Tarija zou migreren.

6. ELY echter, vertrekt wel naar La Paz. Acht jaar lang gaf zij bezieling en inhoud aan CEPA. Ze blijft externe medewerkster (zoals SANDRA en RICARDO) en gaat.... theologie studeren, protestantse zelfs, maar dan wel in de lijn van gerechtigheid en volkseigenheid. EVA zal de activiteiten met de herderinnen van het Desaguadero-bekken verder zetten, een sociaal achtergestelde groep die daarenboven met milieuproblemen te kampen heeft. BEATRIZ, antropologe en zelf Aymara, ging een tijdje met hen meeleven. “Nooit van mijn leven, heb ik het zo moeilijk gehad,” was haar commentaar.

7. Het werk in de bibliotheek van CEPA, heeft zowel VIVIANA (Turco) als FRANCISCA (Chipaya) ertoe gebracht tussendoor ook zelf antropologie te studeren. Dezer dagen zullen zij de verschillende faculteiten van de unief aflopen met afiches en strooibriefjes om de weg te effenen naar de bibliografische rijkdom van hun bib en de boekenwinkel CORREOS-CEPA van WILMA en MONICA, in het postkantoor.

Nog meer mensen zijn bij CEPA betrokken: FRANKLIN, JOHNY, ANGEL en ISABEL, IVANNA en LILES, OSCAR, CESAR, de groepen Eco vrouwen en Eco jongeren, in mindere of meerdere mate, elk op zijn/haar manier.Met een inzet en overgave die misschien toch wel fragiler is dan op het eerste gezicht lijkt, net zoals het ontvoogdingsproces in dit land trouwens, dat we dan toch als onstuitbaar bestempelen.

Gilberto Pauwels

Pasen op Radio Bolivia.

2007-04-11T10:06:00.001-07:00

Dag Allen,

Paaszondag. De Goede Week brengt nog steeds massa's mensen op de been en schept een eigen sfeer. Maar deze wordt steeds minder door de kerk bepaald. Nieuw voor Oruro, sinds luttele jaren, is dat tienduizenden mensen op Goede Vrijdag naar de duinen rond de stad trekken, om er de sculpturen in zand met kruistaferelen te bewonderen. Vroeger ging men er hagedissen doden (die de moordenaars van Christus vertegenwoordigen) om zo zijn zonden uit te boeten.

1. "De Goede Week is als een aardappelplant. Eerst ziet alles er schitterend uit: een weelderige plant met witte of blauze bloemen en groene bolletjes als vrucht (Palmzondag). Maar dan komt de vorst en de droogte en alles verschrompelt tot wat bruine stengels. (Goede Vrijdag). Alles lijkt verloren. Wie echter dieper graaft, vindt voedsel en zaad, toekomst dus. (Pasen)" . De Goede Week is opgenomen in de agrarische Andescyclus van Allerheiligen over Carnaval tot Pasen en soms Pinksteren, van de lente tot de herfst, van zaad tot vrucht. Het is de periode waarin in de gemeenschappen de tarka-fluit wordt bespeeld. Daarna komen de fanfares, de patroonsfeesten, de van buiten af opgelegde sociale ordening.

Zo heb ik het op deze Paasmorgen in een twee uren durend radioprogramma voorgesteld. De religieuze beleving van de Goede week is op de eerste plaats Andijns. Het volk vereenzelvigt zich met de gefolterde Gekruisigde. "Hij is iemand van ons, hij vertegenwoordigt ons (zoals president Evo Morales iemand van ons is en ons in de regering vertegenwoordigt)."

2. Tijdens dit programma in Radio Bolivia (eigendom van de campesino-vakbond) hadden we het, coca kauwend, samen met vijf Aymara- en Quechua-vertegenwoordigers, over de rol van de godsdienst in de huidige samenleving. Uiteraard bracht men alle zonden en tekortkomingen van vijf eeuwen kerk ter sprake. Belangrijker echter lijkt me hun conclusie: "Vanuit onze visie op de man-vrouw-dualiteit geloven wij in de complementariteit, ook die tussen het positieve en goede (het onze) en het negatieve en kwade (het opgelegde). We hebben nu eenmaal de complementariteit nodig om vooruit te komen, opdat iets nieuws zou kunnen voortgebracht worden...." Ik protesteerde tegen het feit dat het vrouwelijke als negatief en slecht wordt voorgesteld....

Waar we het ook niet eens over werden, is over de naam die het land, dat in de Grondwetgevende Vergadering hersmeed wordt, zal dragen. Ik pleitte er voor "Bolivia" te behouden, als historisch gegroeide eenheid-in-verscheidenheid. Zij stellen voor dat het "Kollasuyu" zou worden (naam van het zuidelijke deel van het Inka-rijk). Zo ver gaat het verlangen tot verandering.

3. In de namiddag kwamen Pancho en Clemente op bezoek, vroegere medewerkers in het Diocesdane Centrum voor Sociale Pastoraal. Zij zijn nu gerent en juridisch adviseur van de onlangs genationaliseerde tinsmelterij van Vinto. Hun vraag: "Hoe kunnen we de arbeiders opnieuw 'waarden' bijbrengen. Ze hebben alleen nog interesse voor eigen werk en loon, terwijl de vakbond van de mijnwerkers en metaalarbeiders vroeger toch dictators en uitbuiters het hoofd boden ter verdediging van gans het volk. Hoe hen engageren in het huidige veranderingsproces?" Het werd een lange diskussie, ook over communicatie-strategie, tot we uiteindelijk bij de milieuproblematiek belanden. Zij houden de arsenicum- em zwavelzuur-vervuiling voor ogen. Ik vroeg ook aandacht voor de loodvergiftiging, die vooral de intelligentie van de kinderen kan aantasten, aldus een onderzoek dat de Wereldbank enkele jaren geleden daar verrichtte.

4. ¿Draait het veranderingsproces van de huidige regering nog steeds op volle toeren? Zelfs Evo lijkt er aan te twijfelen. Intern gekibbel en touwtrekken over postjes en bankbriefjes, zwakken het beleid af. Daar komt nog bij dat er een electoraal klimaat geschapen werd. Als de nieuwe grondwet klaar zal zijn (normaal in augustus, maar daar zullen wel een viertal maanden bijkomen), wil men vervroegde verkiezingen uitschrijven, op basis van de nieuwe wetgeving. Nu geen stemmen verliezen, dus. En zo kon het bevoorbeeld dat er nogmaals een andere minister van mijnbouw werd aangesteld, onder druk van de mijncooperaties. Zij zijn immers met velen....

Aanhoudende bewolking en nog steeds af en toe wat regen, beloven dan toch een goede oogst, althans hier in Oruro.

Gilberto

Andesrituelen.

2007-03-26T11:59:00.000-07:00

Amigos,

Ik heb gisteren deelgenomen aan twee merkwaardige Andesrituelen.

1. In de voormiddag rolden Calixto Mamani (Aymara en Oblaat) en
ikzelf over de grond in Chuzekery, terwijl men ons met bloemen
bestrooide. Met dit ritueel werden onze eigendomsrechten bezegeld
van een heuvelrug met wat vlakte en water er om heen. De bedoeling
is dit terrein aan de rand van de stad, tot een ecologisch en
cultureel park om te toveren, beheerd door een Ecologische Andijnse
Stichting. Zo willen we vermijden dat deze brok natuurschoon en
cultureel erfgoed onder de voet gelopen wordt door de oprukkende
mijnbouw of de urbane expansie.

Er staat veel op het spel, want het gaat niet om zomaar een
doodgewoon heuveltje. Het is bezaaid met meer dan twintig (ruines
van) grafbouwwerken. Onderzoek van de stro-halmpjes in de muren van
deze "chullpas" heeft aangetoond dat zij uit de dertiende eeuw zijn,
van vóór de Inca-tijd dus. Tot nu toe zijn ze permanent blootgesteld
aan vernieling en roof. Onze taak wordt het nu, respect, waardering
en belangstelling op te wekken voor deze stenen getuigen van de
historische aanwezigheid van de Uru-, Aymara- en Quechua-volkeren
binnen de stadsgrenzen. Aan een volk een stukje van zijn
geschiedenis teruggeven, kan van groot belang zijn, vooral dan in
tijden van migratie, culturele herwaardering en etnische
re-identificatie.

2. En deze namiddag was ik uitgenodigd op een "Aymara-doopsel", een
nieuw ritueel eigenlijk, dat voor zover ik weet voor het eerst in
die vorm werd gevierd. Felix Cárdenas en Francisca Alvarado lieten
hun zoon Inti Paulo "dopen" binnen de Aymara-gemeenschap. Dooppeter
was Juan del Granado, de burgemeester van La Paz. Tijdens de
toespraken had men het vooral over dekolonisering, maar meteen ook
over interculturaliteit. Het is een nieuwe Aymara-ritus, opgebouwd
uit elementen van bestaande ritussen, binnen het kader van wat toch
eigenlijk een sacrament van de kerk is. "Er bestaan reeds
Aymara-huwelijken in de streek van La Paz", zei Felix, "binnen
enkele jaren zal het gebruikelijk zijn onze kinderen volgens onze
eigen gebruiken te laten dopen."

Ik dacht toen: we vinden het een hele krachttoer dat de kerk erin
geslaagd is van een regelrechte vervolging van de Andesgodsdiensten
te evolueren tot een schuchter gebruik van enige cultuureigen
elementen in de eredienst. Maar hoe weinig aandacht en begrip
brengen we toch op voor het feit dat men reeds lang tekens en
symbolen uit de katholieke kerk binnenbrengt in de religieuze
leefwereld van de Andes. Te verwachten valt dat dit, naarmate dit
openlijk kan, steeds meer zal gebeuren. Dat zou wel eens als gevolg
kunnen hebben dat de Andesgodsdienst zich stilaan als een
alternatieve "kerkgemeenschap" zal manifesteren, op basis van een
structurering ontleend aan de bestaande kerken.

Uiteraard was ook Eva op de viering, het dochterje van president Evo
Morales, en halfzus van de dopeling Inti Paulo. Aan Francisca, hun
gemeenschappelijk moeder, stelde ik ooit voor om in CETHA Socamani
haar middelbare studies af te werken. Ze deed het samen met Monica
Flores en binnenkort beeindigt zij nu haar universitaire studies als
advokate.

3. Het Andesverleden brengt bouwstenen aan voor de toekomst. Als ik
zo overloop wat ik vandaag heb gezien en beleefd, vraag ik me toch
wel af wat zal gebeuren, als men binnen de kerk de al zo beperkte
ruimte voor theologisch reflectie en actie rond bevrijding en
culturele diversiteit, nog verder zoekt af te bouwen.

4. En wat met de ecologische problematiek? Onze bijeenkomst over
"Milieugerechtigheid en mijnbouw in Latijns-Amerika" is voorbij en
is goed geweest. Er namen meer dan 40 mensen aan deel, waaronder
veertien bezoekers uit acht verschillende landen. In de
slotverklaringen - voor samenleving en kerken - zijn een aantal
kerngedachten samengebald. Aan de universiteit had een openbaar
debat plaats. En het "Observatorium voor Milieuconflicten" kan van
start gaan. In wat volgt alleen maar wat persoonlijke
kanttekeningen.

- De groeiende agresiviteit van de mijnexplotatie wegens de gestegen
prijzen, zorgt overal voor meer en grimmiger conflicten tussen
mijnbedrijven en rurale gemeenschappen of urbane centra.

- Er zijn toch ook wel nogal wat regionale verschillen. Waar de
mijnbouw nieuw is (Guatemala, Ecuador,...), hebben de bedrijven
aanvankelijk vrijer spel, maar als het volksverzet eenmaal op gang
komt, is het onverzettelijk. Waar men sinds lang heeft leren/moeten
leven met de mijnbouw (zoals in Oruro) zijn de reacties meer
berekenend. Overal komt het er uiteindelijk op aan voorwaarden te
stellen aan mijnexplotaties: die kan niet overal en niet met om het
even welke technologie.

- Mijnen coordineren onderling hun strategische zetten om aan de
betrokkenen een sociale licentie te ontfutselen. Ze zijn daarbij
bereid heel ver te gaan in de verdediging van hun belangen. De
relaties tussen hun "begunstigden" of "slachtoffers" (naargelang de
visie) zijn veel minder intens. Vandaar de oproep tot onderlinge
solidariteit.

- Het is niet gemakkelijk groepen en mensen te helpen om
onmiddelijke (relatief kleine) voordelen af te wegen tegenover
risico's en blijvende of langdurige nadelen.

- Dat de minister van mijnbouw op de bijeenkomst de mijnpolitiek van
Bolivia kwam uitleggen, werd als positief ervaren. Dergelijke
contacten met ecologisten zijn in andere landen ondenkbaar.

- Op vele plaatsen is de kerk bij deze problematiek betrokken,
vooral aan de basis, als nieuwe concretisering van de
"voorkeursoptie voor de armen". Economisch sterke en machtige
bedrijven, staan tegenover arme, bedreigde basisgemeenschappen.

- Enz...

5. Een constante is ook dat de rol van de sociale
comunicatiemiddelen primoriaal is. De bedrijven doen dan ook al het
mogelijke om die onder controle te houden.
Dat hebben we dezer dagen nog maar eens mogen ondervinden bij de
gretige verspreiding van een aanklacht van de vakbond van de
arbeiders van de goudmijn Inti Raymi tegen ons. Naar aanleding van
een zogenaamd valse informatie van CEPA over de buitengewone
winstmarges van de wereldgoudreus Newmont, betichtten de mijnwerkers
er ons van "milieuterroristen" te zijn. Dat de gegevens (ontleend
aan Reuters) eigenlijk correct waren, bleek achteraf geen
nieuwswaarde meer te hebben,... Gelukkig kunnen we toch nog bij
Radio Bolivia en Radio Pio XII terecht. En blijft onze "Chiwanku"
(infoblaadje "De Merel") overal rondfladderen.

Vanuit een herfstig Oruro,

Gilberto

Watersnood en Staatsmijnen.

2007-03-04T11:10:00.000-08:00

Dag elkeen,

2007: het Jaar van de Mijnbouw. Zo kondigde de regering het aan. Maar tot nu
toe werd het vooral het Jaar van de Watersnood: te veel water in de tropen,
te weinig op de hoogvlakte.

1. De resultaten op het vlak van de mijnpolitiek zijn nochtans opmerkelijk.
- Ondanks bikkelharde protestacties in La Paz, slaagt de regering er in de
cooperaties uit het mijncentrum Huanuni te houden en zo conflicthaarden voor
de toekomst te vermijden. De leden van de mijncooperaties kregen de keuze:
arbeider worden in het staatsbedrijf of hulp aanvaarden om elders een nieuwe
explotatie te starten.
- De nationalisatie van de tinssmelterij van Vinto werd doorgevoerd. De
bestaande wantoestanden werden bloortgelegd. En  nu is men ook een kijkje
aan het nemen hoe de situatie is in de andere bedrijven van ex-president
Sánchez de Losada: Porco, Colquiri, Bolivar.
- Er werd een contract ondertekend voor de explotatie van de Mutún, een van
de grootste ijzerbergen ter wereld, dicht bij de Braziliaanse grens, met
Jindal, een bedrijf uit India. De regering haalde uiteindelijk voor een
groot deel haar slag thuis: meer bijdrage aan de staat en een hogere prijs
voor het gas dat men zal gebruiken.

2. Vorige week, net voor het tot deze akkoorden kwam, was Guillermo Dalenca,
minister voor mijnbouw, bij ons op bezoek in CEPA. Aan een dozijn
organizaties, die met de mijnexplotaties begaan zijn, kwan hij de
regeringspoltiek uit de doeken doen. Wat hij vooropstelde, wordt intussen
doorgevoerd. COMIBOL, het staatsbedrijf, wordt verstevigd; cooperaties
moeten de principes van het cooperativisme naleven, willen ze steun krijgen
.. Privé-bedrijven, die correct handelen, worden gerespecteerd. En de staat
zal de controle over de productie en de comercialisering van de mineralen op
zich nemen, te beginnen met tin en... goud. De vragen uit het publiek waren
niet mis. Emilio van CEPA had het uiteraard over de milieuproblematiek.
Antwoord: nieuwe bedrijven worden aan strikte normen onderworpen en de staat
zal geleidelijk de sanering van de negatieve gevolgen van bijna vijf eeuwen
agressieve mijnexplotatie op zich nemen. Daarna kwam een mijnwerkersvrouw
aan het woord: "Meer inkomens betekent niet noodzakelijk een verbetering van
de levenskwaliteit in onze families. Welke zijn jullie voorstellen om
negatieve gevolgen weg te werken en een integrale ontwikkeling in de
mijncentra en de streek op gang te brengen?" Zo ver gaat de planning
blijkbaar nog niet.

3. Terwijl men naar buiten toe uiteraard stoer moet doen, vraagt men zich
binnenskamers wel af of het herboren staatsbedrijf COMIBOL die enorme taken
zal aankunnen. Onrechtstreeks zitten we mee in de boot.
- De gerent (Francisco Infantes) en de juridische adviseur (Clemente Paco)
van de smelterij van Vinto, zijn vroegere medewerkers van het Diocesane
Centrum voor Sociale Pastoraal.
- Als CEPA begeleiden we de georganiseerde rurale gemeenschappen (CORIDUP)
om samen met het mijnbedrijf van Huanuni en het ministerie, een plan uit de
werken om verdere vervuiling van landbouw- en graasgronden tegen te gaan.
- Volgende week (9-11 maart) organiseren we een internationale bijeenkomst
over "Milieu-rechtvaardigheid en mijnbouw in Latijns-Amerika". In vele
landen kampt met men gelijkaardige problemen en conflicten tussen
mijnbedrijven en rurale gemeenschappen of urbane centra. Tijd dus om samen
eens de bril "zien-oordelen-handelen" op te zetten. Heel wat genodigden
komen uit kerkelijke kringen. We koesteren de stille hoop een steentje (een
zandkorreltje) aan te brengen voor de Vijfde Latijnsamerikaanse
Bisschoppenconferentie in de maand mei in Aparecida (Brazilië). De optie
voor de armen staat in deze globaliseringstijd immers voor nieuwe
uitdagingen. "Dat niemand bloed spuwe, opdat anderen het beter zouden
hebben", zong ooit Yupanqui.
Toen ging het over de stoflong van de mijnwerkers. Nu ook over het recht op
een gezond leefmilieu van grote, meestal Indiaanse, bevolkingsgroepen. Tot
voor kort vond men het onvermijdelijk en dus aanvaardbaar dat mijnwerkers
gemiddeld amper 40 jaar oud werden. Nu vindt men het nog te aceptabel met
vermijdbare contaminatie en risicos te moeten  leven. Dit
"sterven-om-te-produceren" moet "produceren-om-te-leven" worden.

Maar hier en nu, gaat het ook om duizenden families die gave en goed,
onderdak, oogst en vee verloren hebben of aan het verliezen zijn, omwille
van overstromingen in het laagland of droogte en vorst op het hoogland.

Con un saludo fraterno,

Gilberto

Carnaval in Oruro!

2007-02-19T08:17:00.000-08:00

Amigos,

Oruro viert zijn Carnaval. Duivels dansen voor O.L.Vrouw van de Mijnschacht. Het feest wordt elke jaar grootser.

1. Vele jaren geleden vonden de pastoor van een mijnwerkerswijk en de mijnbaas dat twee feesten zp kort naeen - Lichtmis, het patroonsfeest van de kapel, en Carnaval, een getolereerde "heidense" viering vooraleer de strenge Vasten begon - slecht waren voor zeden en werk, en dus besloten zij die tot een enkel feestgebeuren samen te smelten. Spaans katholicisme en vruchtbaarheidsrituelen van de Andes. De originaliteit van deze kruising heeft geleid tot zo'n intense en gevarieerde viering, dat het Carnavalsfeest van Oruro onlangs uitgeroepen werd tot Patrimonium van de Mensheid. Dit jaar was ook president Evo Morales en een deel van zijn kabinet van de partij.

2. - Maar ook gisteren was Evo Morales hier in Oruro, voor een ch'alla, een plengoffer voor Moeder Aarde, in de tinsmelterij van Vinto. Diezelfde avond werd de ritus voor Pachamama nog eens overgedaan in het "Palacio de Gobierno" in La Paz. Het Andeserfgoed wordt dus blijkbaar steeds meer, op creatieve wijze, naar voren geschoven.
- Dat de ceremonie in de smelterij doorging was geen toeval. Op 10 februari vierde het departement Oruro zijn verjaardag en de president was daarvoor zelfs drie dagen ter plaatse. Het belangrijkste gebeuren was ongetwijfeld de (her)nationalisering van de tinsmelterij van Vinto. Die begon als staatsbedrijf, werd opgekocht door COMSUR, de mijnmaatschappij van ex-president Gonzalo Sánchez de Lozada en - toen het hem te warm onder de voeten werd - doorverkocht aan het Engelse Glencore. Die overstappen gingen, volgens de regering, met zoveel onregelmatigheden gepaard, dat besloten werd bij die "recuperatie" geen schadevergoeding te betalen. Ex-president Goni, tegen wie een proces loopt wegens massamoord, maar in de USA woont, was eigenaar van nog meer mijnen...
- Evo had echter nog meer in petto voor zijn departement. Niet alleen de weg naar Chili (Pisiga) wordt volledig geasfalteerd, ook een toeristische route rond het Poopó-meer (die in het geboortedorp van Evo, Orinoca, voorbijkomt). Ook zal Oruro binnenkort over een uitgebouwde expo-campus beschikken, verbonden aan de universiteit. En elke gemeente kreeg twee tractoren. Persoonlijk had ik wel liever, in plaats van zo'n zeventig tractoren, voor hetzelfde geld een paar duizend waterpompen gezien.
- Tussen zijn bezoeken aan Oruro door, reisde de president naar Brazilié, en bedong er, tegen de verwachtingen in, een aanzienlijke verbetering van de gas-verkoopprijs. Meer zaad in het bakje en een zichtbare verdeling ten gunste van de bevolking, zijn realisaties van de huidige regering, die men moeilijk kan loochenen.
- Intussen kwam ook geld beschikbaar en verkreeg men externe steun voor de slachtoffers van natuurrampen. De voorspellingen in verband met het klimaatsfenomeen "El Niño" zijn immers uitgekomen en de negatieve gevolgen blijken erger dan verwacht. Overstromingen in het subtropische Oosten en droogte en vorst op de hoogvlakte, zorgen bijna overal voor problemen.
Oruro bleef nog het meest gespaard.

3. In CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren), waren we de laatste dagen vooral begaan met onderzoek en publicaties.
- Het boek van Marcelo Lara over Carnaval werd voorgesteld onder de antropologie-studenten. Deze keer gaat het niet over de geschiedenis en de simboliek van de verschillende dansgroepen. Het is een socio-culturele analise van onderliggende processen en machtsverhoudingen. Zij die beweren de Andesvolkeren voor te stellen, brengen niet steeds het nodige respect op voor de autentieke vertegenwoordigers van deze volksgroepen.
- Het boek van Ricardo López over maskers en dansen in de ayllus van de dorpen van Oruro, is bij de drukker, maar kwam niet op tijd klaar. In zekere zin is het een antwoord op het vorige boek: terug naar de bronnen.
- In dezelfde zin, maar dan veel breder en op politiek vlak, argumenteert het boek van José Luis López omtrent "het zelfbeschikkingsrecht van de inheemse volkeren van Bolivia". Het plaatst de problematiek van de culturele en etnische verscheidenheid in Bolivia in de context van het internationale recht. We hebben alvast een exemplaar bezorgd aan Félix Cárdenas (Krabbel 148), die voorzitter werd van de misschien wel belangrijkste commissie van de Grondwetherschrijvende Vergadering: de commissie die een nieuwe visie op Bolivia moet uitwerken.
- In december lieten we een boek verschijnen over de "pasakana", een cactusvrucht en in januari organisserde de prefectuur daarrond een tentoonstelling. Vroeger reeds publiceerde we een tekst van dezelfde auteur, Erick Morón, over de "anqhañuqu", een, ook eetbare, wilde wortel, parasiet van de thola-struik. In maart gaat ook daarrond een expositie door.
- En intussen zijn we reeds drie keer samengekomen met een nieuwe groep sociale onderzoekers voor 2007. Er kwamen er 25 opdagen. De groep koos als naam CIPS, een algemeen verspreid stopwoordje in Oruro ( "si-pués", zoiets als "ja-hé"), maar het staat voor "Centro de Investigaciones y Políticas Sociales". Belooft voor de toekomst.

De duivels van Oruro doet een devote knieval voor de Heilige Maagd, maar meteen barst het feest los. Oruro danst, zuipt, smult, speelt, vecht en verbroedert.

Gilberto

Verrassende koers van Evo.

2007-01-28T10:13:00.000-08:00

Dag Allen,

De regering van Evo Morales blijft voor verrassingen zorgen. Dezer dagen heeft zij aangetoond er niet alleen toe is staat te zijn volksorganisaties te organiseren, maar hen ook - als het strategische beter uitkomt - in te tomen.

1. Er zijn nog wel groepen die het ontslag eisen van de prefecten van Cochabamba en La Paz, maar gezien dat wettelijk alleen door een volksraadpleging kan, heeft de regering de weg van de volksopstand afgewezen.
De evaluatie van één jaar regeren heeft tot een koerswijziging geleid. Zeven ministers, de meest conflictueuse of betwiste, werden vervangen.
Bovendien aanvaardt de regering nu dan toch dat elk artikel voor de nieuwe grondwet met een 2/3 meerderheid moet goedgekeurd worden, maar dan wel tot uiterlijk eind juli. Artikels die tot dan nog niet aanvaard werden, wil men aan een referendum onderwerpen.
Ondanks deze meer verzoenende houding, heeft de MAS-partij van Evo het presidentschap van de senaat verloren. De oppositie klitte samen. De MNR en de UN, die elk slechts één zetel hebben geven hun steun aan PODEMOS, onder voorwaarde dat ze nu (UN) en straks (MNR) een jaartje president van de senaat te mogen zijn. De senaat blijft dus voor Evo en zijn regering het grootste obstakel om op korte termijn wettelijke veranderingen door te voeren. Ze willen democratisch blijven. maar niet langer conflicten opstapelen. Wat niet wil zeggen dat er geen meer zullen zijn. Wie grondige veranderingen nastreeft, trapt onvermijdelijk op tere tenen. Heel wat mensen en instellingen beschouwen hun zogenaamde (voor)rechten als onaantastabaar en zijn bereid heel ver te gaan om deze te verdedigen. Het blijft hoe dan ook een "revolutionair-proces-in-democratie". Een strijd.

2. Gisteren heb ik mijn tijd verdeeld tussen drie vergaderingen die voor onze doelstellingen als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) belangrijk zijn.
- De raadplegingen door de regering, van de sectoren die bij de mijnbouw betrokken zijn, werden afgerond met de bedoeling tot een wetsvoorstel te komen. Meer dan honderd mensen namen er aan deel, maar men kwam niet tot een vergelijk, want de cooperaties willen geen verhoging van belastingen. Nieuw was dat de problematiek van de rurale gemeenschappen en milieu (Ecologie en Andesvolkeren!) expliciet aanwezig was. Heel wat mensen zouden verrast opkijken moesten ze weten dat Guillermo, de minister van mijnbouw, en Carmen Rosa, ecologiste en presidente van het directorium van CEPA, al sinds jaren een koppel vormen....
- Elders is de stad riep het Viceministerie voor Biodiversiteit, organisaties en specialisten samen om het Wetsvoorstel over Biologische Diversiteit te bespreken en te verrijken. Er kwamen een vijftigtal mensen op af en er werd druk gedebateerd in enkele werkgroepen over de betekenis van een aantal basisbegrippen. Als CEPA hadden we over dit tema een nummer klaar van ons info-blaadje "Chiwanku" (De Merel). Ik ontmoette er Sebastiana, een Chipaya-vrouw die vijftig jaar geleden als jong meisje de hoofrol speelde in de eerste belangrijke etnografische film in Bolivia: "Vuelve Sebastiana", over de relaties van haar dorpje met het naburige Aymara-dorp Sabaya.
- En in het "paraninfo" (de feestzaal) van de universiteit ging het Eerste Congres van CORIDUP plaats, de Coordinadora ter Verdediging van de Desaguadero-rivier, het Uru Uru- en het Poopó-meer, vooral dan tegen de vervuiling door de mijnbouw. Er waren meer dan 200 aanwezigen.
Tot nu toe hebben we ons als CEPA ten aanzien van de door mijnexplotatie aangetaste gemeenschappen als "asesores" gedragen, door hen vooral informatie door te spelen. We zijn tot het besluit gekomen dat we eigenlijk meer moeten doen, en dus hebben Emilio en Angela van CEPA een actievere rol gespeeld in het opzetten van het Congres. Voor de mensen zelf, staat de Coordinadora van het Water in Cochabamba daarbij model. De grootste uitdaging is, nog steeds, het milieuaudit van de goudmijn Inti Raymi.

3. Deze week was het bezonder druk op de terreinen van de Tambo CEPA in Chuzekery. Om de werkweek af te sluiten werd deze morgen een lama-offer gebracht voor Pachamama, Moeder Aarde. "Het water is het bloed van Moeder Aarde. Om daaraan te raken moeten we haar toelating vragen en danken", zei Eliodoro, bestuurslid van Jaranya, een campesino-organisatie die zich wijdt aan de waterproblematiek. Een week lang hadden zij er cursus met twintig mensen, mannen en vrouwen, over het bouwen van watertanks. Een gevolg is dat CEPA nu een watertank (10.000 liter) rijker is, gemaakt met "ferrocement". Ook de tank (12.000 liter) rond de pomp met zonne-energie kwam vandaag klaar. Zodra en zolang er zon is, wordt er permanent 400 liter water per uur opgepompt. We zijn bijna klaar om bezoekers te ontvangen en te tonen hoe er met water kan worden omgegaan.

4. En toevallig...kwamen er vandaag drie bussen langs met universiteitsstudenten. Don Angel toonde hen trots de productie in de serres. Dat zijn voor mij mooie momenten: als ik zie hoe mensen uit de Andesdorpjes hun kennis of culturele rijkdom kunnen ten toon spreiden aan mensen uit de stad.
We kwamen naar huis met zakken en mandjes groenten, waaronder meer dan tien kilogram tomaten. Moeder Aarde is, deze keer dan toch, mild geweest. Morgen, zondag, zal Doña Isabel of Virginia tussen de vrouwen op de grond zitten, op het marktpleintje "Walter Khon", om verse groenten te verkopen. Alleen het bordje zal nog ontbreken: "Ecologische groenten. Tambo CEPA. Chuzekery".

Ik wens jullie dan toch nog een stukje echte winter toe, maar zonder ongelukken.

Gilberto

Een nieuw jaar begint.

2007-01-19T06:55:00.000-08:00

Amigos/as todas/os,

Nieuw jaar. Tijd om te evalueren en te plannen. Tijd te kort, vaak, om af te sluiten, op te bergen, te archiveren. Want het nieuwe jaar heeft al een voetje tussen de deur.

1. Twee doden en meer dan honderd gekwetsen, is het resultaat van onlusten en straatgevechten in Cochabamba, tussen een volksmassa, met vooral coca-boeren, en stadmensen, vooral jongeren. De inzet: de volksorganisaties willen er de prefect toe dwingen af te treden, wat hij heeft zich uitgesproken voor de "onafhankelijkheid" van Santa Cruz, want wil zeggen: hij heeft de kant van de oligarchie gekozen. De wegblokkades zijn opgeheven en er zijn onderhandelingen aan de gang, maar het probleem is nog lang niet opgelost.
Conflicten krijgen i0n Bolivia steeds meer een lokale kleur, maar de tegenstelling blijft dezelfde. Sociale en etnische organisaties, die men structurele veranderingen hun rechten willen garanderen, staan tegenover belangengroepen die hun privilegies willen handhaven. Het gaat daarbij om een machtsstrijd, die niet steeds alleen maar zoekt tot een rechtvaardiger samen-leving te komen. Ruimtelijk gezien liggen de zwaartepunten, enerzijds in El Alto (bij La Paz) en de coca-streek en anderzijds in het stadscentrum van Santa Cruz. Cochabamba en de andere steden vormen het middenveld. De confrontaties hebben plaats in de Grondwetgevende Vergadering (Sucre) en met de regeringsvijandige lokale besturen. 2007 wordt een jaar van krachtmetingen. Laat ons hopen (tegen beter weten in?) dat het op basis van participatie, raadplegingen en dialoog kan gebeuren, zonder verder bloedvergieten.

2. De regering zelf kondigt 2007 aan als het jaar van de mijnbouw. Men wil dat het land daar meer baat bij zou hebben. De nieuwe overeenkomsten die vorig jaar voor aanzienlijke extra-inkomsten voor het gasexport hebben gezorgd, staan daarbij als model. Dat de explotatie van de natuurlijke rijkdommen ook zou gebeuren met zo weinig mogelijk schade aan natuur, milieu en volksgezondheid is minder expliciet aanwezig. We weten dus wat ons als CEPA (Centrum voor Ecologie en Andesvolkeren) te doen staat...

3. 2007 zal ook het jaar van de "migraties" blijven. Massa's mensen trekken naar elders, ondanks de toch betere perspectieven in eigen land. Dat wordt wel eens al te gemakkelijk aangehaald als een teken van mislukking van het ontwikkelingsbeleid van de regering, als een bewijs dat de veranderingen geen positieve resultaten opleveren voor het volk. Het lijkt me een verkeerde conclusie. Verbetering van het levensniveau, leidt - zeker op korte termijn - tot meer migratie. Er zijn nog al te veel mensen die al lang hadden willen wegtrekken, daarvoor de middelen niet hadden en nu wel de kans zien. Wat vroeger niet kon, wordt nu wel mogelijk. En, ondanks alle kans op verbeteringen, naar elders kunnen trekken om - al is het maar tijdelijk - vijf tot tien keer meer te verdienen dan hier, blijft hoe dan ook een onweerstaanbare verlokking. De ongelijkheid tussen die werelden is zo groot, dat mensen blijven opteren deze moeilijke, riskante en pijnlijke operatie. De aankondiging van verscherpte controles op dergelijke volksverhuizingen, zijn een bijkomend argument om er spoed achter te zetten.

4. Vandaag loopt het jaarlijkse verlof van CEPA ten einde. Groentenkweek, boekenverkoop en de begeleiding van milieuconflciten en onderzoeksprojecten, zijn echter gewoon doorgegaan. Sofie en Lotte, twee studentes antropologie van de universiteit van Gent, peilen naar het milieubewustzijn in Challacollo en Iroco. Ivana, een Aymara-architecte, tekent en beschrijft de historische en rituele plaatsen van nog een dorp: Curahuara de Carangas. Ricardo registreert de geschiedenis en de betekenis van de plaatsnamen in het territorium van de Soras. Sandra was blij dat president Evo Morales op de nationale evaluatievergadering hun werk rond inheemse rechtstraak aanhaalde, maar Idon, die op hetzelfde ministerie werkt, was ontgoocheld dat hij het niet deed met hun bijdrage over mensenrechten.
De Coordinadora ter verdediging van rivieren en meren eist via een open brief aan de president, eens te meer een onafhankelijk onderzoek naar de milieu-gevolgen van de goudwinning door de Inti Raymi (Newmont). Een tweede zwavelzuurfabriekje mag niet langer de lucht van de buurt verpesten. En op een werkvergadering met de minister van mijnbouw over een nieuwe mijnwetgeving, werden niet allen loontrekkende mijnwerkers en leden van mijncooperaties uitgenodigd, maar ook autochtone gezagsdragers van Andesgemeenschappen. En dat is een hele vooruitgang. Kortom, aan dynamiek ontbreekt het zeker niet.

Bij het begin van het nieuwe jaar, wil ik toch eens heel hartelijk Hugo Parmentier en zijn medewerkers in Canada bedanken, die telkens, nauwgezet en snel, de "Andeskrabbels" omzetten in "Griffonages des Andes" en zo een groep franstaligen, die Oruro en Bolivia in het hart dragen, de gelegenheid geven wat op de hoogte te blijven het reilen en zeilen alhier. Danke, Hugo, voor jou blijvende verbondheid, nadat je zelf ook, meer dan dertig jaar geleden, jarenlang hier in de Andesdorpjes hebt rondgezworven.

Het regent. Elders in het land krijgt men te veel of te weinig water. In Oruro genieten we tot nu toe van een min of meer normale regentijd.
Ik wens jullie een jaar 2007 toe, dat wat menselijke warmte betreft, alle voorgaande overtreft.

Gilberto